Z przyjemnością zapraszamy do odsłuchania trzeciego odcinku Podcastu Archeologicznego Archeowieści. W odcinku 3: Między Kaukazem a Araratem. O przeszłości i teraźniejszości Armenii. W tej rozmowie nie mówimy tylko o zarysie archeologii i historii Armenii. Patrzymy szerzej: na kraj położony na styku wielkich imperiów i stref wpływów, na przestrzeń naznaczoną współczesną geopolityką, napięciami regionalnymi, chrześcijańskim dziedzictwem i długim trwaniem lokalnych tradycji. Patrzymy szerzej: na kraj położony na styku wielkich imperiów, na przestrzeń naznaczoną współczesną geopolityką, napięciami regionalnymi, chrześcijańskim dziedzictwem i długim trwaniem lokalnych tradycji. Zapraszamy do odsłuchania rozmowy doktora Adama Budziszewskiego z profesorem Krzystofem Jakubiakiem.
Naszym gościem jest profesor Krzysztof Jakubiak z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Profesor Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Katedry Archeologii Orientu i badacz specjalizujący się w archeologii Bliskiego Wschodu oraz Kaukazu. Dziś kieruje badaniami w Metsamor, jednym z kluczowych stanowisk archeologicznych Armenii, a równolegle pracuje także w Marina el-Alamein w Egipcie. W centrum jego zainteresowań znajdują się przemiany społeczeństw Bliskiego Wschodu od początku epoki żelaza po późną starożytność.
Metsamor
Ważną osią naszej rozmowy było stanowisko Metsamor. Dotychczas pisaliśmy o nim w kontekście badań nad ceramiką urartyjską. Ale nie samym Urartu Metsamor (i Armenia) żyje. Stanowisko to było zamieszkiwane od chalkolitu, przez epokę brązu, aż po wczesną epokę żelaza, kiedy powstała tu cytadela otoczona monumentalnymi murami cyklopowymi. Z czasem wykształcił się modelowy układ miasta: cytadela, dolne miasto, regularne ciągi domów przedzielane ulicami, a także ślady monumentalnej architektury w postaci sali kolumnowej.
© K.Jakubiak
W podcaście rozmawiamy o tym, jak Metsamor funkcjonował w sieci lokalnych ośrodków władzy, dlaczego mógł być ważnym punktem kontrolującym przeprawę przez Araks i dostęp do żyznych terenów doliny Araratu, a jednocześnie pozostawał miejscem zaskakująco izolowanym. Wspominamy też wcześniejsze badania nad luksusową ceramiką urartyjską ze stanowiska i o tym, dlaczego Minasamor nie jest „klasycznym” miastem urartyjskim, choć świetnie pokazuje, jak lokalne społeczności reagowały na pojawienie się Królestwa Urartu. Stanowisko to badane było od lat sześćdziesiątych XX wieku, a od 2013 w pracach uczestniczą też polscy archeolodzy pod kierownictwem naszego dzisiejszego gościa. Kto zatem lepiej opowie o specyfice stanowiska i regionu?
Nie tylko archeologia Armenii
Archeologia nie jest niezależna od sytuacji geopolitycznej. Szczególnie w obszarach gdy jest ona daleka od spokojnej. Armenia w przeszłości związana była z terenami Bliskiego Wschodu. Nie inaczej jest współcześnie, choć wydaje się, że lokalne konflikty i trwogi geopolityczne w rejonie Kaukazu mają największy wpływ na losy Ormian w ich ojczyźnie, w tej pozornie „bezpiecznej” przestrzeni Kaukazu. Zastanawiamy się, jak sytuacja geopolityczna wpływa na codzienną organizację badań, możliwe kierunki ekspedycji, a nawet na to, jak buduje się narracje o przeszłości. Ale czy tak faktycznie jest? I jak to wszystko wpływa na warunki pracy archeologa?
Pojawia się również ważny wątek ochrony dziedzictwa kulturowego i sposobów, w jakie w Armenii myśli się dziś o własnej historii: między rzetelną metodologią a potrzebą stworzenia mitu założycielskiego, między lokalnymi badaniami a obecnością w międzynarodowej dyskusji naukowej.
W końcu jakie relacje łączą Ormian i Polaków? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdziecie w naszej rozmowie.
Gdzie nas słuchać?
Podcast Archeologiczny Archeowieści dostępny jest na platformach:
Do wysłuchania rozmowy poza nami zachęca też kot, maskotka wykopalisk w Metsamor
