Wikingowie i Piastowie. Handel, władza i dalekie kontakty

Cztery godziny o epoce wikingów? Wbrew pozorom jest o czym rozmawiać. I to nie tylko o samych wikingach.

Epoka wikingów trwała około trzech stuleci i zdecydowanie nie sprowadzała się do skandynawskich wojowników napadających na europejskie wybrzeża. To również historia kupców, rzemieślników i osadników, dalekosiężnego handlu, srebra i złota, niewolnictwa, powstawania nowych ośrodków władzy oraz kontaktów łączących Wyspy Brytyjskie, Europę Środkową, Ruś, Bizancjum i świat muzułmański. W niemal czterogodzinnej rozmowie można więc pozwolić sobie na spojrzenie znacznie szersze niż klasyczna opowieść o wyprawach wikingów.

Gościem rozmowy jest dr Piotr Pranke, historyk i adiunkt w Katedrze Historii Skandynawii i Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W swoich badaniach zajmuje się m.in. wczesnośredniowiecznym handlem, Skandynawią, Europą Środkowo-Wschodnią oraz kształtowaniem się ówczesnych struktur władzy. Jest również autorem książki Dzieje wikingów. W rozmowie te zainteresowania spotykają się ze sobą bardzo wyraźnie: od pytania, kim właściwie byli wikingowie, szybko przechodzimy do znacznie szerszej historii wczesnośredniowiecznej Europy.

Wikingowie na tkaninie z Bayeux – jedna z najsłynniejszych średniowiecznych ilustracji związanych z epoką wikingów.
Tkanina z Bayeux, XI w., Wikimedia Commons, domena publiczna.

Czytaj dalej „Wikingowie i Piastowie. Handel, władza i dalekie kontakty”

Nieoczywista sztuka archeologiczna w mazurskiej scenerii

Przyznajmy to szczerze. Wśród znalezisk archeologicznych analizowanych przez specjalistów zajmujących się epoką kamienia rzadko zdarzają się zabytki wykonane z drewna czy kości. Specyficzne warunki środowiskowe pozwalają jednak na odkrywanie takich perełek w różnych zakamarkach świata, także w Polsce północno-wschodniej. Każde takie znalezisko to przy tym prawdziwa kopalnia wiedzy. Również w zakresie identyfikacji możliwych zachowań symbolicznych. Tak też było w przypadku badań prowadzonych przez prof. Witolda Gumińskiego oraz dr. Karolinę Bugajską z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. 

Niektóre analizowane przez nich przedmioty pochodzące z dwóch stanowisk Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, Dudki i Szczepanek, posiadały dość proste zdobienia. Zaawansowane badania kontekstowe wykazały, że mogły one pełnić funkcję szczególnych oznaczeń kulturowych. 

Odkrycia badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego rzucają nowe światło na życie duchowe dawnych społeczności zamieszkujących te tereny. Ich wyniki opisano w międzynarodowej publikacji poświęconej najdawniejszym przejawom ekspresji artystycznej zatytułowanej Mesolithic Art – Abstraction, Decoration, Messages. 

Czytaj dalej „Nieoczywista sztuka archeologiczna w mazurskiej scenerii”

Archeologia epoki kamienia, czyli o tym, ile informacji nam umyka

Archeologia to w gruncie rzeczy nauka oparta na pozostałościach. I choć niektóre z nich są czasem efektowne i przystępne poznawczo, to wciąż dane naukowe pozyskane w trakcie ich analizy mogą być nader szczątkowe… Sytuacja ta w ostatnich latach dynamicznie się zmienia, a rozwój narzędzi sztucznej inteligencji z pewnością wyznacza nam już zupełnie nowy kierunek rozpoznawania zjawisk minionej “rzeczywistości”. Niemniej, istnieją obszary naszej archeologicznej niewiedzy, których zapewne nigdy nie będziemy mogli w pełni rozpoznać. Świadomi tego faktu naukowcy usiłują zatem przynajmniej je nazwać, określić i oszacować. Przykładem takiego działania są ostatnie badania zespołu prof. Małgorzaty Kot z Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego poświęcone technikom obróbki surowców kamiennych. Nowatorskie w charakterze, pokazują nam jak prawdziwie szeroki może być zakres naszego deficytu poznawczego w jednej z najstarszych dziedzin ludzkiego życia na Ziemi.

Wyniki analiz łączących metody archeologii eksperymentalnej, matematyki i uczenia maszynowego zostały opublikowane niedawno w Journal of Archaeological Science, jednym z najważniejszych czasopism archeologicznych poświęconych nowym technologiom. W dzisiejszym artykule Archeowieściowym przyglądamy się rezultatom tych badań i zastanawiamy się nad tym, czy adresowane przez naukowców zagadnienia są krojone już na miarę sławnych Problemów Milenijnych. Bo kto wie. Może któryś z naszych Czytelników ma akurat na zbyciu ten przysłowiowy garnek złota na drugim krańcu tęczy, niwelujący swoim zasobem zakres naszej wspomnianej wyżej archeologicznej niewiedzy.

Nie przeciągając zatem – do dzieła lektury! 

Artykuł ten przeczytasz w 14 minut.

Czytaj dalej „Archeologia epoki kamienia, czyli o tym, ile informacji nam umyka”

Spektakl taneczny „Barbaricum”

„Barbaricum” to taneczno-muzyczne widowisko Kieleckiego Teatru Tańca zawierające opowieść o barbarzyńcach ze środkowej Europy, dawnych mieszkańcach krainy na północ od Karpat. Wydarzenie odbędzie się w dniu 25.09.2026 w Warszawie w Terminalu Kultury Gocław filia Centrum Promocji Kultury w Dzielnicy Praga Południe. Początek o godzinie 17:00. Wydarzenie jest biletowane.

Czytaj dalej „Spektakl taneczny „Barbaricum””

Kamienne nekropole Mazowsza i Podlasia. Kim byli pochowani w grobach w obudowach kamiennych?


Wczesnośredniowieczne cmentarzyska z grobami w obudowach kamiennych należą do najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu archeologicznego Mazowsza i Podlasia. Wyróżniają się one spośród innych nekropolii tego okresu obecnością dużych kamiennych konstrukcji otaczających pochówki, regularnym układem grobów oraz specyficznym obrządkiem pogrzebowym, którego geneza i znaczenie od wielu lat pozostają przedmiotem badań. Nowe możliwości interpretacyjne przyniosły badania interdyscyplinarne, obejmujące analizy bioarcheologiczne, archeogenetyczne oraz izotopowe. Szczególne znaczenie mają badania dwóch cmentarzysk. Ich wyniki pozwalają przyjrzeć się nie tylko samej formie pochówków, lecz także pochodzeniu, mobilności, diecie i strukturze społecznej osób, które zostały tam pochowane.
Czytaj dalej „Kamienne nekropole Mazowsza i Podlasia. Kim byli pochowani w grobach w obudowach kamiennych?”

Witamy w Raju – Spokojne życie w Halaesa Arconidea

Raj, w którym można znaleźć się zupełnie nieoczekiwanie? Halaesa Arconidea to jedno z wielu stanowisk archeologicznych na północnym wybrzeżu Sycylii. Łatwo je przeoczyć pośród niezliczonych cudów Wielkiej Grecji. Nie zobaczy się tam doskonale zachowanych świątyń, bogatych mozaik, czy monumentalnej zabudowy publicznej. Można jednak poznać historię idylli i spokojnego życia między urodzajnym lądem i łagodnym morzem.

Czytaj dalej „Witamy w Raju – Spokojne życie w Halaesa Arconidea”

Renifer wśród Saamów. Historia niezwykłej relacji człowieka i zwierzęcia

Relacja człowieka z reniferem w północnej Skandynawii jest przykładem wyjątkowej więzi, która przez stulecia kształtowała życie gospodarcze, społeczne i duchowe Saamów. Zwierzęta te nie były jedynie źródłem pożywienia czy środkiem transportu, lecz stały się ważnym elementem kultury i systemu wierzeń tej rdzennej społeczności. Historia tej relacji nie jest jednak łatwa do jednoznacznego odtworzenia. Archeologia, badania genetyczne oraz analizy izotopowe wskazują, że proces udomowienia reniferów przebiegał stopniowo i przez długi czas łączył polowanie na dzikie zwierzęta z pierwszymi formami ich hodowli.

Czytaj dalej „Renifer wśród Saamów. Historia niezwykłej relacji człowieka i zwierzęcia”