Skrzydlaci archeolodzy nad Małopolską (duża galeria zdjęć)

Co archeolog może zobaczyć z pokładu samolotu? Naprawdę wiele. Specjalnie dla czytelników Archeowieści archeolog Piotr Wroniecki wybrał i skomentował blisko 30 stanowisk archeologicznych położonych na północny-wschód od Krakowa i sfotografowanych w ramach prowadzonego od kilku lat projektu prospekcji lotniczej.

trasy

Prospekcja lotnicza pod Krakowem trwa co roku od 2010 r. Obrazek przedstawia ścieżki samolotu (niebieski 2010-2014, kolorowe 2015-2016).

Zaczęło się skromnie – od pomysłu na krótki dokumentalny film, który pokazywałby cienie i blaski (głównie jednak blaski) archeologii lotniczej. Ta nieinwazyjna metoda przyniosła tak wiele spektakularnych odkryć, także w Polsce, a wciąż traktowana jest jako droga fanaberia lub źródło fotografii do ładnych pocztówek. Podczas zdjęć do filmu wiadomo już jednak było, że na tym praca się nie skończy. Loty nad Małopolską przyniosły bowiem onieśmielającą ilość nowych informacji o osadnictwie w tym rejonie.

I tak, po 5 latach partyzanckiej wręcz, hobbystycznej akcji, projekt znalazł zewnętrzne finansowanie. Pod poważną nazwą „Ukryte krajobrazy kulturowe zachodniomałopolskich wyżyn lessowych. Metody niedestrukcyjne w archeologicznym studium osadniczym” krył się cel nieinwazyjnego rozpoznania ok 2500 km2, pomiędzy Krakowem a Pińczowem (czyli znacznej części makroregionu Niecki Nidziańskiej w tym Garbu Pińczowskiego, Niecki Soleckiej, Dolinę Nidy, Płaskowyżu Proszowickiego, Garbu Wodzisławskiego i Wyżyny Miechowskiej). Projekt wykorzystuje różne nieinwazyjne techniki badawcze (oprócz zdjęć z powietrza również metody geofizyczne) w bardzo rygorystycznie przemyślanej kolejności, kierowanej chęcią maksymalizowania skuteczności.

W planie badań znajduje się prospekcja lotnicza, która pozwoli na szybkie, ogólne rozpoznanie rozmieszczenia struktur archeologicznych, przy czym analiza i interpretacja danych teledetekcyjnych obejmować będzie także istniejące już, ogólnodostępne zobrazowania badanego terenu, również te, powstałe w celach innych niż prospekcja archeologiczna. Uzupełnieniem tego będzie prospekcja geofizyczna z użyciem gradiometrii magnetycznej, którą objęte zostaną obszary wytypowane w procesie analizy i interpretacji danych teledetekcyjnych.

bejsce_kurhan1

Pradziejowy kurhan w miejscowości Bejsce. Przykład stosowania archeologii lotniczej do monitorowania stanu zachowania obiektów o własnej formie terenowej. Podczas jednego nalotu, w krótkim czasie można zadokumentować wiele tego typu stanowisk, które nieraz są trudno dostępne dla osoby poruszającej się samochodem. W tym przypadku widzimy, że obiekt dalej jest niszczony i zachowała się jedynie jego część.
Charbinowice_mozliwe_paleniska_epoka_zelaza

Dzięki szerokopłaszczyznowym badaniom wykopaliskowym poprzedzającym budowę autostrad wiadomo już, że tego typu obiekty to paleniska, które są wiązane z osadnictwem z epoki żelaza (ok. 2000 lat temu). Zdjęcia lotnicze także potrafią ukazać ich obecność, w tym przypadku niedaleko wsi Charbinowice.
dawna_droga2

Przykład śladu po zasypanej drodze.
gniazdowice1
gniazdowice2

Późnoneolityczna umocniona osada w Gniazdowicach. Zdjęcia lotnicze ukazały relikty umocnień – system rowów otaczał to niezwykle miejsce kilka tysięcy lat temu. Jest to również ciekawy przykład jak bardzo skuteczność prospekcji lotniczej zależy od odpowiednich upraw. Na górnym zdjęciu z 2016 r. uprawy ledwo co ujawniają relikty rowu, a na zdjęciu dolnym z 2012 r. idealnie widać rów oraz dziesiątki obiektów osadniczych. Więcej informacji o stanowisku znajdziecie w artykule w repozytorium Academia
hebdow

Hebdów za Wikipedią: Zespół klasztorny oo. pijarów (dawniej norbertanów), ufundowany przed 1149 r. przez rycerzy Strzeżysława i Wrocisława dla premonstratensów sprowadzonych z czeskiego Starachowa.
krzczonow_grodek

Kopiec w Krzczonowie. Miejsce wyjątkowe gdyż jest jednym z ok. 8000 stanowisk archeologicznych wpisanych do rejestru zabytków. Badania lotnicze i naziemne wykazały, że jest to relikt gródka stożkowatego, otoczonego przez późnośredniowieczną wieś. Więcej w informacji w dwóch artykułach w repozytorium Academia (pierwszy, drugi).
malzyce

malzyce2

Olbrzymie założenie pradziejowe w Malżycach w 2015 i 2016 r. (górne zdjęcie). Obszar o powierzchni ponad 10 hektarów był otoczony przerywanym wałem oraz zewnętrznym i wewnętrzną rowem/fosą. Obiekt jest wstępnie datowany na epokę brązu.
marchocice
marchocice_2
marchocice3

Dwa zdjęcia lotnicze powyżej prezentują Marchocice wiosną i latem tego roku. Czaszka pochodzi z tegorocznych badań powierzchniowych. Jak tłumaczy Piotr Wroniecki, ze wzgórza (cypla) pomiędzy Marchocicami i Klonowem rozciąga się imponujący widok. To położenie z pewnością nie było przypadkowe gdyż z jednego punktu można kontrolować to, co dzieje się w całej okolicy. Prospekcja lotnicza wykazała już w 2010 r., że cypel w Marchocicach był w przeszłości bardzo intensywnie zamieszkały i zbudowano na nim rozległą, kilkuhektarową osadę z imponującymi fortyfikacjami. Tego ważnego niegdyś miejsca strzegły dwie linie wałów, kilka palisad oraz liczne fosy. Szkielet wraz z zabytkami z epoki brązu został wyorany podczas badań powierzchniowych wiosną 2016 r z pozostałości fosy – co wskazuje, że podczas pochówku rów nie pełnił już swojej obronnej funkcji, zatem umocnienia mogą być datowane na epokę kamienia (neolitu). Więcej na stronie RCIN (pdf) oraz w repozytorium Academia (pierwszy artykuł i drugi)
obrazejowice_folwark

Relikty architektury kamiennej wpływają negatywnie na wzrost upraw w miejscowości Obrażejowice i ujawniają nowożytne gospodarstwo lub folwark.
osada_epokazelaza_rzemienowice

Rzemienowice – osada odkryta dzięki zdjęciom lotniczym w 2012 r. W tym roku susza spowodowała, że zboże w miejscach, w których są pozostałości po ziemiankach, rosło wyżej i dłużej było zielone.
osada_pradziejowa_sudol

Sudół – rozległa osada pradziejowa. Doskonały przykład jak odmiennie różne uprawy uwidaczniają obiekty archeologiczne.
owalne_zalozenie

Koniusza – osada pradziejowa z widocznym owalnym rowem otaczającym.
poligony_mrozowe

Najtrudniejszym aspektem prospekcji lotniczej w krajobrazach lessowych jest odróżnianie obiektów naturalnych od archeologicznych – są one nieraz bardzo podobne lub identyczne. Przykład naturalnych poligonów mrozowych, które mogą być mylone z okopami.
prostokatne_obiekty

Pozytywne, prostokątne wyróżniki…
prostokatny_obiekt_nowy_korczyn

Jedno z wielu tajemniczych odkryć 2016 r., czyli olbrzymie prostokątne założenie spod Nowego Korczyna. Tego typu obiekty nie są znane z Polski, ale podobne występują w wielu miejscach Europy, w tym w Anglii, gdzie archeologia lotnicza jest systematycznie stosowana w działaniach konserwatorskich i naukowych.
rosiejow_megalit

Kolejne sensacyjne zdjęcie z nalotów w 2016 r. Na zdjęciu widać dwa liniowe wyróżniki zbiegające się w kierunku zachodnim i tworzące zarys wydłużonego trapezu. Bardzo możliwe, że jest to ślad po megalitycznym/megadendronowym cmentarzysku.
sensacja1

Kolejna zagadka i dość typowa sytuacja – obiekty, które fotografujemy stanowią wielką niewiadomą dla specjalistów, z którymi się konsultujemy. Na tym zdjęciu widać ślady po konstrukcji słupowej otaczającej obszar o kształcie prostokąta o boku ok. 100 m. Archeologia do tej pory nie zarejestrowała takiego obiektu. Chaty słupowe są znane w okolicy z okresu epoki kamienia (długie domy kultury ceramiki wstęgowej rytej), ale one wyglądały trochę inaczej. Będziemy bacznie przyglądać się temu miejscu i badać je naziemnie.
slady_po_wojnie

Ślady po wielkich wojnach są dobrze widoczne na zdjęciach lotniczych i występują na całym obszarze podjętych badań.
slady_po_zalozeniu_w_niedzwiedziu

Ślady po założeniu w Niedźwiedziu.
witow

Ślady możliwych umocnień na grodzisku w Witowie.
wrocimowice

Gródek we Wrocimowicach. Siedziba Marcina z Wrocimowic, który w 1410 podczas bitwy pod Grunwaldem dzierżył chorągiew wojsk polskich.
wyrozniki_w_rosiejowie

Wyróżniki w Rosiejowie.
zabierzowbochenski

Kościół w Zabierzowie Bocheńskim.
zalozenie_dworskie_skorczow

Pozostałości założenia dworskiego w miejscowości Skorczów.
zmylka1
zmylka2
zmylka3

Zmyłek czyhających na archeologów jest więcej. Koliste obiekty przypominające rozorane kurhany nieraz są efektem działań rolniczych lub naturalnych (dwa górne zdjęcia ukazują efekty nawadnianie pól, a dolne warstwy naturalne)
wykopaliskas8

Wielkie inwestycje liniowe – to jedna z niewielu okazji kiedy archeolodzy mogą wykopaliskowo badać duże obszary. Oprócz tego pozostaje jedynie archeologia nieinwazyjna.
pogoda

To nie Puszcza Amazońska, tylko podpińczowskie lasy. Na przemian częste ulewy i upały powodowały ciekawe zjawiska atmosferyczne.
piknik

Powrót Manfreda von Richtofena? Podczas akcji Prospekcja Małopolska 2016 na lotnisku w Pobiedniku Wielkim stacjonowały samoloty z krakowskiego pikniku lotniczego
NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 12, średnia ocen: 5,58 na 6)
Loading...