Sztylet z meteorytu

Najnowsze badania potwierdziły, że żelazne ostrze sztyletu, który znaleziono w grobowcu faraona Tutanchamona, wykuto z meteorytu.

Odkrycie nie jest bynajmniej wielką sensacją. Od dawna podejrzewano, że ostrze wykonano właśnie z żelaza meteorytowego. Do takich podejrzeń skłaniał już choćby jego wiek. Tutanchamon zmarł około 1323 r. p.n.e., a więc w czasach, gdy sekret pozyskiwania żelaza z rudy znany był najpewniej tylko anatolijskim Hetytom, a i w tym wypadku nie mamy pewności, na jakim poziomie stały ich umiejętności. W tamtych czasach przedmioty z żelaza były w Egipcie niezwykle rzadkie i bardzo drogie, gdyż wytwarzano je właśnie z meteorytów.

Już badania prowadzone ponad 40 lat temu wykazały, że ostrze ma dużą zawartość niklu, co wskazuje na kosmiczne pochodzenie użytego metalu. Jednak kolejne badania z 1995 r. przyniosły zupełnie inny wynik. Ich autorzy stwierdzili, że nikiel stanowi tylko 2,8 proc. stopu, co nie pasuje do żelaza meteorytowego.

Najnowsze badania są dziełem naukowców z Włoch i Egiptu. Analizy chemiczne ostrza przeprowadzone za pomocą najnowocześniejszej dostępnej aparatury wykazały, że nikiel stanowi blisko 11 proc. Do tego ostrze ma też niewielką ilość kobaltu (ok. 0,6 proc.). Te wyniki zdecydowanie wskazują na żelazo meteorytowe, gdyż zazwyczaj ma ono od 5 do aż 35 proc. niklu i małą domieszkę kobaltu. Tymczasem żelazo wytapiane z rudy aż do XIX w. nie miało więcej niż 4 proc. niklu.

Sztylet ze złotą rękojeścią jest jednym z blisko 20 żelaznych zabytków odkrytych w grobowcu Tutanchamona. Było w nim m.in. 16 miniaturek ostrzy wykonanych z tego metalu. Przedmiotów tych nie poddano jednak badaniom.

Najstarszymi żelaznymi zabytkami w Egipcie jest dziewięć paciorków, które odkryto w grobie z lat 3600-3350 p.n.e. na cmentarzysku Gerzeh, 70 km na południe od Kairu. Przeprowadzone kilka lat temu badania wykazały, że w tym wypadku również mamy do czynienia z żelazem przybyłym z kosmosu (więcej na ten temat w dostępnym tylko dla subskrybentów artykule Paciorki z meteorytu).

Z żelaza meteorytowego korzystało też wiele innych ludów. Narzędzia z tego surowca wykonywali chociażby Inuici. Kilka takich wyrobów znaleziono także w Polsce. Należą do nich dwie bransolety z Częstochowy-Rakowa, a także ostrze topora znalezione podczas wykopalisk na stanowisku Wietrzno-Bobrka na Podkarpaciu. Co ciekawe, twórca topora połączył żelazo meteorytowe z pozyskanym podczas wytopu rudy. Wszystkie trzy znalezione w Polsce zabytki mają około 2750-2550 lat.

Wyniki badań sztyletu ukazały się w „Meteoritics & Planetary Science”.

Daniela Comelli, Massimo D’orazio, Luigi Folco, Mahmud El-Halwagy, Tommaso Frizzi, Roberto Alberti, Valentina Capogrosso, Abdelrazek Elnaggar, Hala Hassan, Austin Nevin, Franco Porcelli, Mohamed G. Rashed and Gianluca Valentini, The meteoritic origin of Tutankhamun’s iron dagger blade, Meteoritics & Planetary Science, Issue Cover image for Vol. 51 Issue 5, DOI: 10.1111/maps.12664

Zdjęcia sztyletu można obejrzeć chociażby na stronach CBC News.

Informacje o polskich zabytkach zgromadził kilkanaście lat temu Andrzej Kotowiecki

Andrzej Kotowiecki, Artifacts in Polish collections made of meteoritic iron, Meteoritics & Planetary Science 39, Nr 8, Supplement, A151–A156 (2004)

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 7, średnia ocen: 5,86 na 6)
Loading...