Kategoria: Archeologia Pradziejowa

Opublikowane w

Rola kobiet w epoce kamienia. Profesor Sobkowiak-Tabaka w podcaście Polityki

Jednym z najbardziej żywotnych mitów o pradziejach jest przekonanie, że mężczyźni byli łowcami, a kobiety pozostawały w cieniu, zajmując się wyłącznie domem i dziećmi. Tymczasem od kilku dekad archeologia konsekwentnie podważa ten uproszczony, wywodzący się z patriarchalnych wyobrażeń obraz przeszłości. Na łamach Archeowieści wielokrotnie poruszaliśmy ten temat, pisząc między innymi o roli kobiet w kulturach Nubii, w przedrzymskich społecznościach Celtyberów czy o królowych Egiptu Okresu Późnego. Rozmawialiśmy o nim także w pierwszym odcinku naszego podcastu (przy tej okazji zachęcamy do powrotu do naszej rozmowy o kobietach w Egipcie i Nubii).

Dziś jednak zachęcamy do wysłuchania rozmowy Agnieszki Krzemińskiej z profesor Iwoną Sobkowiak-Tabaka z serii podcastów Polityki.

Czytaj dalej „Rola kobiet w epoce kamienia. Profesor Sobkowiak-Tabaka w podcaście Polityki”

Opublikowane w

O pochówku wielofazowym z Pommerœul: Obrządek pogrzebowy między neolitem a okresem rzymskim

UWAGA! ARTYKUŁ ZAWIERA ZDJĘCIA SZCZĄTKÓW LUDZKICH

 

Obrzędy pogrzebowe należą do najbardziej trwałych, a jednocześnie najbardziej zróżnicowanych elementów kultury ludzkiej. To właśnie sposób, w jaki traktowano zmarłych, pozwala archeologom odtworzyć nie tylko zwyczaje pogrzebowe starożytnych społeczeństw, ale także ich wyobrażenia o śmierci, przemijalności, pamięci oraz relacjach z przodkami. Czasami jednak odkrycia archeologiczne wymykają się prostym interpretacjom, zmuszając badaczy do dokładniejszego przyjrzenia się zjawiskom, które wcześniej wydawały się dobrze zrozumiałe. Tak jest w przypadku niezwykłego pochówku odkrytego w Pommerœul w Belgii. Grób, znaleziony na cmentarzu kremacyjnym z okresu rzymskiego, okazał się znacznie bardziej złożoną strukturą pogrzebową, łączącą szczątki z różnych okresów neolitu. Wyniki interdyscyplinarnych analiz ujawniły wieloetapową historię tego pochówku, rzucając nowe światło na praktyki pogrzebowe oraz sposób, w jaki starożytne społeczności traktowały szczątki swoich przodków.

Czytaj dalej „O pochówku wielofazowym z Pommerœul: Obrządek pogrzebowy między neolitem a okresem rzymskim”

Opublikowane w

Bursztynowa zagwozdka z Mazowsza sprzed 2 tysięcy lat

Badania archeologiczne prowadzone od lat 60. XX wieku na zachodnim Mazowszu wykazały, że region ten był kiedyś czymś więcej niż jedynie spokojną krainą w głębi lądu. To właśnie tutaj u schyłku starożytności działało ogromne centrum produkcji żelaza, zwane dzisiaj Mazowieckim Centrum Metalurgicznym. Skala prowadzonej na Mazowszu działalności metalurgicznej była zaś prawdziwie imponująca! Produkcja żelaza nie była jednak jedynym filarem ówczesnej gospodarki. 

Obok reliktów rzemiosła hutniczego, archeolodzy odkryli tu bowiem coś znacznie bardziej zaskakującego. Pozostałości po… pracowniach bursztyniarskich! I nie, nie były to jakieś pojedyncze znaleziska, ale całe zespoły produkcyjne! Gotowe ozdoby, surowe bryły, odpady produkcyjne – wszystkie one dowodzą, że działalność bursztynnicza na Mazowszu prowadzona była na naprawdę dużą skalę. Znalezisko to generuje jednak więcej pytań niż odpowiedzi. Na obszarze tym nie występują bowiem naturalne złoża bursztynu. Brak również danych wskazujących na jego silną eksploatację kulturową w tym regionie. 

Skąd zatem pochodził i dlaczego właśnie tutaj się znalazł? 

Odpowiedzi na te pytania próbują uzyskać prof. Adam Cieśliński z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr Marcin Woźniak z Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie. Część najnowszych ustaleń przedstawili zaś na łamach publikacji „Amber workshops in central Poland during the Roman Period”. Poniżej znajdziecie zaś jej krótkie omówienie!

Ten Artykuł przeczytasz w 12 minut!

Czytaj dalej „Bursztynowa zagwozdka z Mazowsza sprzed 2 tysięcy lat”

Opublikowane w

Protest środowiska naukowego „3% dla nauki, 100% dla Polski”

W dniu dzisiejszym o godzinie 13 pod Sejmem RP odbędzie się protest sektora nauki. 3% dla nauki, 100% dla Polski”. Redakcja Archeowieści, składająca się ze studentów, doktorantów i młodych naukowców w pełni popiera i przyłącza się do działań protestacyjnych.

Zapraszamy do podpisania petycji 


Czytaj dalej „Protest środowiska naukowego „3% dla nauki, 100% dla Polski””

Opublikowane w

Cząstków Polski, czyli o tym jak zakończyły się neolityczne poszukiwania „wyspy szczęścia” na Mazowszu

Przez dekady sądzono, że obszar Mazowsza nie sprzyjał neolitycznej kolonizacji pierwszych rolników. Jednym z głównych argumentów był deficyt żyznych gleb, który urósł wręcz do rangi aksjomatu… Najnowsze badania dowodzą jednak, że tereny te były miejscem skokowej ekspansji społeczności tak zwanej kultury ceramiki wstęgowej rytej. Czy ich pobyt był jednak fortunny? Czy odnaleźli oni tutaj swoje „wyspy szczęścia”? Wyniki analiz materiałów pochodzących z osady Cząstków Polski zmieniają nasze spojrzenie na temat zachowań migracyjnych pierwszych rolników w Kotlinie Warszawskiej.

Artykuł ten przeczytasz w 12 min. 

Czytaj dalej „Cząstków Polski, czyli o tym jak zakończyły się neolityczne poszukiwania „wyspy szczęścia” na Mazowszu”

Opublikowane w

Napoje alkoholowe z dalekiej przeszłości, czyli o najnowszych odkryciach z północno-wschodniej Polski

W ostatnich latach na jednym ze stanowisk archeologicznych położonych w Polsce północno-wschodniej odkryto depozyty rytualne, a w nich liczne fragmenty bogato dekorowanych naczyń ceramicznych sprzed około 4500 lat. Ich analizy wykazały, że pochodzą od pojemników, które w innych częściach Europy powiązano wynikami badań chemicznych ze spożywaniem napojów alkoholowych. Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej postanowili sprawdzić, czy i „polskie” egzemplarze były wykorzystywane do takich celów. Wybrane fragmenty 13 drogocennych naukowo naczyń poddano specjalistycznej analizie polegającej na identyfikacji zachowanych w masie ceramicznej związków organicznych. W badanych próbkach zidentyfikowano szereg różnych substancji, które odpowiadały rozmaitym źródłom pochodzenia, od produktów odzwierzęcych, po roślinne. Analiza wykazała ponadto, że 9 na 13 badanych naczyń mogło mieć kontakt z alkoholem. Czy było to jednak piwo? Trudno powiedzieć. Mogły być to napoje podobne do Nordic Groga – słabego, wielosmakowego napoju fermentowanego. Dawne alkohole nie przypominały jednak tych, które znamy obecnie. Były dużo słabsze, mętne, najprawdopodobniej wielosmakowe. Służyły społecznej integracji, a może nawet i różnym celom prozdrowotnym. W niniejszym artykule przyglądamy się kulisom powyższych badań oraz historii spożywania napojów alkoholowych w dalekiej przeszłości. 

Fragmenty naczyń Pucharów Dzwonowatych z obiektów obrzędowych w Supraślu.
© M. Bogacki

Ten Artykuł przeczytasz w 12 minut. 

Czytaj dalej „Napoje alkoholowe z dalekiej przeszłości, czyli o najnowszych odkryciach z północno-wschodniej Polski”

Opublikowane w

Kosmopolityczne osiedle warzelników soli z epoki brązu w Brzeziu

W oficynie wydawniczej Profil-Archeo wyszła książka „Brzezie 17. Osada solowarska z późnej epoki brązu” autorstwa Karola Dzięgielewskiego z Instytutu Archeologii UJ. Publikacja została przygotowana w formule klasycznej monografii stanowiska archeologicznego w Brzeziu i ukazała się w ramach wydawanej od 2001 roku przez połączone krakowskie instytucje archeologiczne serii „Via Archaologica”. Na jej łamach autor wraz z grupą specjalistów udostępnia bogate źródła z epoki brązu pozyskane przez archeologów dwie dekady temu przed budową autostrady A4. 

Pozyskiwanie soli ze słonych źródeł, wypływających w epoce brązu (ok. 1200-1000 p.n.e.) w pobliżu dzisiejszego Brzezia koło Wieliczki, polegało na odparowywaniu wstępnie zagęszczonej na słońcu solanki przy użyciu naczyń ceramicznych i ognia.
© Szymon Bukowski, Profil-Archeo, na licencji CC-BY-NC 4.0

Czytaj dalej „Kosmopolityczne osiedle warzelników soli z epoki brązu w Brzeziu”

Opublikowane w

Plastyczne wyobrażenie ludzkiej postaci z Mirakowa-Grodna (stan. 6)


W trakcie badań archeologicznych (prowadzonych w latach 1997-2016) w obrębie pozostałości osiedla ludności kultury łużyckiej w okolicach Mirakowa-Grodna dwukrotnie natrafiono na ceramiczne fragmenty modeli ludzkich postaci. Na początku tego roku badacze z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu zaprezentowali proponowaną rekonstrukcje zabytku.

Czytaj dalej „Plastyczne wyobrażenie ludzkiej postaci z Mirakowa-Grodna (stan. 6)”