Liczne talenty szympansów

Doświadczenia z szympansami pokazują, że potrafią one porządkować liczby od 0 do 19 we właściwej kolejności. Niektóre testy pamięci numerycznej rozwiązują szybciej i dokładniej niż moi studenci – powiedział PAP światowej sławy prymatolog z Japonii, prof. Tetsuro Matsuzawa.

Szympans z Ugandy

– Zdolniachy z nas, co nie? Fot. Rod Waddington, Creative Commons

Prof. Matsuzawa, badacz percepcji i umysłów szympansów, twórca i szef słynnego „Projektu Ai”, był jednym z gości majowego Festiwalu Kopernika w Krakowie, poświęconego fenomenowi geniuszu.

Japoński prymatolog prowadzi nieprzerwanie od 1978 r. w laboratorium na Uniwersytecie w Kioto projekt badawczy, w ramach którego nauczył szympansicę Ai i inne osobniki tego gatunku rozpoznawania oraz porządkowania małych liczb naturalnych. Badania te mają też na celu poznanie percepcji wizualnej szympansów, w tym zdolności identyfikowania przez nie kolorów.

Jak wyjaśnił japoński prymatolog w rozmowie z PAP, trwający już blisko 40 lat projekt rozrósł się i objął z czasem – oprócz 38-letniej dziś Ai i jej syna, 15-letniego Ayumu – kilkanaście innych szympansów trzech pokoleń.

– Wielu badaczy próbuje od lat badać językowe zdolności szympansów, na Zachodzie popularne są studia nad językiem małp i sposobami ich komunikowania się. Nie chciałem jednak naśladować tych naukowców, gdyż wolałem pójść własną drogą. Moja intuicja mówiła mi, żeby skupić się na liczbach, ponieważ matematyka jest częścią systemu językowego – wyjaśnił Matsuzawa genezę swojego wieloletniego badania.

Japoński prymatolog użył testów podobnych do tych, które stosują psycholodzy badający pamięć numeryczną małych dzieci. Na monitorze komputera pojawiały się i znikały kolejne cyfry arabskie, a zadaniem badanych małp było ich ułożenie w odpowiednim porządku przez dotykanie ekranu. Wyniki były zdumiewające.

– Jedną z wersji testu pamięci, jaki rozwiązywały szympansy, był tzw. „masking test”. Polegał on na tym, że na ekranie pojawiają się cyfry arabskie od 1 do 9 w losowo wybranych miejscach ekranu. Zadanie polegało na „wyklikaniu” całej kombinacji we właściwym porządku. Utrudnieniem było to, że kiedy szympans naciska cyfrę „1”, pozostałe cyfry znikały, zakryte przez białe prostokąciki. Mimo to małpy potrafiły sobie poradzić z zadaniem, gdyż odtwarzały z pamięci całą serię symboli. W dodatku, to zadanie młode szympansy wykonały dokładniej i szybciej od ludzi – opowiada PAP Matsuzawa.

Wszystkie trzy młode szympansy z laboratorium w Kioto przeszły ten „masking test”, co zdaje się przeczyć przypuszczeniu, że tylko „genialni” przedstawiciele tego gatunku obdarzeni są dobrą pamięcią wizualną. – Na tej podstawie można przypuszczać, że przeciętny szympans potrafi nauczyć się rozwiązywania tego rodzaju zadań – dodał profesor.

Matsuzawa sprecyzował, że poddał takiemu samemu testowi studentów ze swojego uniwersytetu, którzy jednak radzili sobie dużo gorzej od małp.

Szympansy w Ugandzie

– Nasze doświadczenia w laboratorium mogą być kolejnym z dowodów przeciw obiegowej opinii, że człowiek jest istotą, która zawsze najlepiej potrafi operować liczbami. Widzimy, że w tym przypadku tak nie jest – dodał Japończyk.

Jak zaznaczył, dzięki innym eksperymentom przeprowadzonym w jego laboratorium siedem szympansów nauczyło się układać liczby od 0 do 19 w odpowiedniej kolejności. Zdaniem uczonego, wskazuje to, że najbliżsi ewolucyjni kuzyni człowieka przejawiają pewne matematyczne zdolności.

Opowiadając PAP o swojej blisko 40-letniej pracy z szympansami Matsuzawa zauważył, że zwraca się do nich nie tylko po angielsku i w języku migowym, ale także od czasu do czasu sam naśladuje gesty i dźwięki szympansów, czyli stara się rozmawiać z nimi w małpim „języku”.

– Przebywając z Ai próbuję się upodobnić do szympansów. To nie jest metoda właściwa dla zachodnich naukowców, ale bardzo japońska – uważa prof. Matsuzawa, który w trakcie rozmowy w krakowskiej kawiarni zademonstrował, jak „po małpiemu” wita się z szympansami lub zaprasza je do zabawy.

– Zwykle mówię, że rodzina – moja żona i dwie córki – są ważniejsze od mojej pracy. Ale bycie dobrym ojcem nie jest łatwe, gdyż zawsze w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku muszę przebywać w Afryce, gdzie w porze suchej prowadzę badania terenowe wśród małp. Tak więc czasem szympansy biorą górę nad rodziną – żartował profesor.

Profesor Matsuzawa (ur. 1950) jest jednym z najbardziej znanych prymatologów, związanym od początku swojej kariery z Uniwersytetem w Kioto. Od 1976 roku pracuje w Centrum Badawczym Naczelnych tej japońskiej uczelni. Światowe uznanie i rozgłos przyniósł mu w połowie lat 80. Project Ai. Opisy swoich eksperymentów z szympansami publikował na łamach najbardziej prestiżowych pism naukowych, takich jak „Nature” i „Science”. Jednocześnie Matsuzawa prowadzi obserwacje żyjących na wolności szympansów w Gwinei (Afryka Zachodnia), gdzie interesowało go m.in. zdolność używania przez małpy narzędzi. Jest przewodniczącym Międzynarodowego Towarzystwa Prymatologicznego i dyrektorem generalnym Japan Monkey Centrum.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce.

Powyższa informacja tylko pozornie nie dotyczy tego, czemu poświęcone są Archeowieści, czyli wzbogacania naszej wiedzy o przeszłości. Badania nad współczesnymi naczelnymi, a szympansami w szczególności, są bowiem niezwykle cenne dla lepszego zrozumienia, jakie były intelektualne możliwości wspólnego przodka ludzi i szympansów. Potrafią także lepiej wyobrazić sobie życie australopiteków, których mózgi były takiej wielkości jak szympansie.

Kilka dekad badań nad szympansami przyniosło bardzo wiele dowodów na to, że są one dużo bardziej ludzkie, niż nam się wydawało. Swego czasu szokiem okazało się odkrycie, że potrafią używać przedmiotów w bardzo przemyślany sposób. I nie chodzi tutaj o szympansy trzymany w laboratoriach i w klatkach, ale o te żyjące na wolności. Wykorzystują one na przykład kamienie do rozbijania orzechów, a patykami wydłubują owady z termitier. Szczególnie pomysłowe jest gniecenie liści, aby uzyskać z nich „gąbkę” do wydobywania wody z trudno dostępnych miejsc, np. wąskich dziupli drzew.

Uzbrojony w patyk bonobo raczy się termitami w zoo w San Diego. Fot. Mike R., Creative Commons

Największym jak na razie zaskoczeniem było zaobserwowanie grupy szympansów z Senegalu, która wytwarzała bardzo prymitywne dzidy. Zwierzęta zrywały mniej więcej półmetrową gałąź, oczyszczały ją z mniejszych pędów i liści, a potem ostrzyły jeden koniec zębami. Tak przygotowaną bronią atakowały dziuple, w których mogą się chować niewielkie małpiatki.

Od marca 2005 roku do lipca 2006 roku naukowcy widzieli produkcję 26 włóczni i 22 polowania z ich użyciem. Sukcesem zakończyło się jednak tylko jedno z nich, ale i tu nie ma pewności, czy szympans zabił małpkę dzidą, czy dopiero, gdy po wyciągnięciu z dziupli rozerwał ją gołymi rękami.

Szympansy wiedzą także, co to żałoba po utracie bliskich. W Blair Drummond Safari and Adventure Park w Wielkiej Brytanii nagle zachorowała szympansica w sile wieku. W czasie choroby wszyscy członkowie stada troszczyli się o nią. Po śmierci córka siedziała przy zwłokach matki całą noc, a rano dołączyła do niej reszta stada. Gdy opiekunowie usunęli ciało zmarłej, cała grupa szympansów przez resztę tygodnia wykazywała spokój i powagę. Badacze nie zauważyli żadnych zabaw ani gestów radości. Gdy młodsze szympansy chciały się bawić, były przywoływane do porządku przez starszych.

W Gwinei uczeni zaobserwowali natomiast, jak matka dwóch małych szympansów, które zmarły, czuwała przy nich wraz z całą grupą, a następnie nosiła ze sobą ich ciała i odganiała od nich muchy aż do momentu mumifikacji. Wtedy położyła ciała w zagłębieniach ziemi i obłożyła liśćmi oraz gałązkami.

Bardzo ludzkie są też niestety prowadzone przez szympansy wojny. W Parku Narodowym Kibale w Ugandzie naukowcy przez wiele lat obserwowali grupę około 150 szympansów, której członkowie atakowali terytorium innego stada aż w końcu przejęli nad nim kontrolę.

Szympansy prowadziły patrole na pograniczu swoich terenów wypuszczając się przy tym na ziemie zajmowane przez sąsiadów. W takich patrolach uczestniczyły prawie wyłącznie samce i zachowywały się inaczej, niż podczas zwykłych wędrówek. Poruszały się w milczeniu jeden za drugim, wypatrując osobników z innych stad.

W trakcie jednego z takich patroli oddział złożony z 27 samców i jednej samicy pomaszerował na północny-wschód od swoich terenów. Osaczył tam należące do innej grupy samice z młodymi. Napastnicy szybko zabili jedno odebrane matce szympansiątko. Próbowali też wyrwać kolejne innej matce, ale bez powodzenia. Jednak zdaniem badaczy tak je poturbowali, że najpewniej nie przeżyło ataku.

Łącznie badacze zaobserwowali w ciągu 10 lat ponad sto patroli i 18 ataków, które doprowadziły do śmierci szympansów. Poza tym znaleźli jeszcze ślady trzech takich ataków. Wśród ofiar dominowały młode szympansy, ale było też kilka dorosłych samców.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 13, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...