Liczne niespodzianki podczas wykopalisk w Berenike

Czy z portu w Berenike rozpoczynały się słynne faraońskie wyprawy do mitycznej krainy Punt? Do czego służyły tajemnicze podziemia? Jaką rolę pełniła wyśledzona dzięki zdjęciom satelitarnym budowla zlokalizowana w obrębie Berenike? – specjaliści z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW podsumowali ósmy sezon badań w tym starożytnym mieście.

Berenike

Fundamenty budowli z trzema podiami, okres augustejski (I w. p.n.e./I w. n.e.). Fot. S.E. Sidebotham, Berenike Project, CAŚ UW

Miasto Berenike założył w III wieku p.n.e. faraon Ptolemeusz II. Początkowo port służył do przeładunku transportów słoni afrykańskich. Wspomniany władca postanowił użyć tych zwierząt w walkach przeciw swoim konkurentom – władającym Wschodem Seleucydom. W każdym razie dotąd tak uważano, gdyż tegoroczne badania wykopaliskowe przyniosły szereg nowych informacji.

– Dotychczasowa wiedza o początkach portu oparta jest na źródłach pisanych z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Dzięki naszym tegorocznym wykopaliskom uległa rozszerzeniu w sposób dla nas zaskakujący – wyjaśnia PAP Iwona Zych, wicedyrektor Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW, która kieruje badaniami wspólnie z prof. Stevenem E. Sidebothamem z University of Delaware w USA.

Zych zastrzega, że nie zmieniło się co prawda ani datowanie założenia portu, ani osoba założyciela. Jednak nowe znaleziska w obrębie temenosu Wielkiej Świątyni w Berenike wskazują, że już nawet w II tysiącleciu p.n.e. mogły znajdować się tam zabudowania. Archeolodzy odkryli odłamki dwóch stel (kamiennych płyt) z wapienia, jednej z rzeźbioną dekoracją w stylu przypisywanym Drugiemu Okresowi Przejściowemu (XVIII w. p.n.e.) a drugiej z fragmentem inskrypcji hieroglificznej obejmującym kartusz faraona Amenemhata IV. Stele znaleziono w rumowisku fragmentów stel, pomników inskrybowanych i dekoracji architektonicznej, głównie z okresu wczesnorzymskiego, zgromadzonych w narożniku dziedzińca świątyni, w warstwach przypisywanych wiekom IV i V n.e. To wtedy kompleks uległ dewastacji.

– Stele mogły zostać przywiezione w jakimś celu do Berenike, lecz bardziej prawdopodobnym jest to, że zdobiły kaplicę znajdującą się w miejscu, skąd ruszały faraońskie ekspedycje do Afryki, które w Berenike zapewne uzupełniały zapasy wody i żywności – przekonuje Zych.

Badaczka uważa, że ptolemejscy generałowie i inżynierowie, obarczeni zadaniem stworzenia bezpiecznej przystani dla tranzytu do Egiptu dzikich słoni afrykańskich szkolonych na „czołgi bojowe” w armii Ptolemeuszy, skorzystali z wcześniejszych doświadczeń. Dlatego założenie portu w starym, sprawdzonym miejscu było bardzo prawdopodobną możliwością. A stele pochodzą właśnie z czasów, kiedy organizowano pierwsze wyprawy do krainy Puntu.

Archeolodzy kontynuowali w ostatnim sezonie badania w obrębie hellenistycznej bramy miejskiej z III wieku p.n.e. Także tutaj rezultaty zaskoczyły naukowców. W czasie wykopalisk w obrębie pomieszczenia zlokalizowanego w dolnej części wieży odkryli duży, prostokątny szyb wykuty w skalnym podłożu na głębokość co najmniej 2,5 m – w tym sezonie nie dokopano się jeszcze do dna, ale zwraca uwagę złożone rozplanowanie odchodzących od niego tuneli.

Berenike 2

Fragment podziemnego systemu zbiorników na wodę. Fot. S. E. Sidebotham, Berenike Project, CAŚ UW

– Naszym zdaniem odkryte tajemnicze podziemia służyły jako zbiorniki do gromadzenia wody pitnej. Takie skalne systemy magazynowe, zwane qanat, znane były na terenie Syrii i Palestyny w okresie wczesnohellenistycznym” – mówi Zych. Potwierdzeniem tej teorii jest znajdujący się na powierzchni, tuż obok szybu, basen na wodę o znacznej pojemności i murowane ściany pokryte wodoodporną zaprawą. Natomiast z drugiej strony szybu znajdował się system kanalików i przepływów skonstruowanych z zestawionych ze sobą otworami szyjek amfor.

Naukowcy wykorzystują do poznania dawnego miasta Berenike różnorodne metody. Analizują również zdjęcia z satelity CORONA, wykonane w latach 60. XX wieku. W ten sposób dostrzegli zarys nieznanej wcześniej budowli, a jej obecność potwierdzono wykonaniem badań magnetycznych. W tym roku zdecydowano się na rozpoczęcie wykopalisk w tym miejscu. Odsłonięto fundamenty prostokątnej kamiennej budowli ustawione bezpośrednio na skalnym podłożu. Wewnątrz budowli znajdowały się trzy kwadratowe w planie podia, a całość otwierała się na wschód, w kierunku morza. Zespół powstał na przełomie I w. p.n.e./I w. n.e. Pomiędzy murami i podiami znaleziono dużo kości ryb, krabów oraz muszli morskich.

– Niewykluczone, że na terenie zespołu odbywały się uczty z frutti di mare, a część z wiktuałów składano w ofierze, co by wskazywało na rytualną funkcje. Mamy być może do czynienia z świątynią lub mauzoleum grobowym, sądząc z bliskości nekropoli – wyjaśnia kierowniczka wykopalisk.

W projekt badawczy w Berenike, koordynowany przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW, zaangażowana jest duża ekipa specjalistów reprezentujących różne dziedziny. Oprócz archeologów w terenie pracują konserwatorzy, antropolodzy fizyczni, archeobotanicy, archeozoolodzy, ceramolodzy. Naukowcy reprezentują również różne instytucje badawcze – w Polsce są to m.in. PAN, UW, UAM, a ze strony zagranicznej – Muzeum Brytyjskie, Uniwersytet Oksfordzki czy Institute for the Study of the Ancient World na Nowojorskim Uniwersytecie.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 7, średnia ocen: 5,29 na 6)
Loading...