Zapomniane fortyfikacje z okolic Kamiennej Góry

18 stanowisk archeologicznych, w tym 16 szańców górskich, zlokalizowali archeolodzy podczas badań nieinwazyjnych w okolicach Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku.

Kamienna Góra 1

Pozostałości fortyfikacji w rejonie Kamiennej Góry. Fot. Michał Filipowicz

Dawne fortyfikacje namierzył student Uniwersytetu Wrocławskiego Michał Filipowicz wraz z historykiem dr. Grzegorzem Podrucznym z Polsko-Niemieckiego Instytutu Badawczego w Collegium Polonicum i dr. Tomaszem Gralakiem z Uniwersytetu Wrocławskiego, który kierował badaniami. Głównym źródłem informacji były stare mapy oraz laserowe skany tego terenu. Duże znaczenie w poszukiwaniach miała także pomoc doskonale znających ten teren przewodnika górskiego Włodzimierza Bayera oraz Piotra Jochymka.

Szańce rozmieszczone są na wzniesieniach okalających Kamienną Górę. Ulokowano je w taki sposób, aby maksymalnie wykorzystać rzeźbę terenu i zagwarantować oddziałom duże pole rażenia. Najmniejszy z zachowanych obiektów ma wymiary 25 na 15 metrów, a największy 80 na 25 metrów.

Kamienna Góra 2

Lidar świetnie nadaje się do rozpoznawania dawnych obiektów położonych na takich zarośniętych terenach. Fot. Michał Filipowicz

W ocenie Grzegorza Podrucznego większość zidentyfikowanych fortyfikacji pochodzi z czasów wojny o sukcesję bawarską. Toczyła się ona w latach 1778-1779 między Austrią, do której należały wówczas Czechy, i Prusami, które posiadały Śląsk. Niektóre obiekty pamiętają jednak wcześniejszy konflikt między tymi dwoma państwami i ich sojusznikami znany jako wojny śląskie (1740-1763), w trakcie których Prusy opanowały Śląsk. W 1760 r. doszło wokół Kamiennej Góry do wielkiej bitwy, w której łącznie brało udział 40 tys. pruskich i austriackich żołnierzy.

– Duża część szańców była znana przed wojną i zaraz po wojnie, o czym świadczą zdewastowane pomniki i wiodące do nich stare szlaki. Jednak obecnie były one prawie całkowicie zapomniane i na dobrą sprawę dopiero laserowe skany je pokazały – opowiada Michał Filipowicz. Najbardziej znany był największy z zachowanych obiektów, który znajduje się na północnym wierzchołku Młynarza i jest wspominany w przewodnikach. Jednak kilka wykrytych szańców było w ogóle nieznanych.

Kamienna Góra 3

Szańce w rejonie Kamiennej Góry są pozostałością po wojnach, które toczyły ze sobą w XVIII w. Austria i Prusy. Fot. Michał Filipowicz

W ocenie Michała Filipowicza cały obszar stanowi unikat w skali kraju. Nigdzie indziej nie ma tylu szańców górskich zlokalizowanych w jednym miejscu i pochodzących z tego samego okresu. W dodatku liczba zachowanych fortyfikacji może wzrosnąć, gdyż Filipowicz zidentyfikował jeszcze kilka potencjalnych obiektów, ale w ich wypadku weryfikacja nie jest możliwa bez badań wykopaliskowych lub geofizycznych.

Badacz podkreśla, że dane uzyskane dzięki skanom laserowym okazały się bardzo precyzyjne. – Zanim poszedłem w teren już wiedziałem, czego się spodziewać i czego szukać. Ani razu nie zabłądziliśmy i znaleźliśmy to, co założyliśmy – mówi Filipowicz.

W trakcie rozpoznawania szańców archeolodzy zidentyfikowali także pozostałości średniowiecznego grodu bądź zamku znajdujące się w okolicach Błażkowej. Niejasne informacje o tym obiekcie pojawiały się w źródłach niemieckich i miejsce było na tej podstawie oznaczone w Archeologicznym Zdjęciu Polski, ale nie było żadnych dokładniejszy danych o nim.

Kule armatnie

Kule armatnie znalezione w okolicach Kamiennej Góry ze zbiorów miejscowego Muzeum Tkactwa.

W tym wypadku pierwsze informacje archeolodzy uzyskali od miejscowego poszukiwacza skarbów, który za pomocą wykrywacza metali znalazł groty, bełty, gwoździe, podkowy i inne dawne wyroby z żelaza.

– Po dotarciu na górę stwierdziłem, że mógł tam być mały zamek strażniczy dla Kamiennej Góry. Z miejsca tego rozciąga się dobry widok na okolicę i drogi. Mury nie zachowały się, ale szczyt jest płaski i składa się z trzech teras, które opadają do siebie stromymi zboczami. Ta najniżej położona jest największa, a ta górna najmniejsza. Góra ma tak strome zbocza, że wały nie były nawet konieczne, wystarczała sama palisada. Jednak żeby jednoznacznie stwierdzić, co tam było, potrzebne są badania sondażowe – relacjonuje Filipowicz. W pobliżu domniemanego zamku znajdują się także resztki dawnej drogi.

droga

Pozostałości dawnej drogi w okolicy Błażkowej. Fot. Michał Filipowicz

Badaczom udało się jeszcze zlokalizować linie okopów. Niestety, ustalenie chronologii bez dalszych badań inwazyjnych jest dość trudne. Mogą być one związane ze znajdującym się poniżej starym lotniskiem Luftwaffe.

Więcej na temat XVIII-wiecznych umocnień w tym regionie można dowiedzieć się w:

Michał Filipowicz Fortyfikacje górskie w rejonie Kamiennej Góry i okolic z XVIII w. w świetle ostatnich badań archeologicznych, „Rocznik Jeleniogórski”, t.XLVI (46), 2014, s. 166-168;

Grzegorz Podruczny, Fortyfikacje górskie w rejonie Kowar i Lubawki z II połowy XVIII wieku, „Rocznik Jeleniogórski”, t. 37, 2005, s. 161-166.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 54, średnia ocen: 5,63 na 6)
Loading...