W epoce prehistorycznych hutników

Ekspozycja prezentująca drugie co do wielkości centrum hutnicze „barbarzyńskiego” świata jest nową stałą atrakcją Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie.

Przedświt MSHM

Fot. Paweł Tkaczyk

Jak zapewnia muzeum, „Przedświt – Mazowieckie Centrum Metalurgiczne z przełomu er” to najnowocześniejsza obecnie wystawa archeologiczna w Polsce dotycząca czasów starożytnych. Jej stworzenie kosztowało blisko 2 mln zł. Pieniądze pochodziły z budżetu miasta Pruszków.

Ekspozycja przenosi nas do przełomu er, gdy w rejonie Pruszkowa istniał olbrzymi kompleks osadniczy nazywany dziś Mazowieckim Centrum Metalurgicznym. Miejscowe plemiona przez stulecia, w setkach tysięcy pieców wytapiały żelazo, z którego wytwarzano bron i narzędzia.

Przedświt MSHM fot. Paweł Tkaczyk (2)

Fot. Paweł Tkaczyk

Kilka wieków później, gdy padało Imperium Rzymskie, znaczną część Europy pustoszyli Hunowie, a liczne ludy uznawane za barbarzyńców ruszyły w długą wędrówkę na zachód, metalurgiczne centrum zaprzestało działalności. Pozostały po nim jednak liczne ślady i zabytki, które kilkanaście wieków później zaintrygowały badaczy. Jak żyło tych kilkanaście- kilkadziesiąt pokoleń metalurgów? Czym charakteryzowało się ich życie codzienne? Dlaczego porzucili życie prostych rolników i zajęli się pozyskiwaniem żelaza?

Odkrycia archeologiczne na zachodnim Mazowszu, we wschodniej części Równiny Łowicko-Błońskiej, mają prawie 150-letnią historię. Początkowo jednak były to tylko nieliczne, często przypadkowe znaleziska.

Cezurą dla badań nad historią starożytną zachodniego Mazowsza był rok 1968. Z inspiracji Stefana Woydy obszar ten został objęty pionierskim programem obserwacji terenowych mającym na celu rejestrację stanowisk archeologicznych na podstawie znalezisk dokonywanych na powierzchni gruntu. Początkowy etap, który przypadał na lata 1968–1975, przyniósł niespodziewane efekty. Przez pierwszych sześć lat badań odkryto 700 nowych stanowisk, w tym ponad 200 z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich (II wiek p.n.e. – IV wiek n.e.). To wówczas badacze zorientowali się, że mają do czynienia z potężnym skupiskiem osadniczym z przełomu er, w którym produkowano żelazo na masową skalę. Rewelacyjne rezultaty zastosowanej metody spowodowały, że po pewnych modyfikacjach została ona na stałe wprowadzona do działań konserwatorskich na terenie całego kraju pod nazwą Archeologicznego Zdjęcia Polski.

Przedświt MSHM fot. Paweł Tkaczyk (10)

Fot. Paweł Tkaczyk

Główny etap badań powierzchniowych na zachodnim Mazowszu trwał do 1979 roku. Wnioski płynące z interpretacji materiałów powierzchniowych zostały potwierdzone badaniami wykopaliskowymi, które od lat 70. XX wieku prowadzono na blisko 20 osadach hutniczych. Prace badawcze, w niektórych przypadkach trwające do dziś, umożliwiły rozpoznanie charakteru lokalnego osadnictwa, a także określenie jego zasięgu oraz struktury.

Prowadzone na szeroką skalę wykopaliska potwierdziły wcześniejsze wnioski oparte na obserwacjach terenowych wskazujące, że mazowiecki ośrodek hutniczy był drugim co do wielkości – po ośrodku świętokrzyskim – centrum metalurgicznym „barbarzyńskiej” Europy.

Przedświt MSHM fot. Paweł Tkaczyk (13)

Fot. Paweł Tkaczyk

Wystawa „Przedświt – Mazowieckie Centrum Metalurgiczne z przełomu er” ma na celu przybliżenie i popularyzację wiedzy na temat tego jednego z najważniejszych odkryć w powojennej archeologii polskiej. Dzięki zastosowaniu rozwiązań scenograficznych nowa wystawa przenosi odwiedzających w świat pogranicza Imperium Rzymskiego i Barbaricum oraz do położonych na północ terenów objętych panowaniem Lugiów i Wandalów.

Ekspozycja w nowoczesny, multimedialny sposób (projekcje holograficzne, rozmaitość dźwięków, aplikacje, filmy – fabularne, dokumentalne, w technice 360 stopni; animacje, łamigłówki), prezentuje rzeczywistość dzisiejszego Mazowsza sprzed dwóch tysięcy lat. Widzowie kierując się szlakiem bursztynowym przekroczą granice czasu i poznają realia życia pradziejowych osad. Do dyspozycji zwiedzających udostępnione będą liczne rekonstrukcje przedmiotów codziennego użytku, broni, narzędzi, ozdób wykonanych z poroża, żelaza, szkła i drewna. Ponadto na potrzeby wystawy wykonano pełne, wierne źródłom archeologicznym uzbrojenie i ubranie legionistów rzymskich oraz strój zamożnego obywatela.

Przedświt MSHM fot. Paweł Tkaczyk (16)

Fot. Paweł Tkaczyk

Goście będą mieli możliwość zwiedzania samodzielnego, z audio przewodnikami, bądź przewodnikami muzealnymi. Ekspozycja rozbudowana została również o specjalny kącik edukacyjny dla najmłodszych. Z myślą o dzieciach, powstała także aplikacja multimedialna.

Twórcy wystawy pragną, by „Przedświt” stał się miejscem poznawania świata starożytnego nie tylko podczas jednorazowych wizyt, ale również kolejnych, tematycznych odwiedzin podczas których, dzięki bogactwu poruszanych tematów i technik, zwiedzający poznają wiele aspektów życia pradziejowych metalurgów.

Przedświt MSHM fot. Paweł Tkaczyk (23)

Fot. Paweł Tkaczyk

Uroczyste otwarcie wystawy odbędzie się 25-26 października. W tych dniach będzie można ją zwiedzać w godzinach 11.00-19.00. Aż do 9 listopada wstęp na wystawę będzie darmowy.

Na dni otwarcia zaplanowano atrakcje.

SOBOTA – DZIEŃ „BARBARZYŃSKI”
• Sekrety bursztyniarstwa
• Wojownicy Barbaricum
• Pradziejowe tkactwo
• Warsztat kowala

NIEDZIELA – DZIEŃ IMPERIUM RZYMSKIEGO
• Rzymska kuchnia
• Perfumeria
• Świat rozrywek
• Szewski zakątek
• Gladiatorzy i legioniści

Specjalnym wydarzeniem niedzieli będzie wykład dr. hab. Dariusza Słapka, który o godz. 15.00 opowie o świecie gladiatorów: Tam Rzym, gdzie areny czyli o „amfiteatralnej” romanizacji prowincji.

Projekt wystawy – Marta Narbutt
Wykonawca wystawy – PPH MEGA – Sp. z o.o.
Kurator wystawy – Dorota Słowińska
Scenariusz wystawy – Dorota Słowińska, Marcin Woźniak, Piotr Holub, Ewa Rytter, Kamila Brodowska
Opieka merytoryczna – dr Jacek Andrzejowski
Przygotowanie zbiorów do ekspozycji – Marcin Woźniak, Ewa Rytter

W normalnym trybie wystawa będzie czynna od wtorku do niedzieli w godz. 10.00-18:00