Kanały i płynąca w nich woda decydowała o tym, gdzie można było uprawiać ziemię, zakładać osady i budować miasta. W starożytnym Urartu zarządzanie nią mogło być jednym z fundamentów rozwoju państwa. Nowe badania wokół twierdzy Argisztihinili w Armenii pokazują, że ślady dawnych kanałów i koryt rzecznych można dziś odczytać nie tylko w terenie, lecz także na zdjęciach satelitarnych.
Czytaj dalej „Starożytne kanały przy fortecy Urartu z satelity”
Jednym z najbardziej żywotnych mitów o pradziejach jest przekonanie, że mężczyźni byli łowcami, a kobiety pozostawały w cieniu, zajmując się wyłącznie domem i dziećmi. Tymczasem od kilku dekad archeologia konsekwentnie podważa ten uproszczony, wywodzący się z patriarchalnych wyobrażeń obraz przeszłości. Na łamach Archeowieści wielokrotnie poruszaliśmy ten temat, pisząc między innymi o roli kobiet w kulturach Nubii, w przedrzymskich społecznościach Celtyberów czy o królowych Egiptu Okresu Późnego. Rozmawialiśmy o nim także w pierwszym odcinku naszego podcastu (przy tej okazji zachęcamy do powrotu do naszej rozmowy o kobietach w Egipcie i Nubii).
Dziś jednak zachęcamy do wysłuchania rozmowy Agnieszki Krzemińskiej z profesor Iwoną Sobkowiak-Tabaka z serii podcastów Polityki.
Czytaj dalej „Rola kobiet w epoce kamienia. Profesor Sobkowiak-Tabaka w podcaście Polityki”
UWAGA! ARTYKUŁ ZAWIERA ZDJĘCIA SZCZĄTKÓW LUDZKICH
Obrzędy pogrzebowe należą do najbardziej trwałych, a jednocześnie najbardziej zróżnicowanych elementów kultury ludzkiej. To właśnie sposób, w jaki traktowano zmarłych, pozwala archeologom odtworzyć nie tylko zwyczaje pogrzebowe starożytnych społeczeństw, ale także ich wyobrażenia o śmierci, przemijalności, pamięci oraz relacjach z przodkami. Czasami jednak odkrycia archeologiczne wymykają się prostym interpretacjom, zmuszając badaczy do dokładniejszego przyjrzenia się zjawiskom, które wcześniej wydawały się dobrze zrozumiałe. Tak jest w przypadku niezwykłego pochówku odkrytego w Pommerœul w Belgii. Grób, znaleziony na cmentarzu kremacyjnym z okresu rzymskiego, okazał się znacznie bardziej złożoną strukturą pogrzebową, łączącą szczątki z różnych okresów neolitu. Wyniki interdyscyplinarnych analiz ujawniły wieloetapową historię tego pochówku, rzucając nowe światło na praktyki pogrzebowe oraz sposób, w jaki starożytne społeczności traktowały szczątki swoich przodków.
W rozmowie z profesorem Andrzej Buko prowadzący Patrycjusz Wyżga porusza najważniejsze zagadnienia dotyczące początków państwa polskiego. Dyskusja opiera się na najnowszych odkryciach archeologicznych oraz aktualnym stanie badań nad okresem poprzedzającym chrzest Polski w 966 roku. To fascynująca opowieść o genezie Piastów, grodach takich jak Gniezno, Poznań i Giecz, religii dawnych Słowian, niewolnictwie oraz wielu zagadkach, które do dziś pozostają przedmiotem naukowych debat.
Czytaj dalej „Co najnowsze odkrycia mówią o Polsce Piastów? Rozmowa z profesorem Andrzejem Buko”
Plan de Ayutla to stanowisko archeologiczne w regionie rzeki Usumacinta (Chiapas, Meksyk). Przez dłuższy czas utożsamiane było ze stolicą królestwa Sak Tz’i’ (Biały Pies), którego istnienie potwierdzały inskrypcje z innych miastach w regionie. W 1976 r. archeolog Peter Schmidt dostał informację o tym miejscu od Majów Lacandon z Lacanha. Na miejscu znalazł trzy akropole zbudowane na szczytach naturalnych wzgórz. Zaraportował lokalizację stanowiska, podkreślając jego rozmiary, wspomniał o świetnym stanie zachowania oraz monumentalnej architekturze. Wyróżniała się ona kombinacją wczesno- oraz późnoklasycznych budowli w stylu Usumacinta. Jego raport zawierał fotografie dokumentujące szczegóły konstrukcyjne, które znajdowały się w doskonałym wręcz stanie. Dokument przeleżał w archiwach INAH 28 lat. Plan de Ayutla zostało zapomniane i pozostawione na łup grabieżców…
Czytaj dalej „Sak Tz’i’ część I: Zapomiane miasto Majów Plan de Ayutla”
Jak naprawdę wygląda codzienność archeologa pracującego w Afryce? Z czym wiąże się wieloletnia praca w terenie i jak łączy się ją z analizą materiałów po powrocie do laboratorium? W rozmowie w „Tygodniku Powszechnym” archeolodzy Piotr Osypiński oraz Marta Osypińska opowiadają o kulisach swojej pracy badawczej. Prowadzący Łukasz Kwiatek pyta o doświadczenia z wykopalisk w Sudanie, Tanzanii i Egipcie, a także o to, jak wygląda archeologia „od kuchni”. Bez uproszczeń, ale wciąż przystępnie.
Kościół N1 w „Marei”/Filoksenite w Egipcie to przykład wczesnochrześcijańskiej architektury sakralnej, ukazujący fazy budowy, użycie bloków wapiennych i przekształcenia w kompleks pielgrzymkowy. W dzisiejszym tekście przedstawimy wynik najnowszych badań prowadzonych przez polskich archeologów w tym ważnym mieście położonym w Dolnym Egipcie.
Czytaj dalej „Kościół N1 w „Marei”/Filoksenite: Historia, konstrukcja i rozwój kompleksu sakralnego”
O książce doktora Karola Dzięgielewskiego na temat badań na stanowisku Brzezie 17 i osady związanej z produkcją soli pisaliśmy w kwietniu tego roku. Obiecaliśmy wtedy podzielić się z wami planowaną rozmową z autorem publikacji. Dziś spełniamy tę obietnicę i zachęcamy do wysłuchania rozmowy na kanale „Poza Kontekstem”.
Przemoc wobec dzieci nie jest wyłącznie zjawiskiem współczesnym. Towarzyszyła ludziom również w przeszłości, o czym świadczą zarówno źródła pisane, jak i odkrycia archeologiczne. Choć jej istnienie nie budzi wątpliwości, znacznie trudniej określić skalę tego zjawiska w dawnych społeczeństwach. Wynika to nie tylko z fragmentaryczności materiału źródłowego, który przetrwał do naszych czasów, lecz także z trudności związanych z rozpoznawaniem przypadków przemocy w materiale archeologicznym. Czasem jednak szkielety zachowują ślady urazów, które pozwalają przypuszczać, że dziecko mogło paść ofiarą przemocy. Tak było prawdopodobnie w przypadku dziecka pochowanego w Tell Brak na terenie dzisiejszej Syrii. Jego szczątki stały się przedmiotem analizy badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Durham opublikowanej niedawno na łamach „International Journal of Osteoarchaeology”.
Czytaj dalej „Dzieci głosu nie mają? O przemocy wobec dzieci w Tell Brak”
Witryny, sale, gabloty, eksponaty – to zapewne pierwsze skojarzenia, jakie przychodzą nam do głowy, kiedy myślimy o instytucji jaką jest muzeum. I choć zapewne takie hasła mogłyby pomóc nam w wygraniu niejednej rozgrywki w dobrze wszystkim znanej grze towarzyskiej Taboo, to są one jedynie namiastką czegoś znacznie bardziej skomplikowanego. Bo muzeum Szanowni Państwo nie kończy się wcale na tym, co widać w gablocie. Zaczyna się tam, gdzie pojawia się pytanie, skąd pochodzą rzeczy w niej umieszczone.
I właśnie z tego miejsca, z tej potrzeby porządkowania, badania i opowiadania przeszłości poprzez jej materialne ślady, wyrasta historia Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, jednego z najważniejszych ośrodków badań nad dziejami Podlasia i północno-wschodniej Polski, który w 2026 roku obchodzi jubileusz siedemdziesięciolecia istnienia.
A że parafrazując, czas świąteczny trzeba święcić, to jako Archeowieści, patron medialny jubileuszu, przyglądamy się w dzisiejszym poście uroczystym obchodom towarzyszącym temu wydarzeniu.
Tekst ten przeczytasz w 10 minut.
