Metalurgia Wari: tajemnica surowca z Castillo de Huarmey

W materiale archeologicznym z Castillo de Huarmey, związanym z działalnością metalurgiczną kultury Wari zachowały się nie tylko efektowne ozdoby i przedmioty ze stopów miedzi, lecz także znacznie mniej widowiskowe świadectwa dawnych technologii. Jednym z nich jest niewielki, nieregularny fragment materiału powstałego podczas procesów metalurgicznych, znaleziony w pochówku młodego mężczyzny wyposażonego w przedmioty ze stopów miedzi.

Choć nie wygląda jak typowy zabytek, okazał się ważnym źródłem informacji o technologii metalurgii. Znalezisko to najpierw  pozwoliło badaczom rozpoznać ślady technologii związanej z metalami arsenowymi. Następnie pozwoliło postawić kolejne pytanie badawcze: skąd mógł pochodzić surowiec, którego geochemiczny ślad zachował się w tym fragmencie?

Nowe analizy izotopów ołowiu wskazują, że materiał ten najprawdopodobniej pochodzi z rejonu południowo-środkowych Andów. Najlepszą zgodność z uzyskanymi danymi wykazuje rejon Pulacayo w dzisiejszej Boliwii. Autorzy badań podkreślają jednak, że wynik ten nie stanowi dowodu na transport surowej rudy do Huarmey. W obiegu handlowym mogły znajdować się także półprodukty, gotowe przedmioty, fragmenty materiałów technologicznych, wiedza lub sami specjaliści.

Czytaj dalej „Metalurgia Wari: tajemnica surowca z Castillo de Huarmey”

Najwcześniejsza data z Castillo de Huarmey pochodzi od nagiego psa

Najwcześniejsza data radiowęglowa uzyskana dotąd dla Castillo de Huarmey nie pochodzi z monumentalnego grobowca, królewskiego zabytku ani spektakularnej konstrukcji architektonicznej. Pochodzi od naturalnie zmumifikowanego nagiego psa peruwiańskiego. Datowany na lata 688-870 n.e. ten niezwykły okaz jest czymś więcej niż tylko ciekawostką. Otwiera bowiem okno na znacznie szerszą opowieść: w świecie Wari psy nie były po prostu pupilami ani bezpańskimi zwierzętami, lecz istotami o wielu społecznych rolach. Miały one znacznie ważniejsze role. Były pomocnikami, padlinożercami, towarzyszami, a być może nawet przewodnikami w zaświaty.

UWAGA! Artykuł zawiera zdjęcia szczątków zwierzęcych

Idealny nagi pies peruwiański© Hookery, CC BY-SA 3.0
Nagi pies peruwiański
© Hookery, CC BY-SA 3.0

Ten Artykuł przeczytasz w 6 minut. 

Czytaj dalej „Najwcześniejsza data z Castillo de Huarmey pochodzi od nagiego psa”

Boscy władcy prekolumbijskich Ameryk

Czy prekolumbijscy królowie byli bogami? A może byli jedynie pośrednikami między światem ludzi a światem boskim – złożonym, nieoczywistym i zmiennym?

Najnowszy numer czasopisma World Art (15.1 / 2025) pt. „Sacred Sovereigns: Art, Divinity and Rulership in the Ancient Americas” oferuje fascynującą syntezę badań nad rolą świętości i boskości władców w starożytnych cywilizacjach Mezoameryki i Andów. Zamiast traktować władzę jako wyłącznie polityczną, autorzy tego numeru przyglądają się jej jako zjawisku rytualnemu, kosmologicznemu i materialnemu – zakorzenionemu w ciałach przodków, przedmiotach i ceremoniach.

Cover Image for World Art, Volume 15, Issue 1, (2025), Sacred Sovereigns: Art, Divinity & Rulership in the Ancient Americas

Czytaj dalej „Boscy władcy prekolumbijskich Ameryk”

Otwarcie wystawy „Elity rzemieślnicze Wari z Castillo de Huarmey” w Limie

Miło jest nam podzielić się informacją o otwarciu drugiej w historii polskiej archeologii wystawy muzealnej w Peru, poświęconej zabytkom odkrytym podczas wykopalisk w Castillo de Huarmey kierowanych przez dr. hab. Miłosza Giersza, prof. UW.

© Proyecto Invicsstion Arqueológico Castillo de Huarmey

Czytaj dalej „Otwarcie wystawy „Elity rzemieślnicze Wari z Castillo de Huarmey” w Limie”

Z gliny powstałeś w skorupę się obrócisz: Ceramika i ceramologia w Castillo de Huarmey

Stanowisko Castillo de Huarmey zlokalizowane jest na północnym wybrzeżu Peru około 850 kilometrów od serca Imperium Wari, która znajduje się w okolicach dzisiejszego miasta Quinua. Założenie samego mauzoleum w Huarmey jest niewątpliwie związane z Wari, co potwierdzają charakterystyczna architektura, wysokiej jakości rękodzieła, obrządki pogrzebowe oraz ogromna liczba fragmentów ceramiki. Castillo de Huarmey jest monumentalnym założeniem, składającym się ze złożonego systemu komnat i komór grobowych zajmujących łącznie obszar 45 ha. W efekcie mauzoleum zajmuje nie tylko całe wzgórze, ale rozciąga się na okoliczne doliny. Biorąc pod uwagę ten ogrom i majestat, polscy oraz peruwiańscy badacze stwierdzili, że Castillo de Huarmey nie jest tylko elitarnym grobowcem, ale regionalnym centrum władzy Imperium Wari, a także ośrodkiem religijnym skupionym wokół kultu przodków. Oddawanie czci zmarłym, nadal praktykowane w rejonie andyjskim, ma głębokie korzenie sięgające prekolumbijskiej przeszłości tamtejszych. Skorupy ceramicznych naczyń są nie tlyko jednym z rodzajów zabytków archeologicznych świadczących o praktykowaniu tych obrzędów również w okresie świetności Imperium Wari, ale również częstymi pozostałościami po rytualnych ucztach spożywanych zarówno przez żywych, jak i przez ich przodków…

Czytaj dalej „Z gliny powstałeś w skorupę się obrócisz: Ceramika i ceramologia w Castillo de Huarmey”

“Księżycowe łzy”: o pochodzeniu srebra z Castillo de Huarmey

Dawni mieszkańcy Peru wierzyli, że Księżyc płacze srebrnymi łzami i z tego powodu uważali ten metal za wyjątkowy. Mimo że dziś wiemy, iż nie miał on pozaziemskiego pochodzenia, to poszukiwanie źródła surowca służącego do wytworzenia konkretnych przedmiotów wcale nie jest proste i przysparza archeologom nie lada problemów. W sukurs badaczom przyszłości przychodzą analizy fizykochemiczne, które pozwalają poznać i zrozumieć sieć połączeń kulturowo-społeczno-handlowych między różnymi, często bardzo oddalonymi od siebie ośrodkami i zdobyć wiedzę na temat technologii stosowanej do wytwarzania danych przedmiotów. 

Analizy archeometryczne artefaktów kultury Wari odnalezionych w Castillo de Huarmey pozwoliły na określenie źródła surowca i poznania technologii ich wytwarzania. 

Czytaj dalej „“Księżycowe łzy”: o pochodzeniu srebra z Castillo de Huarmey”

Archeologia Ameryk i Oceanii oczami przyszłych naukowców

W dniach 11 – 12 kwietnia 2024 roku  na Wydziale Archeologii UW odbyła się konferencja studencka „Archeologia Ameryk i Oceanii oczami przyszłych naukowców“, zorganizowana przez Studenckie Koło Naukowe „Puerta del Sol“. Spotkanie to miało na celu zainicjowanie współpracy pomiędzy studentami różnych jednostek badawczych w Polsce, a także stworzenie możliwości prezentacji przez studentów wyników własnych badań. W wydarzeniu wzięło udział 20 prelegentów z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Uniwersytetu Wrocławskiego.

Czytaj dalej „Archeologia Ameryk i Oceanii oczami przyszłych naukowców”

Tysiąc lat po Castillo: Chińczycy z Huarmey

Jednym z najbardziej nieoczywistych i niespodziewanych odkryć na stanowisku Castillo de Huarmey były pochówki powstałe najprawdopodobniej na samym początku dwudziestego wieku. Zostały odkryte w trakcie badań na terenie tak zwanego  palacio, czyli założenia architektonicznego u podnóża wzgórza, na którym znajduje się mauzoleum, z którego Castillo de Huarmey jest znane. Okazało się, że w dużej mierze funeralne stanowisko, w którego okolicy znajdowano groby datowane od Horyzontu Wczesnego (patrz: Tysiąc lat przed Castillo: Atypowe pochówki z Huarmey), przez Horyzont Środkowy (pochówki związane z obecnością na tym terenie Imperium Wari), po Horyzont Późny, być może trwało jako takie w świadomości nawet dwudziestowiecznych mieszkańców doliny Huarmey. Na pewno samo Castillo, mocno wyróżniające i wyodrębniające się z krajobrazu, a przed wielkim trzęsieniem ziemi z 1970 roku pewnie nawet jeszcze bardziej niż współcześnie, uważane było za huaca, czyli takie „święte miejsce”. Podobnie jak platformy z doliny Moche, czy te z obszaru współczesnej Limy (np. Huaca Pucllana leżąca w Miraflores).

Uwaga! Artykuł zawiera zdjęcia szczątków ludzkich.

Czytaj dalej „Tysiąc lat po Castillo: Chińczycy z Huarmey”

Tysiąc lat przed Castillo: Atypowe pochówki z Huarmey

Choć stanowisko archeologiczne Castillo de Huarmey jest znane przede wszystkim z odkryć związanych z obecnością kultury Wari na tym obszarze (mauzolea i pochówki związane z elitami tego preinkaskiego imperium), to na jego terenie znajdują się również obiekty zarówno wcześniejsze jak i późniejsze. W najbliższych okolicach odkryto cmentarzysko starsze nawet o tysiąc lat od słynnego Mauzoleum.

 

UWAGA: Ten artykuł zawiera zdjęcia ludzkich szczątków

Czytaj dalej „Tysiąc lat przed Castillo: Atypowe pochówki z Huarmey”

Dekorowane naczynia z tykwy kultury Wari z Castillo de Huarmey

Odkrywając przedhiszpańskie ruiny, często natykamy się na fragmenty tykw, które niegdyś mogły służyć za naczynia lub pojemniki. Niektóre będą pozbawione zdobień, inne – znacznie rzadsze – będą bogato inkrustowane muszlą i grawerowane ogniem (hiszp. mates pirograbados). Takie wyjątkowe znaleziska odkryto w Castillo de Huarmey, królewskiej nekropoli kultury Wari. Technologia ich wykonania i dekoracja mówią wiele o ikonografii władzy pierwszego imperium prekolumbijskich Andów.

Czytaj dalej „Dekorowane naczynia z tykwy kultury Wari z Castillo de Huarmey”