Wpisy

Opublikowane w

Równi za życia, równi po śmierci? O stratyfikacji społecznej w Los Tamarindos

Archeolodzy często próbują odtworzyć hierarchię dawnych społeczności, analizując przedmioty składane wraz ze zmarłymi. Złote ozdoby, importowane kosztowności czy misternie wykonane przedmioty mogą sugerować wysoką pozycję społeczną pochowanych osób. Ale co, jeśli różnice w wyposażeniu grobów mówią nam o czymś zupełnie innym? Czy układ pochówków i znajdujących się w nich przedmiotów może zdradzić więcej o organizacji dawnej społeczności niż samo bogactwo poszczególnych grobów? Właśnie z takimi pytaniami zmierzyli się badacze analizujący niewielkie cmentarzysko Los Tamarindos w zachodnim Meksyku. Najnowsze wyniki analiz geostatystycznych nie wskazują na istnienie jakiegokolwiek uchwytnego wzorca. Ale te rezultaty nie załamały badaczy. Wręcz przeciwnie.

Czytaj dalej „Równi za życia, równi po śmierci? O stratyfikacji społecznej w Los Tamarindos”

Opublikowane w

Co rzymskie monety mówią o wojownikach Barbaricum?

Monety potrafią opowiadać nie tylko o handlu i gospodarce. Rzymskie monety oraz emisje świata hellenistycznego odkrywane daleko od miejsc, w których je wybito, mogą być śladem wojen, służby najemnej i powrotów wojowników do rodzinnych społeczności. W Barbaricum część z nich trafiała w ręce ludzi, którzy mogli otrzymywać je jako żołd, zdobycz lub nagrodę. Niektóre przewiercano i noszono później jako ozdoby lub oznaki prestiżu. Co takie znaleziska mówią o wojownikach żyjących poza granicami świata rzymskiego?


Czytaj dalej „Co rzymskie monety mówią o wojownikach Barbaricum?”

Opublikowane w

Kopce kujawskie wśród lasów czy pól? Palinologia i archeologia w Sobocie

Neolit przyniósł rewolucyjną zmianę sposobu życia człowieka. Choć przejście od mobilnego trybu życia łowców-zbieraczy do osiadłych społeczności rolniczych było procesem rozciągniętym na wiele stuleci, z perspektywy całej historii ludzkości stanowiło prawdziwy przełom. Pojawienie się stałych osad, upraw oraz hodowli zwierząt oznaczało nie tylko zmianę sposobu zdobywania pożywienia, lecz także zupełnie nowy sposób organizacji przestrzeni i relacji ze środowiskiem.

Kultura pucharów lejkowatych to jedna z najważniejszych kultur archeologicznych, która w IV tysiącleciu p.n.e. zajmowała rozległe obszary Europy Środkowej. Społeczności te pozostawiły po sobie nie tylko ślady osadnictwa i działalności rolniczej, lecz także monumentalne grobowce, w tym słynne kopce kujawskie. Ich obecność rodzi jednak ciekawe pytanie: w jakim krajobrazie wznoszono te monumentalne konstrukcje? Czy były częścią terenów intensywnie przekształconych przez rolnictwo, czy może powstawały wśród zachowanych lasów? A przede wszystkim:  jak bardzo społeczności KPL zmieniły środowisko, które zamieszkiwały?

Czytaj dalej „Kopce kujawskie wśród lasów czy pól? Palinologia i archeologia w Sobocie”

Opublikowane w

Dom marzeń, czyli przegląd najstarszych technik budowlanych w północnym Lewancie

Jak zbudować dom, kiedy pod ręką są przede wszystkim ziemia, glina i kamienie? Okazuje się, że już ponad 10 tysięcy lat temu mieszkańcy północnego Lewantu nie tylko zadawali sobie to pytanie, ale też opracowywali zaskakująco różnorodne odpowiedzi. Najnowsze badania dr. Marcina Białowarczuka z Uniwersytetu Warszawskiego, oparte na analizie pozostałości zabudowy pradziejowej osady Tell Qaramel w dzisiejszej Syrii, pozwalają prześledzić, jak rodziły się i zmieniały najstarsze techniki budownictwa ziemnego. 

Czytaj dalej „Dom marzeń, czyli przegląd najstarszych technik budowlanych w północnym Lewancie”

Opublikowane w

#cokryjeziemia: trzy kolejne historie z Lubelszczyzny

#cokryjeziemia wraca z kolejnymi opowieściami z Lubelszczyzny. Tym razem zaglądamy do Świeciechowa, gdzie powstawały imponujące długie ostrza krzemienne, do ukrytego w lasach Roztocza Ulowa oraz do Gródka nad Bugiem, którego historia obejmuje tysiące lat osadnictwa. Trzy miejsca, trzy różne historie i kolejne spojrzenie na archeologiczne dziedzictwo regionu. Wszystkie trzy poznacie w nowych odcinkach serii przygotowanej przez archeologów z UMCS.

Krzemień świeciechowski ze Świeciechowa, jedynej znanej dotąd pradziejowej kopalni krzemienia na Lubelszczyźnie. Źródło: UMCS
Krzemień świeciechowski ze Świeciechowa, jedynej znanej dotąd pradziejowej kopalni krzemienia na Lubelszczyźnie. Źródło: UMCS

Czytaj dalej „#cokryjeziemia: trzy kolejne historie z Lubelszczyzny”

Opublikowane w

Groza w Charterhouse: Kryminalistyczna zagadka z epoki brązu

Charterhouse Warren to jedno z tych stanowisk, które każą wrócić do pytania, czy przemoc jest nieodłączną cechą ludzkości. Archeologia, choć nie bez trudu i ograniczeń metodologicznych, potwierdza te twierdzenia, dostarczając kolejnych dowodów na przemoc. Ślady konfliktów i brutalnych wydarzeń odkrywane są w kolejnych regionach świata oraz w coraz to nowych okresach chronologicznych. Dziś przyjrzymy się najnowszym badaniom dotyczącym niezwykłego zespołu szczątków ludzkich z Charterhouse Warren w południowo-zachodniej Anglii.

Czytaj dalej „Groza w Charterhouse: Kryminalistyczna zagadka z epoki brązu”

Opublikowane w

Wikingowie i Piastowie. Handel, władza i dalekie kontakty

Cztery godziny o epoce wikingów? Wbrew pozorom jest o czym rozmawiać. I to nie tylko o samych wikingach.

Epoka wikingów trwała około trzech stuleci i zdecydowanie nie sprowadzała się do skandynawskich wojowników napadających na europejskie wybrzeża. To również historia kupców, rzemieślników i osadników, dalekosiężnego handlu, srebra i złota, niewolnictwa, powstawania nowych ośrodków władzy oraz kontaktów łączących Wyspy Brytyjskie, Europę Środkową, Ruś, Bizancjum i świat muzułmański. W niemal czterogodzinnej rozmowie można więc pozwolić sobie na spojrzenie znacznie szersze niż klasyczna opowieść o wyprawach wikingów.

Gościem rozmowy jest dr Piotr Pranke, historyk i adiunkt w Katedrze Historii Skandynawii i Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W swoich badaniach zajmuje się m.in. wczesnośredniowiecznym handlem, Skandynawią, Europą Środkowo-Wschodnią oraz kształtowaniem się ówczesnych struktur władzy. Jest również autorem książki Dzieje wikingów. W rozmowie te zainteresowania spotykają się ze sobą bardzo wyraźnie: od pytania, kim właściwie byli wikingowie, szybko przechodzimy do znacznie szerszej historii wczesnośredniowiecznej Europy.

Wikingowie na tkaninie z Bayeux – jedna z najsłynniejszych średniowiecznych ilustracji związanych z epoką wikingów.
Tkanina z Bayeux, XI w., Wikimedia Commons, domena publiczna.

Czytaj dalej „Wikingowie i Piastowie. Handel, władza i dalekie kontakty”

Opublikowane w

Nieoczywista sztuka archeologiczna w mazurskiej scenerii

Przyznajmy to szczerze. Wśród znalezisk archeologicznych analizowanych przez specjalistów zajmujących się epoką kamienia rzadko zdarzają się zabytki wykonane z drewna czy kości. Specyficzne warunki środowiskowe pozwalają jednak na odkrywanie takich perełek w różnych zakamarkach świata, także w Polsce północno-wschodniej. Każde takie znalezisko to przy tym prawdziwa kopalnia wiedzy. Również w zakresie identyfikacji możliwych zachowań symbolicznych. Tak też było w przypadku badań prowadzonych przez prof. Witolda Gumińskiego oraz dr. Karolinę Bugajską z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. 

Niektóre analizowane przez nich przedmioty pochodzące z dwóch stanowisk Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, Dudki i Szczepanek, posiadały dość proste zdobienia. Zaawansowane badania kontekstowe wykazały, że mogły one pełnić funkcję szczególnych oznaczeń kulturowych. 

Odkrycia badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego rzucają nowe światło na życie duchowe dawnych społeczności zamieszkujących te tereny. Ich wyniki opisano w międzynarodowej publikacji poświęconej najdawniejszym przejawom ekspresji artystycznej zatytułowanej Mesolithic Art – Abstraction, Decoration, Messages. 

Czytaj dalej „Nieoczywista sztuka archeologiczna w mazurskiej scenerii”