Działo się w epoce lodowej

Geny 51 osób żyjących 45-7 tys. lat temu pozwoliły naukowcom naszkicować najstarsze dzieje naszego gatunku w Europie.

Dolni Vestonice

Trzy czaszki sprzed około 31 tys. lat znalezione na stanowisku Dolni Vestonice w Czechach. Fot. Martin Frouz and Jirí Svoboda

Najnowsze badania genetyków nad naszą przeszłością potwierdzają ogromną rolę migracji w kształtowaniu się współczesnej Europy.

Znaleziska archeologiczne wskazują, że pierwsi Homo sapiens pojawili się w Europie dopiero 45 tys. lat temu. Nie wkraczali jednak na bezludny kontynent, jak to miało miejsce w Australii i 30 tys. lat później będzie miało miejsce w Ameryce. Ludzie żyli bowiem w Europie już od ponad miliona lat. Bezpośrednio przed przybyciem Homo sapiens jedynymi Europejczykami byli neandertalczycy.

Wciąż niewiele pewnego możemy powiedzieć o tym, jak wyglądało spotkaniu tych dwóch grup ludzi. Pewne jest tylko to, że wraz z przybyciem Homo sapiens znika w Europie kultura materialna typowa dla neandertalczyków i sami neandertalczycy.

Temu, co działo się w Europie później, poświęcony był wielki projekt badawczy, w którym wzięło udział ponad 60 naukowców, w tym wiele sław genetyki, jak chociażby Svante Pääbo stojący za odczytaniem genomu neandertalczyków. Pracami kierował nie mniej znany David Reich z Harvard Medical School.

Przed tymi badaniami znaliśmy DNA tylko czterech Europejczyków żyjących wcześniej niż 7 tys. lat temu.

– Odtwarzanie wydarzeń z tak długiego okresu w oparciu o cztery próbki, to jak streszczenie filmu w oparciu o cztery kadry. 51 próbek wszystko zmienia, możemy prześledzić łuk narracyjny, uzyskujemy wyraźny obraz dynamicznych zmian zachodzących wraz z upływem czasu – opisuje Reich.- To co widzimy, to historia zaludnienia, która jest nie mniej złożona, niż to, co działo się w ciągu ostatnich 7 tys. lat. Mamy wymiany ludności i wielkie migracje – dodaje genetyk (o wydarzeniach z ostatnich kilku tysięcy lat pisałem między innymi w artykule Europejski tygiel narodów – nowe szczegóły).

Geny ujawniły, że pierwsi europejscy Homo sapiens pochodzili z jednej populacji założycielskiej i przez tysiące lat kontynent należał do tych blisko spokrewnionych ludzi. Podczas szczytu zlodowacenia, który miał miejsce 25-19 tys. lat temu, lodowce zepchnęły ich na południowe krańce kontynentu.

Gdy klimat zaczął się ocieplać, ludzie ponownie wyruszyli na północ. Zgromadzone dane wskazują, że ten ponowny podbój Europy zaczęli potomkowie pierwszych Europejczyków, którzy schronili się na Półwyspie Iberyjskim. Około 14 tys. lat temu w Europie pojawiła się jednak nowa grupa ludzi, która pochodziła z południowego-wschodu (mniej więcej tereny dzisiejszej Grecji i Turcji).

– Widzimy bardzo odmienną genetykę rozprzestrzeniającą się po Europie, która wypiera żyjących tu wcześniej ludzi z południowego-zachodu – opowiada Reich. Ta grupa dominowała aż do czasu ekspansji wywodzących się z Bliskiego Wschodu rolników, którzy pojawili się na Bałkanach 8500 lat temu i przez kolejne milenia rozprzestrzeniali się po Europie, a wraz z nimi uprawa roli i hodowla zwierząt.

Uczeni ustalili również, że pierwsi Europejczycy mieli zdecydowanie więcej neandertalskich genów niż współczesna ludność. Stanowiły one 3 do 6 proc. genomów, podczas gdy obecnie jest to około 2 proc. Dane te potwierdzają więc, że wiele neandertalskich genów miało negatywny wpływ na organizmy Homo sapiens, co prowadziło do ich sukcesywnego wypierania z naszej puli genowej (więcej na ten temat w dostępnym tylko dla subskrybentów artykule Neandertalskie dziedzictwo sprawia kłopoty).

Uzyskane genomy potwierdziły także, że bardzo długo Europejczycy mieli ciemną karnację i brązowe oczy. Niebieski kolor oczu zaczął upowszechniać się około 14 tys. lat temu, a jasna skóra zaledwie 7 tys. lat temu, a więc w czasach, gdy przybyli w ramach kolejnej wielkiej migracji rolnicy z Bliskiego Wschodu wypierali łowców-zbieraczy.

Wyniki badań ukazały się w „Nature”.

Qiaomei Fu, Cosimo Posth, Mateja Hajdinjak, Martin Petr, Swapan Mallick, Daniel Fernandes, Anja Furtwängler, Wolfgang Haak, Matthias Meyer, Alissa Mittnik, Birgit Nickel, Alexander Peltzer, Nadin Rohland, Viviane Slon, Sahra Talamo, Iosif Lazaridis, Mark Lipson, Iain Mathieson, Stephan Schiffels, Pontus Skoglund, Anatoly P. Derevianko, Nikolai Drozdov, Vyacheslav Slavinsky, Alexander Tsybankov, Renata Grifoni Cremonesi et al., The genetic history of Ice Age Europe, Nature (2016) doi:10.1038/nature17993

Komunikat prasowy HHMI.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 17, średnia ocen: 5,59 na 6)
Loading...