Autor: j.chyla

Opublikowane w

Cząstków Polski, czyli o tym jak zakończyły się neolityczne poszukiwania „wyspy szczęścia” na Mazowszu

Przez dekady sądzono, że obszar Mazowsza nie sprzyjał neolitycznej kolonizacji pierwszych rolników. Jednym z głównych argumentów był deficyt żyznych gleb, który urósł wręcz do rangi aksjomatu… Najnowsze badania dowodzą jednak, że tereny te były miejscem skokowej ekspansji społeczności tak zwanej kultury ceramiki wstęgowej rytej. Czy ich pobyt był jednak fortunny? Czy odnaleźli oni tutaj swoje „wyspy szczęścia”? Wyniki analiz materiałów pochodzących z osady Cząstków Polski zmieniają nasze spojrzenie na temat zachowań migracyjnych pierwszych rolników w Kotlinie Warszawskiej.

Artykuł ten przeczytasz w 12 min. 

Czytaj dalej „Cząstków Polski, czyli o tym jak zakończyły się neolityczne poszukiwania „wyspy szczęścia” na Mazowszu”

Opublikowane w

Archeolodzy apelują ws. ustawy. Podpisz list otwarty

Kilka dni po publikacji pierwszego apelu w sprawie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami środowisko archeologiczne zabiera głos ponownie. Tym razem list otwarty podpisali przedstawiciele instytucji naukowych, muzeów i stowarzyszeń reprezentujących polską archeologię.

Autorzy listu domagają się powstrzymania wejścia w życie przepisów, które mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2027 r. Ich zdaniem nowelizacja może osłabić ochronę dziedzictwa archeologicznego, doprowadzić do utraty kontroli nad zabytkami i zniszczyć konteksty, bez których znaleziska tracą znaczną część swojej wartości naukowej.

Pod listem można podpisać się online. Petycja dostępna jest tutaj:
List otwarty w sprawie powstrzymania wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

 

To kolejny głos środowiska archeologicznego w tej sprawie. Wcześniej na Archeowieściach opublikowaliśmy list otwarty Konferencji Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce, która również apelowała o przywrócenie wcześniejszych przepisów i rozpoczęcie prac nad nowym modelem ochrony zabytków.

Poniżej publikujemy pełną treść listu otwartego z 15 maja 2026 r.

File:Metal detecting in progress on a Time Team dig (2).jpg
Fot. portableantiquities / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Czytaj dalej „Archeolodzy apelują ws. ustawy. Podpisz list otwarty”

Opublikowane w

Archeowieści o książce „Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej”

Od premiery najnowszej książki profesora Jarosława Źrałki, zatytułowanej Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej, minęło już trochę czasu. Archeowieści sięgają po tę pozycję nieco ponad miesiąc po jej ukazaniu się, ale zdecydowanie warto wspomnieć o niej jeszcze raz. To publikacja świeża, interesująca i pod wieloma względami wyjątkowa. W dzisiejszym tekście wyjaśnimy, dlaczego warto włączyć ją do swojego księgozbioru oraz czego o Majach można dowiedzieć się z tej lektury.

Czytaj dalej „Archeowieści o książce „Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej””

Opublikowane w

Dziedzictwo archeologiczne Mazur: konferencja w Gołdapi

Już dzisiaj i jutro (14 i 15 maja 2026 r.) w Gołdapi odbędzie się dwudniowe wydarzenie „Porozmawiajmy o przeszłości Mazur!”, poświęcone ochronie, zagrożeniom i potencjałowi dziedzictwa archeologicznego regionu. Pierwszego dnia zaplanowano szkolenie dla urzędów i instytucji, drugiego konferencję popularnonaukową „Ocalić od zniszczenia. W stronę trwałego i odpornego dziedzictwa archeologicznego na Mazurach”. To spotkanie pokazuje, że archeologia nie jest tylko opowieścią o przeszłości, ale także ważnym elementem odpowiedzialnego myślenia o rozwoju lokalnym, ochronie krajobrazu i tożsamości miejsca.

Czytaj dalej „Dziedzictwo archeologiczne Mazur: konferencja w Gołdapi”

Opublikowane w

List otwarty archeologów: nowelizacja ustawy może zagrozić ochronie zabytków w Polsce

Środowisko archeologiczne alarmuje, że wejście w życie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami może doprowadzić do nieodwracalnych strat w dziedzictwie archeologicznym Polski. Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce skierowała list otwarty do najważniejszych osób w państwie, apelując o przywrócenie wcześniejszych przepisów i rozpoczęcie prac nad nowym modelem ochrony zabytków.

Autorzy listu podkreślają, że dziedzictwo archeologiczne jest zasobem nieodnawialnym, a jego ochrona wymaga kontroli, odpowiedzialności i udziału specjalistów. Poniżej publikujemy pełną treść apelu.

Zdjęcie lotnicze stanowiska neolitycznego w Drzemlikowicach.Fot. PWro, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
Zdjęcie lotnicze stanowiska neolitycznego w Drzemlikowicach. Fot. PWro, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Czytaj dalej „List otwarty archeologów: nowelizacja ustawy może zagrozić ochronie zabytków w Polsce”

Opublikowane w

Najwcześniejsza data z Castillo de Huarmey pochodzi od nagiego psa

Najwcześniejsza data radiowęglowa uzyskana dotąd dla Castillo de Huarmey nie pochodzi z monumentalnego grobowca, królewskiego zabytku ani spektakularnej konstrukcji architektonicznej. Pochodzi od naturalnie zmumifikowanego nagiego psa peruwiańskiego. Datowany na lata 688-870 n.e. ten niezwykły okaz jest czymś więcej niż tylko ciekawostką. Otwiera bowiem okno na znacznie szerszą opowieść: w świecie Wari psy nie były po prostu pupilami ani bezpańskimi zwierzętami, lecz istotami o wielu społecznych rolach. Miały one znacznie ważniejsze role. Były pomocnikami, padlinożercami, towarzyszami, a być może nawet przewodnikami w zaświaty.

UWAGA! Artykuł zawiera zdjęcia szczątków zwierzęcych

Idealny nagi pies peruwiański© Hookery, CC BY-SA 3.0
Nagi pies peruwiański
© Hookery, CC BY-SA 3.0

Ten Artykuł przeczytasz w 6 minut. 

Czytaj dalej „Najwcześniejsza data z Castillo de Huarmey pochodzi od nagiego psa”

Opublikowane w

Świeża miedź z Tell el-Retaba. Polsko-słowacki zespół bada metalurgię starożytnego Egiptu

W starożytnym Egipcie metale kojarzą się zwykle ze złotem faraonów i skarbami królewskich grobowców. Tymczasem badania w Tell el-Retaba pokazują, jak wyglądała codzienna praca z miedzią i brązem w osadzie na wschodnich rubieżach państwa. Polsko-słowacki zespół odkrył ślady niewielkiej produkcji metalurgicznej, które rzucają nowe światło na technologię Nowego Państwa i Trzeciego Okresu Przejściowego.

Czytaj dalej „Świeża miedź z Tell el-Retaba. Polsko-słowacki zespół bada metalurgię starożytnego Egiptu”

Opublikowane w

CAA Poland w Kulicach!

Już 6–8 maja 2026 r. w Międzynarodowym Ośrodku Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Szczecińskiego odbędzie się konferencja CAA Poland Kulice 2026 pod hasłem „Cyfrowe echa przeszłości”. To spotkanie dla osób zajmujących się archeologią cyfrową, dokumentacją dziedzictwa, GIS-em, bazami danych, fotogrametrią, skanowaniem 3D i sztuczną inteligencją w badaniach nad przeszłością. Nabór abstraktów trwa tylko do 16 kwietnia, więc to już ostatni moment, żeby zgłosić referat lub poster. Archeowieści objęły wydarzenie patronatem medialnym.

Czytaj dalej „CAA Poland w Kulicach!”

Opublikowane w

Kosmowizja ukryta w petroglifach Toro Muerto

Kosmowizja wielu kultur prekolumbijskich Andów opierała się na obserwacji zjawisk astronomicznych. To właśnie one pomagały wyznaczać rytm roku, porządkować kalendarz obrzędowy i interpretować relacje między światem ludzi oraz przyrody a kosmosem. Wiedza ta znajdowała odzwierciedlenie zarówno w orientacji architektury ceremonialnej, jak i w ikonografii przedstawień tworzonych przez dawne społeczności.

Jednym z miejsc, gdzie takie wyobrażenia mogły zostać utrwalone w formie sztuki naskalnej, jest stanowisko Toro Muerto na południowym wybrzeżu Peru. Analiza ikonografii głazu TM 2498 z wyróżnionego tam Sektora X sugeruje, że złożona kompozycja rytów może pozostawać w związku z obserwacjami astronomicznymi prowadzonymi w tym miejscu.

Czytaj dalej „Kosmowizja ukryta w petroglifach Toro Muerto”

Opublikowane w

RADOGOST: gdzie trafia dokumentacja archeologiczna, żeby nie zniknęła

Co się dzieje z dokumentacją po sezonie? RADOGOST pomaga przechowywać i udostępniać dane archeologiczne tak, by dało się je znaleźć, zrozumieć i ponownie wykorzystać. Wyobraź sobie klasyczny scenariusz: teren, setki zdjęć, pliki z RTK GPS, szkice, opisy kontekstów, modele 3D, tabele z zabytkami, notatki z analiz. Potem „po sezonie” , gdy archeolodzy wracają do domów i zasiadają przy biurkach i w bibliotekach, wszystko trafia na dysk. Dane są porządkowane i najczęściej trafiają do folderów nazwanych „NOWE”, „OSTATECZNE”, „OSTATECZNE_2”… i zaczyna żyć własnym życiem. Po roku nikt nie pamięta, który plik jest aktualny. Po pięciu latach nie wiadomo, czyje to były współrzędne, jaka była metodyka i czy wolno to komukolwiek pokazać.

A teraz druga perspektywa: nauka oparta na weryfikacji, ponownej analizie i ponownym użyciu danych. To właśnie tu wchodzi RADOGOST.

Czytaj dalej „RADOGOST: gdzie trafia dokumentacja archeologiczna, żeby nie zniknęła”