Jednym z najbardziej żywotnych mitów o pradziejach jest przekonanie, że mężczyźni byli łowcami, a kobiety pozostawały w cieniu, zajmując się wyłącznie domem i dziećmi. Tymczasem od kilku dekad archeologia konsekwentnie podważa ten uproszczony, wywodzący się z patriarchalnych wyobrażeń obraz przeszłości. Na łamach Archeowieści wielokrotnie poruszaliśmy ten temat, pisząc między innymi o roli kobiet w kulturach Nubii, w przedrzymskich społecznościach Celtyberów czy o królowych Egiptu Okresu Późnego. Rozmawialiśmy o nim także w pierwszym odcinku naszego podcastu (przy tej okazji zachęcamy do powrotu do naszej rozmowy o kobietach w Egipcie i Nubii).
Dziś jednak zachęcamy do wysłuchania rozmowy Agnieszki Krzemińskiej z profesor Iwoną Sobkowiak-Tabaka z serii podcastów Polityki.
Cofnijmy się do pradziejów, ale nie po to, by znów opowiadać o „mężczyznach łowcach”, ale o kobietach, które wcale nie siedziały biernie przy ognisku i nie czekały na mamucie mięso. Profesor Iwona Sobkowiak-Tabaka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu opowiada, jak bardzo zmienił się obraz kobiet w prehistorii – i jak wiele dawnych wyobrażeń mówiło więcej o samych badaczach i epoce, w której żyli, niż o paleolicie.
Czy kobiety naprawdę nie polowały? Dlaczego przez dekady broń znajdowana w grobach automatycznie była przypisywana mężczyznom? Co zmieniło odkrycie nastolatki z peruwiańskiego stanowiska Wilamaya Patjxa w Peru, pochowanej z wyposażeniem łowieckim, i ponowne badanie wielu innych grobów „łowców”, które okazały się „łowczyniami”? I czy rzeczywiście w społecznościach łowiecko-zbierackich kobiety często dostarczały więcej pożywienia niż mężczyźni?
Rozmawiamy także o tym, jak archeologia przez lata interpretowała figurki przedstawiające kobiety o obfitych kształtach i czy jest możliwe, że wykonywały je kobiety. Jest też mowa o tajemniczych odbiciach dłoni na ścianach jaskiń i skał, które okazały się głównie należeć do kobiet – czy to oznacza, że mogły być autorkami słynnych paleolitycznych malowideł? Szycie ubrań, plecionkarstwo, opieka nad dziećmi czy przygotowywanie żywności… Historia technologii długo była pisana według bardzo „męskich” kryteriów – liczyła się broń, metalurgia i monumentalne budowle, a nie to, co pozwalało ludziom przetrwać zimę czy wychować dzieci. A przecież to właśnie te niewidoczne umiejętności mogły być jednymi z najważniejszych wynalazków w dziejach Homo sapiens.
W odcinku pojawia się też pytanie o kobiety szamanki i tajemnicze pochówki interpretowane jako groby uzdrowicielek, między innymi słynna kobieta z Bad Dürrenberg, które pokazują, że w pradziejowych społeczeństwach kobiety odgrywały szczególną rolę w rytuałach i kontaktach ze światem duchów. A co z macierzyństwem, dzieciństwem i nierównościami społecznymi – czy przejście do rolnictwa naprawdę pogorszyło pozycję kobiet? Czy w paleolicie istniał „złoty wiek” partnerstwa między płciami, czy to równie uproszczony mit jak dawny obraz brutalnych mężczyzn i biernych kobiet? I jak wielkim problemem w archeologii pozostaje dziś pokusa projektowania współczesnych sporów ideologicznych na bardzo odległą przeszłość?
To rozmowa o kobietach w pradziejach, ale też o tym, jak zmienia się sama nauka. Bo nowe metody badań – od analiz DNA po archeologię mikrośladów – pokazują, że dawny człowiek był znacznie bardziej złożony, elastyczny i różnorodny, niż przez lata sądziliśmy.
O tym wszystkim usłyszycie w rozmowie Agnieszki Krzemińskiej z profesor Iwoną Sobkowiak-Tabaka.
Serdecznie zachęcamy do wysłuchania!