165 lat Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Aktem wydanym przez Towarzystwo Naukowe Krakowskie 18 lutego 1850 roku powołano do życia Muzeum Starożytności TNK, z którego wywodzi się Muzeum Archeologiczne w Krakowie – najstarsza tego typu placówka w Polsce.

akt zalozycielski

Akt założycielski

W pierwszej połowie XIX wieku powstawały na ziemiach polskich towarzystwa naukowe, będące jedną z niewielu form społecznego organizowania się, na jakie zezwalały władze zaborcze. Szczególnie korzystne warunki do tego rodzaju działalności istniały w zaborze austriackim, gdzie władze prowadziły najbardziej liberalną politykę wobec ludności polskiej.

Już w 1816 roku powstało zatem w Krakowie Towarzystwo Naukowe Krakowskie. W jego ramach, w roku 1848, powstał Oddział Sztuk i Archeologii; skupiona w nim grupa osób powołała zaś w 1850 roku Komitet Archeologiczny do sprawy utworzenia w Krakowie Muzeum Starożytności, co ostatecznie stało się dnia 18 lutego 1850 roku.

Członkami Komitetu byli: Karol Kremer, dyrektor budownictwa Rzeczypospolitej Krakowskiej, Józef Muczkowski, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej, poeta Wincenty Pol, zarazem profesor pierwszej w Polsce katedry geografii na UJ oraz Teofil Żebrawski, architekt, inspektor komunikacji lądowych i wodnych.

Pierwszą siedzibą nowo powołanego Muzeum Starożytności Krajowych była Biblioteka Jagiellońska przy ul. św. Anny 8. W roku 1864 Muzeum przeniesiono do nowo wybudowanego gmachu przy ul. Sławkowskiej 17 i w budynku tym (później od strony ul. św. Jana 22) pozostawało przez ponad 100 lat. Przez blisko ćwierć wieku Muzeum działało w ramach wspomnianego wyżej Towarzystwa; od roku 1873 natomiast – po powstaniu i rozpoczęciu działalności przez Akademię Umiejętności – było związane z tą właśnie instytucją.

W roku 1891 Muzeum (już jako Muzeum Archeologiczne) zostaje wyodrębnione jako samodzielna, specjalistyczna placówka Akademii Umiejętności; w tym charakterze Muzeum istniało także po odzyskaniu niepodległości – jako placówka PAU, a po II Wojnie Światowej również PAN – do roku 1955, kiedy to przeszło pod zarząd administracji państwowej.

Światowid ze Zbrucza

Światowid w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Fot. Silar, Creative Commons

Powołanie muzeum do życia było dla rozwoju archeologii w Polsce faktem doniosłym. Oto bowiem po raz pierwszy na ziemiach polskich badania nad najdawniejszą przeszłością uzyskały status działań kierowanych przez wyspecjalizowaną placówkę. Adresowana do społeczeństwa polskiego Odezwa Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Jagiellońskim połączonego w celu archeologicznych poszukiwań…, apelująca o nadsyłanie informacji o znaleziskach i posiadanych zabytkach oraz przekazywanie ich do nowo utworzonego Muzeum, spotkała się szybko z żywą reakcją ludności. Zbiory Muzeum rosły, a jednym z pierwszych darów otrzymanych przez nie był kamienny posąg Światowida, odkryty w Zbruczu w 1848 roku, będący do dziś symbolem i chlubą naszej placówki.

Szybko powiększające się zasoby pozwoliły na przygotowanie już w 1857 roku pierwszej w Krakowie Wystawy Starożytności, którą zorganizowano w Pałacu Lubomirskich przy ul. św. Jana 17. Obok słynnego już posągu Światowida wystawiono na niej znaleziska z różnych części Polski, reprezentujące różne okresy pradziejów. Wśród pokazanych zabytków warto wymienić materiały pochodzące z badań cmentarzysk ludności kultury łużyckiej znajdujących się w okolicach Krakowa (np. Popówka, Brzezie), dużą ilość wyrobów brązowych z różnych miejscowości, monety rzymskie itp. Wystawa wywołała spory rezonans: w ciągu czterech miesięcy zwiedziło ją ponad 16 tysięcy osób, prasa zamieściła szereg artykułów i informacji. W roku 1872 w salach pałacu biskupiego w Krakowie otwarto drugą Wystawę Starożytności. Tym razem przygotowano specjalny katalog, a podczas jej trwania codziennie wygłaszano odczyty popularnonaukowe. W tym też czasie nastąpiła konsolidacja zbiorów archeologicznych Muzeum, które przejęło różne kolekcje rozproszone dotychczas po różnych instytucjach.

Więcej o historii Muzeum Archeologicznego w Krakowie na stronach placówki.