Jak opowiedzieć o średniowiecznym detalu za pomocą współczesnych technologii? I jak dane cyfrowe mogą pomóc lepiej chronić zabytki — także wtedy, gdy zagrożenia dopiero się pojawiają?
O tym będzie mowa podczas międzynarodowej konferencji ETHER – Eternal Heritage / Wieczne Dziedzictwo, która odbędzie się już niedługo, 17–18 listopada w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.
Za: NID
ETHER łączy różne środowiska: naukowców, konserwatorów, muzealników, specjalistów od nowych technologii i przedstawicieli przemysłów kreatywnych. Wspólnym tematem będą sposoby, w jakie narzędzia cyfrowe pomagają dokumentować zabytki, zarządzać danymi o dziedzictwie i opowiadać o przeszłości.
Tegoroczna edycja skupi się na jakości danych cyfrowych: na tym, jak je pozyskujemy, opracowujemy, interpretujemy i wykorzystujemy w praktyce. To ważne, bo sam skan czy model 3D nie daje jeszcze pełnej wiedzy o zabytku. Dane trzeba zestawić z wiedzą historyczną, badawczą i konserwatorską.
Program pierwszego dnia pokaże, jak dane mogą wspierać ochronę zabytków w terenie. Będzie mowa o monitorowaniu dziedzictwa za pomocą zobrazowań satelitarnych i zdjęć lotniczych, wykorzystaniu OpenStreetMap oraz rozpoznawaniu zagrożeń, zanim staną się widoczne. Zaplanowano także wystąpienie o dokumentowaniu obiektów w czasie wojny oraz prezentację badań nad dziedzictwem katastrof nuklearnych, opartych na odtajnionych zdjęciach satelitarnych CIA.
Kolejne wystąpienia dotyczyć będą cyfrowych repozytoriów, sztucznej inteligencji i bezpieczeństwa informacji. Pojawią się pytania o to, kto korzysta dziś z cyfrowych zasobów dziedzictwa i jak chronić projekty dokumentacyjne przed dezinformacją oraz zagrożeniami technologicznymi.
Drugiego dnia uczestnicy przyjrzą się wykorzystaniu technologii w badaniach, konserwacji i popularyzacji. W programie są m.in. wystąpienia o wirtualnej rzeczywistości, rekonstrukcji mozaiki Jerzego Nowosielskiego, konserwacji malowideł nagrobnych Jana III Sobieskiego oraz tworzeniu gier na podstawie źródeł historycznych. Będzie też o doświadczeniach XR, aplikacji rozszerzonej rzeczywistości Chodlik AR i cyfrowej dokumentacji świątyni Wang w Karpaczu.
Konferencję uzupełnią warsztaty zaplanowane na 17–19 listopada. Ich uczestnicy będą mogli poznać m.in. fotogrametrię, skanowanie 3D, inwentaryzację architektury z użyciem skanerów i kamer 360°, dokumentację w świetle ultrafioletowym i podczerwieni oraz pracę z danymi przestrzennymi w QGIS.
Dobrym przykładem zastosowania metod cyfrowych jest dokumentacja świątyni Wang w Karpaczu, której cyfrowy skan i detale architektoniczne stały się motywem graficznym tegorocznej konferencji. Zespół Narodowego Instytutu Dziedzictwa wykonał pomiary obiektu oraz szczegółowe modele 3D romańskich portali. Porównanie ich z wcześniejszą dokumentacją pokazało, że tradycyjne pomiary mogły upraszczać geometrię zabytku. Dokumentacja cyfrowa pozwala uchwycić ją z dokładnością do milimetrów. To nie tylko atrakcyjna wizualizacja, ale też materiał, który może wspierać badania i decyzje dotyczące ochrony. Tegoroczna identyfikacja wizualna ETHER nawiązuje do rzeźbionej twarzy z portalu świątyni Wang. Ten średniowieczny detal, utrwalony w postaci modelu cyfrowego, dobrze oddaje temat konferencji: spotkanie materialnego dziedzictwa ze współczesnymi metodami jego dokumentowania i poznawania.
17–18 listopada 2026 r.
Muzeum POLIN, Warszawa
Program i szczegóły: https://nid.pl/ether/