Starożytni metalurdzy nie byli niewolnikami

Ludzie, którzy 3000 lat temu wytapiali miedź w niegościnnej dolinie Arabah w dzisiejszym Izraelu, nie byli niewolnikami, jak niegdyś uznano, ale wysoko cenionymi specjalistami.

Slaves Hill

Wykop na Wzgórzu Niewolników ukazujący warstwy żużlu nagromadzone w ciągu około 150 lat. Fot. CTV project at Tel Aviv University/American Friends of Tel Aviv University

Gdy dokładnie 70 lat temu amerykański archeolog Nelson Glueck badał pozostałości jednego z największych w Lewancie centrów produkcji miedzi, był przekonany, że zatrudnieni byli w nim niewolnicy.

Miejsce znajdowało się bowiem na pustyni i praca przy piecach w takim klimacie była niezwykle ciężka. Do tego wokół stanowiska rozciągała się bariera, która zdaniem Gluecka miała uniemożliwiać ucieczkę robotnikom. Opierając się na tych spostrzeżeniach badacz nazwał miejsce Wzgórzem Niewolników (Slaves Hill).

Od kilku lat poznawaniem tego niezwykłego centrum produkcji miedzi z Arabah zajmują się archeolodzy Tel Aviv University. A jest co badać. W dolinie Timna znajdują się pozostałości tysięcy prymitywnych szybów, a także dziesiątki miejsc, w których w starożytności wytapiano miedź.

Bardzo suchy klimat panujący w tej okolicy spowodował, że świetnie zachowały się organiczne pozostałości, które zazwyczaj dość szybko ulegają rozkładowi. Są wśród nich ślady dawnych posiłków w postaci kości, nasion i owoców. Ich badaniami zajęli się dr Erez Ben-Yosef i dr Lidar Sapir-Hen, a wyniki swojej pracy opublikowali właśnie na łamach brytyjskiego magazynu naukowego „Antiquity”.

Badania ujawniły, że pozostałości posiłków w żadnym razie nie pasują do dawnej hipotezy o metalurgach niewolnikach. W rzeczywistości dieta pustynnych hutników sprzed 3000 lat była bogata i zróżnicowana.

– Wytapiacze miedzi dostawali najlepsze kawałki mięsa – mówi Sapir-Hen. – Ktoś zadał sobie wiele trudu, by dać ludziom pracującym przy piecach najlepsze rzeczy. Mieli nawet ryby, które sprowadzano z odległych o setki kilometrów wybrzeży Morza Śródziemnego. To nie jest dieta niewolników, ale wysoko cenionych, może nawet ubóstwianych, rzemieślników – tłumaczy izraelski archeolog.

Miedź, z której wytwarzano narzędzia i broń, była w tamtych czasach najbardziej cenionym surowcem. Wytapiacze musieli mieć dobrze opanowaną skomplikowaną technologię zamieniania czegoś, co dla większości ludzi było skałą, w nadający się do użycia metal. W ocenie izraelskich badaczy ta wiedza była wówczas tak zaawansowana, że mogła być uważana za magiczną bądź nadprzyrodzoną.

– Miedż, tak jak dziś ropa, była źródłem wielkiej potęgi – mówi Ben-Yosef. – Jeśli ktoś miał wiedzę, jak „tworzyć miedź”, to nic w tym dziwnego, że był bardzo dobrze traktowany. Porównania naszych znalezisk z danymi etnograficznymi z Afryki, pokazują, że metalurdzy bywali otoczeni kultem, a nawet składano im ofiary ze zwierząt.

Archeolodzy nie wykluczają jednak, że w dolinie Timna byli również niewolnicy bądź jeńcy. Taki status mogli mieć górnicy, ponieważ ich praca była stosunkowo prosta, aczkolwiek bardzo ciężka.

Natomiast wytapianie miedzi wymagało już ogromnej wiedzy i doświadczenia. Odpowiedzialna za ten proces osoba musiała zbudować piec o odpowiednich rozmiarach i cechach, zadbać o dodawanie odpowiedniej ilości rudy, tlenu i opału, utrzymać temperaturę 1200 stopni Celsjusza i dopilnować wielu innych rzeczy. Łącznie starożytny hutnik musiał kontrolować około 30-40 zmiennych, aby uzyskać sztabę miedzi.

W ocenie badaczy taki sam status mieli z pewnością metalurdzy w innych ośrodkach.

A co z murem? Cóż, miał on po prostu chronić centrum produkcji miedzi, pracujących w nim fachowców i zgromadzone sztaby cennego metalu.

Więcej o tym starożytnym ośrodku hutniczym napisałem blisko rok temu w tekście Koczownicy-metalurdzy z czasów króla Salomona.

Lidar Sapir‑Hen, Erez Ben‑Yosef, The socioeconomic status of Iron Age metalworkers: animal economy in the ‘Slaves’ Hill’, Timna, Israel, Antiquity, Volume: 88 Number: 341 Page: 775–790

Komunikat American Friends of Tel Aviv University

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 10, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...