Dokładnie rok temu Archeowieści opublikowały tekst na temat genetycznego śladu obecności potomków rdzennych Amerykanów we wczesnośredniowiecznej Norwegii. Przez ogromne przeoczenie zabrakło tam informacji o odkryciu tajemniczej haplogrupy mitochondrialnego DNA, która może być świadectwem średniowiecznych kontaktów Islandczyków z mieszkańcami Ameryki Północnej. Dzisiaj jest świetna okazja, żeby naprawić ten błąd.
© Gordon Leggett, na licencji CC BY-SA 4.0.
Zanim globalizacja doprowadziła do tego, że mieszkańcy różnych części świata zaczęli intensywnie mieszać się ze sobą, populacje ludzkie były w dużym stopniu izolowane; zwłaszcza kontakty między Europą a Amerykami do czasów Kolumba były sporadyczne i w zasadzie ograniczyły się do kilku wypraw normańskich Grenlandczyków na Ziemię Baffina, Labrador i do Nowej Fundlandii. Ta izolacja sprawiła, że warianty mitochondrialnego DNA mogły być jednoznacznie przypisane do populacji zamieszkujących Amerykę Północną (głównie haplogrupy A, B, C, D) lub Europę (głównie haplogrupy H, J, K, T, U, V). Dlatego dużą sensację wywołało odkrycie na Islandii jednego z wariantów haplogrupy C.
Było to możliwe dzięki działalności firmy deCODE Genetics (Íslensk erfðagreining), która od roku 1996 sekwencjonowała genomy Islandczyków do celów medycznych. Przy okazji został zebrany duży zbiór sekwencji mitochondrialnego DNA, wykorzystany przez Sigríður Sunnę Ebenesersdóttir w jej pracy magisterskiej zrealizowanej w Háskóli Íslands. Wśród 2266 przebadanych Islandczyków siedem osób wykazało cztery warianty (haplotypy) należące do haplogrupy C1, której różne warianty (C1b, C1c, C1d) są powszechne w Ameryce Północnej. Islandzkie haplotypy były jednak bardzo odmienne od tych już znanych i zostały sklasyfikowane jako nowa haplogrupa C1e.
© Finn Bjørklid, na licencji CC BY-SA 2.5.
Ponieważ genealogia islandzkich rodzin jest dość dobrze znana na wiele pokoleń wstecz, udało się określić, że te wszystkie współczesne warianty pochodzą od żyjącej ok. roku 1700 matki czterech sióstr. W tamtym czasie Islandia była dość mocno izolowana od Europy, jest zatem mało prawdopodobne, żeby ta osoba była migrantem. Według Ebenesersdóttir haplogrupa C1e pojawiła się na Islandii znacznie wcześniej, około roku tysięcznego, kiedy Normanie z Islandii utrzymywali ożywione kontakty z Grenlandczykami; może to być zatem ślad kontaktu z rdzennymi mieszkańcami Ameryki. Choć ta haplogrupa jest unikalna, najbliżej jej do wariantów mtDNA poświadczonych na terenie Nowego Świata, zwłaszcza w Ameryce Południowej. Jest zatem możliwe, że był to rzadki wariant, który w ciągu ostatniego tysiąca lat zaniknął wszędzie poza Islandią w wyniku dryfu genetycznego.
Późniejsze badania zasugerowały również inny potencjalny kierunek migracji kobiety będącej przodkiem Islandczyków z haplogrupą C1e. Na mezolitycznych stanowiskach archeologicznych północnego skraju Europy zostały wykryte dwie równie izolowane i rzadkie haplogrupy (oznaczone C1f oraz C1g), co sugeruje, że wczesne różnicowanie haplogrupy C nastąpiło nie tylko w Azji Wschodniej i Amerykach, ale również w północnej Europie lub na Syberii. Na obecnym etapie badań nie da się ostatecznie odpowiedzieć na pytanie, który scenariusz jest bardziej wiarygodny, ale oba wskazują, że wśród normańskich osadników zasiedlających Islandię były kobiety pochodzące z daleka.
Źródło: Sigríður Sunna Ebenesersdóttir, The origin of Icelandic mtDNA lineages from haplogroup C, nieopublikowana praca magisterska, Háskóli Íslands, 2010.
Autor: Arkadiusz Sołtysiak