Dokładnie rok temu Archeowieści opublikowały tekst na temat genetycznego śladu obecności potomków rdzennych Amerykanów we wczesnośredniowiecznej Norwegii. Przez ogromne przeoczenie zabrakło tam informacji o odkryciu tajemniczej haplogrupy mitochondrialnego DNA, która może być świadectwem średniowiecznych kontaktów Islandczyków z mieszkańcami Ameryki Północnej. Dzisiaj jest świetna okazja, żeby naprawić ten błąd.
Przez lata w badaniach nad metalurgią srebra i ołowiu odkryto i przebadano głównie wczesnośredniowieczne obiekty związane bezpośrednio z wytopem–piece hutnicze i ich otoczenie (Krudysz et al. 2007; Rozmus, Szmoniewski 2010; Rozmus 2014). W sezonie 2005-2006, w trakcie wykopalisk prowadzonych przez zespół pracowników Muzeum Miejskiego „Sztygarka”, pracujących pod kierownictwem dr hab. D. Rozmusa, na stanowisku nr 8 w dzielnicy Łosień, znaleziono pierwszy na ziemiach polskich obiekt (7/2005), który ma związek z warstwą administrującą średniowieczne huty łosieńskie (Rozmus 2015). Pomimo tego, iż nie ma on charakteru obronnego, został–podobnie jak niedaleki gródek stożkowaty w Starym Olkuszu oraz gródek w Krzykawce–zniszczony podczas zbrojnego napadu. Warto w tym miejscu wspomnieć, że 2006 r. na tej samej osadzie odkryto „skarb hutnika” składający się z ponad tysiąca srebrnych monet i ok. 2kg srebrnych siekańców i placków świeżo wytopionego srebra, który ukryto w okresie pomiędzy 1160–1165 AD (Rozmus et al. 2014).
Na ulicach średniowiecznego miasta portowego bywało niebezpiecznie. Zatem nic dziwnego, że tak wielu mieszkańców nosiło broń. Jednak powszechność broni osobistej można tłumaczyć też inną potrzebą: zaznaczenia swojego statusu społecznego. Temu zagadnieniu będzie poświęcony wykład dra hab. Lecha Marka.
Spichlerz Błękitny Baranek zaprasza na wykład dra hab. Lecha Marka: „Boso, lecz przy kordzie. Materialne świadectwa używania broni w średniowiecznym i nowożytnym mieście na przykładzie Gdańska” – w piątek 30 stycznia 2026 roku o godzinie 17:00. Wstęp wolny.
Czytaj dalej „„Boso, lecz przy kordzie” – wykład o broni osobistej w średniowiecznym mieście”
Koń był i jest niezwykle cenionym zwierzęciem w ludzkich społecznościach. Można wręcz stwierdzić, że bez jego udziału rozwój cywilizacji Starego Świata nie przebiegałby tak dynamicznie. Zapewniał mobilność, a dzięki swojej sile i wytrzymałości wspierał ludzi zarówno w codziennej pracy, jak i w działaniach o większej skali. Pozostaje jednak pytanie, czy we wszystkich kulturach i okresach zwierzę to otaczano tak dużym szacunkiem, że spożywanie koniny uznawano za tabu. Na tę kwestię postanowili odpowiedzieć archeolodzy, analizując realia wczesnośredniowiecznych Węgier. Wyniki ich badań zostały niedawno opublikowane na łamach czasopisma Antiquity.
Czytaj dalej „Koń po węgiersku. Hipofagia we wczesnym średniowieczu w Królestwie Węgier”
Kiedy w 1987 roku w Poznaniu odbyła się pierwsza konferencja Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce, a kilkanaście lat później – jej toruńska kontynuacja, nikt nie przypuszczał, że staną się one tak ważnymi punktami odniesienia dla całego środowiska. Dziś, po niemal czterech dekadach, wracamy do tej tradycji, by ponownie spojrzeć na kondycję badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce – z nowej perspektywy, bogatszej o doświadczenia, metody i odkrycia ostatnich dwudziestu lat.
Czytaj dalej „Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce – 40 lat później”
W czasopiśmie Antiquity ukazała się właśnie publikacja zespołu archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, poświęcona nowym odkryciom na cmentarzysku w Nowym Chorowie, w powiecie słupskim.
W 2022 roku rozpoczęto tam badania wczesnośredniowiecznego kompleksu kurhanów. Stanowisko wyróżnia się obecnością czworobocznych kopców z obstawami kamiennymi, określanych zwykle mianem kurhanów typu orzeszkowo. Choć formy te znane są archeologom już od XIX wieku, ich dokładna znaczenie i chronologia pozostają niejasne. Ostatnie systematyczne wykopaliska tego typu obiektów prowadzono w latach 1966–1968 w Żydowie.
Jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych muzea nie zdawały sobie sprawy, że są ofiarami mistyfikacji. Eksponaty, które miały być świadectwem dawnej historii, w rzeczywistości prezentowały obiekty żartu. Historia zna wiele przypadków spektakularnych fałszerstw, które wzbudzały kontrowersje zarówno wśród opinii publicznej, jak i naukowców. Jednak żadne z nich nie zakorzeniło się tak głęboko w zbiorowej wyobraźni i kulturze popularnej jak pasy cnoty – rzekome narzędzia kontroli, stworzone przez zazdrosnych mężów, aby zabezpieczać wierność swoich żon podczas swych długich podróży.
Czy gwałtowna zmiana klimatu zawsze wywołuje kryzys cywilizacji? Czy optymalizacja chroni ją przez upadkiem? Czy istnieją jakieś uniwersalne prawa kolapsów? Rozmowa z prof. dr. hab. Adamem Izdebskim, badaczem historii środowiskowej późnej starożytności i Bizancjum.
Czytaj dalej „Kolaps cywilizacji? To zawsze nieprosta historia. Rozmowa z prof. Adamem Izdebskim”
Co działo się na obecnych terenach Polski w I tysiącleciu, ale jeszcze przed nastaniem państwa Mieszka I? Jakie ludy mieszkały tam przed Słowianami i co o nich wiemy? Czy byli to tylko Germanie? O tym rozmawiamy w podcaście z dr. Michaelem Morysem-Twarowskim.
Czytaj dalej „Germanie, Słowianie… Jakie ludy mieszkały w Polsce w I tysiącleciu?”
Zachęcamy do wysłuchania wykładu profesora Przemysława Urbańczyka o początkach polskiego chrześcijaństwa wygłoszonego w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury.
Czytaj dalej „Początki polskiego chrześcijaństwa wykład profesora Przemysław Urbańczyk”
