Polacy na rubieżach Mezoameryki

Archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęli prace wykopaliskowe na rubieżach Mezoameryki – prekolumbijskim stanowisku w Salwadorze. San Isidro, do niedawna nieprzebadane, doczekało się jedynie wzmianek w literaturze oraz sporadycznych wizyt lokalnych i zagranicznych archeologów.

Wykopaliska na El Cerrito – największa struktura San Isidro © J. Szymański / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Wykopaliska na El Cerrito – największa struktura San Isidro
© J. Szymański / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0

Projekt Archeologiczny San Isidro (PASI), prowadzony pod kierunkiem dr. Jana Szymańskiego, ma na celu rozpoznanie mezoamerykańskiego stanowiska także przy pomocy metod archeologii cyfrowej.
Po dwóch wyprawach przygotowawczych w 2018 i 2019 roku, w lutym 2021 roku nadszedł czas na pierwsze prace wykopaliskowe.

San Isidro leży na południowo-wschodnich rubieżach Mezoameryki © PASI, ilustracja na licencji CC BY 4.0
San Isidro leży na południowo-wschodnich rubieżach Mezoameryki
© PASI, ilustracja na licencji CC BY 4.0

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego i salwadorskiego Universidad Francisco Gavidia, przy współpracy archeologów
z Ministerstwa Kultury Republiki Salwadoru,
wykonali szeroko zakrojony rekonesans przy użyciu dronów. Jednocześnie specjaliści
z Wydziału Archeologii i Wydziału Geologii UW
przeprowadzili nieinwazyjne badania w centralnej części stanowiska przy użyciu takich metod geofizycznych, jak elektrooporowa, magnetyczna
i elektromagnetyczna z zastosowaniem aparatury georadarowej.

Od początku kwietnia do końca maja trwały prace wykopaliskowe
na największej zachowanej strukturze stanowiska, zwanej El Cerrito
(z hiszpańskiego „pagórek”).

Mapowanie stanowiska przy użyciu drona © P. Trześniowski / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Mapowanie stanowiska przy użyciu drona
© P. Trześniowski / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Geofizycy przy pracy © J. Szymański / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Geofizycy przy pracy
© J. Szymański / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0

Wśród kawy i trzcin

Dzięki pracom polsko-salwadorskiego zespołu wiadomo już,
że przedhiszpańskie San Isidro zajmowało obszar co najmniej 5 km
2,
a to
stawia je wśród największych znanych stanowisk całej południowo-wschodniej Mezoameryki. Wciąż widoczne pozostałości po ponad 40 monumentalnych platformach ziemnych znajdują się obecnie na terenach plantacji kawy i trzciny cukrowej, rozciągających się u podnóża masywu wulkanicznego Santa Ana.

Masyw Santa Ana, składający się z 5 wulkanów © R.Cea / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Masyw Santa Ana, składający się z 5 wulkanów
© R. Cea / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0

Największe z platform, takie jak El Cerrito, wznoszą się na wysokość ponad 10 m, przy średnicy niekiedy przekraczającej 50 m. Najmniejsze widoczne są wyłącznie na cyfrowych modelach terenu uzyskanych na podstawie badań geofizycznych oraz prospekcji z powietrza.

Wstępne wyniki mapowania, opublikowane w 2020 roku © J. Szymański / PASI
Wstępne wyniki mapowania, opublikowane w 2020 roku
© J. Szymański / PASI

Analizy ceramiki wskazują na niezwykle wczesne datowanie
San Isidro
, zawierające się w środkowym i późnym okresie preklasycznym (odpowiednio około 1000 – 400 p.n.e. oraz 400 p.n.e. – 250 n.e.). Wydaje się, że El Cerrito zostało wzniesione na samym początku środkowego okresu preklasycznego, a tym samym stanowi jedną z najwcześniejszych monumentalnych konstrukcji Mezoameryki. Zapewne jest współczesne sławnej olmeckiej platformie piramidalnej w La Venta, datowanej na około VIII wiek p.n.e., lub nawet nieco od niej wcześniejsze.

Ceramiczne i jadeitowe zabytki z San Isidro © P. Trześniowski / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Ceramiczne i jadeitowe zabytki z San Isidro
© P. Trześniowski / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0

Zagadkowa tożsamość

Aktualnie brakuje danych odnośnie do tożsamości budowniczych
i mieszkańców starożytnego San Isidro. Jednak sposób wznoszenia budowli, w połączeniu z formami i technikami produkcji zabytków ceramicznych, wskazuje na jego silne związki z kulturami południowo-wschodniej Mezoameryki (przede wszystkim z kulturami Majów). Możliwe są także kontakty z sąsiadującą strefą kulturową, zwaną
Obszarem Istmo-Kolumbijskim lub Niższą Ameryką Środkową, rozciągającą się od wschodniego Hondurasu i Nikaragui, przez Kostarykę i Panamę, aż do północno-zachodnich obszarów Kolumbii
w Ameryce Południowej.
Jedna z roboczych teorii PASI zakłada,
że San Isidro pełniło kluczową rolę w sieci wymiany kulturowej, łączącej obie wielkie strefy.

Zespół Pasi 2021 © J. Martecki / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0
Zespół Pasi 2021
© J. Martecki / PASI, zdjęcie na licencji CC BY 4.0

Na początek 2022 roku zaplanowano kontynuację prac wykopaliskowych, przede wszystkim w celu ustalenia chronologii poszczególnych części stanowiska.

Pierwsze wyniki badań, z sezonów 2018 i 2019, zostały opublikowane na łamach czasopism Mexicon oraz Estudios Latinoamericanos.

Artykuł ten można bezpłatnie przedrukować, z podaniem źródła

Autor: Jan Szymański

O Autorze:

Dr Jan Szymański z Wydziału Archeologii UW specjalizuje się w analizie i interpretacji materialnych pozostałości po kulturach przedhiszpańskiej Mezoameryki i Niższej Ameryki Środkowej.
W szczególności zajmuje się badaniem namacalnych przejawów tożsamości kulturowej minionych społeczeństw. Od 2018 roku prowadzi badania na terytorium Salwadoru.

Academia

ReasearchGate

ORCID

Redakcja: J.M.C.

Korekta: A.J.

Rozpowszechniaj

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *