Zagadkowa figurka do obejrzenia w Krakowie

Najnowszym „Zabytkiem Miesiąca”, do którego obejrzenia zachęca Muzeum Archeologiczne w Krakowie, jest mająca 1800 lat intrygująca rzeźba z Aleksandrowic.

plakat_zabytek_1

Prymitywnie wyglądającą figurkę archeolodzy odkryli podczas badań pozostałości osady kultury przeworskiej w Aleksandrowicach niedaleko Krakowa. Mimo niepozornego wyglądu jest cennym zabytkiem, ponieważ w okresie od II w. p. n. e. do V w. n. e. na terenie obecnej Polski niezwykle rzadko tworzono wyobrażenia ludzi. Glinianych figurek z tego okresy znamy zaledwie kilka.

Prezentowana w Krakowie rzeźba leżała na dnie gospodarczej półziemianki. Wraz z nią archeolodzy znaleźli też fragmenty glinianych, toczonych na kole naczyń, co wskazuje, że powstała między schyłkiem II w. n.e. a wiekiem IV. Nie zachowała się w całości – nogi zostały utrącone jeszcze zanim znalazła się w ziemi. Schematyzm i niestaranność wykonania nie pozwalają niestety na jednoznaczne wskazanie płci postaci. Nie wiemy też, jakie było przeznaczenie rzeźby.

Takie figurki mogły pełnić różne funkcje, przede wszystkim kultowe. Sądzi się także, że mogły być składane do grobu jako substytut ofiary z człowieka. Zabytku z Aleksandrowic nie znaleziono jednak na cmentarzysku lub w miejscu obrzędów kultowych, ale w zwykłym obiekcie gospodarczym. Ponadto kilka cech odróżnia tę rzeźbę od większości analogicznych figurek. W górnej części pleców wyryto trzy znaki w kształcie litery V, a dolną zaklejono. Otwór w brzuchu został zalepiony już po wyschnięciu figurki, a ręce „dołożono” po uformowaniu torsu. Jest więc możliwe, że był to swoisty „magiczny artefakt” – prahistoryczny odpowiednik lalki voodoo. Oczywiście, jest też możliwe, że była to po prostu dziecięca zabawka.

Brak miejscowej tradycji przedstawiania w plastyce postaci ludzkiej i duże podobieństwo do glinianych figurek znanych z terenu Dacji (obecnej Rumunii) skłaniają badaczy do podejrzeń, że figurka powstała pod wpływem oddziaływań kulturowych z tego właśnie obszaru. Jej autorem mógł być nawet dacki emigrant, który uciekł z kraju podbitego przez rzymskie legiony.

Na podstawie materiałów Muzeum Archeologicznego w Krakowie.