Przez lata w badaniach nad metalurgią srebra i ołowiu odkryto i przebadano głównie wczesnośredniowieczne obiekty związane bezpośrednio z wytopem–piece hutnicze i ich otoczenie (Krudysz et al. 2007; Rozmus, Szmoniewski 2010; Rozmus 2014). W sezonie 2005-2006, w trakcie wykopalisk prowadzonych przez zespół pracowników Muzeum Miejskiego „Sztygarka”, pracujących pod kierownictwem dr hab. D. Rozmusa, na stanowisku nr 8 w dzielnicy Łosień, znaleziono pierwszy na ziemiach polskich obiekt (7/2005), który ma związek z warstwą administrującą średniowieczne huty łosieńskie (Rozmus 2015). Pomimo tego, iż nie ma on charakteru obronnego, został–podobnie jak niedaleki gródek stożkowaty w Starym Olkuszu oraz gródek w Krzykawce–zniszczony podczas zbrojnego napadu. Warto w tym miejscu wspomnieć, że 2006 r. na tej samej osadzie odkryto „skarb hutnika” składający się z ponad tysiąca srebrnych monet i ok. 2kg srebrnych siekańców i placków świeżo wytopionego srebra, który ukryto w okresie pomiędzy 1160–1165 AD (Rozmus et al. 2014).
Zadokumentowane ślady drewnianych belek i kamiennej podwaliny wskazują, że obiekt 7/2005, będący przedmiotem planowanego zadania, był drewnianym budynkiem wzniesionym w konstrukcji szkieletowej. W toku jego eksploatacji znaleziono blisko pięć tysięcy przedmiotów, w tym: fragmenty ceramiki (XII/XIII-XIV w.), zabytki metalowe, w tym: militaria (bełty kusz, ostrogi, fragment miecza), narzędzia górnicze i rolnicze, a także ostrogę z bodźcem gwiaździstym platerowaną srebrem i srebrny brakteat z głową byka. Warto nadmienić, że pod obstawą wejścia do piwnicy budynku odkryto czaszkę krowy (ofiara zakładzinowa), a w jego wypełnisku czaszkę konia. Biorąc pod uwagę konstrukcję samego obiektu, luksusowe artefakty, jak i kontekst w obrębie osady, można przypuszczać, że należał on do przedstawiciela nadzoru górniczego. Badania reliktów drewnianych ścian budynku, wskazują że mógł on zostać wzniesiony już w końcu XII wieku, zaś jego kres przypada na zbrojny napad mający miejsce na przełomie XIII/XIV w. Analogiczne, XIII-wieczne budowle będące elementami średniowiecznej infrastruktury górniczo – hutniczej odkryto między innymi w Niemczech i Czechach. Rozpoznany archeologicznie ośrodek administracyjny w Dąbrowie Górniczej–Łośniu jest unikalnym przykładem istnienia infrastruktury budowlanej przeznaczonej dla potrzeb kadry administracyjnej nadzoru górniczego na trenie XII-XIII wiecznej Polski.
©IAEPAN
Dotychczasowe studia wykazały, że w rejonie olkuskim, już od XI w. występuje ogromna (w porównaniu z innymi częściami Polski) ilość ceramiki pokrytej barwną ołowianą glazurą (Bodnar et al. 2006, Auch 2016). Niewątpliwie stanowi ona wytwór rodzimego rzemiosła w pełni korzystającego z lokalnych zasobów zarówno środowiskowych, jak i wszelkich nowinek technologicznych znanych i wykorzystywanych przez górników-hutników. Lokacja miast na prawie niemieckim przynosi wiele zmian społeczno-gospodarczych obejmujących także garncarstwo, a kilku tysięczny zbiór ceramiki znaleziony w „łosieńskim dworze” doskonale je ilustruje. Z tego też względu stanowi niebywale cenne źródło do badań nad technologią garncarską regionu, które warto dokładnie przeanalizować i zbadać różnymi dostępnymi metodami. O ile w przypadku dużych ośrodków miejskich temat ceramiki późnośredniowiecznej jest stosunkowo dobrze poznany, o tyle XIII-XIV-wieczne garncarstwo „wiejskie”, zwłaszcza terenów pogranicza–w tym przypadku śląsko-małopolskiego–pozostaje wciąż zagadką. Badany zbiór, dotąd nie publikowany, wniesie zatem cenne i nowe informacje.
©IAEPAN
Dokładna analiza materiałów pozyskanych ze wspomnianego obiektu oraz ich publikacja w wolnym dostępie wprowadziły do obiegu naukowego zupełnie nową porcję wiedzy historycznej i archeologicznej związanej zarówno z tłem górnictwa i hutnictwa kruszcowego w średniowieczu, życiem codziennym ówczesnych ludzi, jak również znacząco poszerzyły naszą wiedzę dotyczącą ówczesnego przemysłu będącego tak niezwykle ważnym czynnikiem umożliwiającym budowanie państwa i państwowości.
©IAEPAN
Publikację „Późnoniowieczna rezydencja z Dąbrowy Górniczej-Łośnia jako ośrodek zarządzania górnictwem i hutnictwem srebra i ołowiu” mogą Państwo obejrzeć lub pobrać pod tym linkiem.
©IAEPAN
O badaniach archeologicznych w Łosinie, a w szczególności o ich wynikach można posłuchać również na kanale „Archeologii Żywej” w ramach ich serii „Kontekst”.
Partnerami Fundacji w realizacji niniejszego projektu byli:
Muzeum Miejskie „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Głównymi realizatorami projektu i redaktorami tomu byli:
dr Sylwia Siemianowska,
dr hab. Dariusz Rozmus.
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Finansowanie projektu:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
Muzeum Miejskie „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk