Czaszki z Gruzji mogą skasować kilka gatunków człowieka

Przeciwnicy dzielenia wczesnych Homo na liczne, niewiele różniące się, gatunki otrzymali niezwykle silny argument. W słynnym gruzińskim Dmanisi znaleziono w jednym miejscu pięć czaszek z tego samego okresu, które bardzo się od siebie różnią.

Dmanisi

Trójwymiarowe komputerowe rekonstrukcje pięciu czaszek z Dmanisi. Duże różnice w budowie widać bez problemu. Fot. M. Ponce de León and Ch. Zollikofer, University of Zurich, Switzerland

Każdy, kto zainteresuje się wczesnymi ludźmi bardzo szybko może zagubić się w wielkiej liczbie gatunków, którymi zasypią go naukowcy. Homo habilis, Homo rudolfensis, Homo ergaster i Homo erectus, będą pierwszymi na które się natknie. Wszystkie te istoty żyły z grubsza 2-1,5 mln lat temu w Afryce. Ich szczątki (głównie czaszki) odkryto w różnych miejscach, a odkrywcy różnice w ich budowie uznawali za dowody na odrębność gatunkową. Jednak już od dłuższego czasu pojawiały się w środowisku paleoantropologicznym głosy, że tych gatunków jest zbyt dużo, że nie docenia się zmienności wewnątrzgatunkowej i tak naprawdę wszystkie te istoty (bądź przynajmniej większość z nich) powinny być uznawane za jeden gatunek.

Zespół naukowców z Gruzji, Szwajcarii, Izraela i USA w najnowszym numerze „Science” wsparł te głosy niezwykle mocnym argumentem w postaci pięciu czaszek znalezionych w ostatnich latach na gruzińskim stanowisku Dmanisi, które od lat słynie z dostarczania wspaniałych skamieniałości wczesnych ludzi żyjących około 1,8 mln lat temu na granicy Europy i Azji.

Obecność aż pięciu czaszek z tego samego okresu w jednym miejscu to dla paleoantropologów niebywały rarytas, pozwalający wreszcie poznać różnorodność ludzi, którzy mogli należeć do tej samej społeczności.

Insitu_01_529

Czaszka 5 i inne szczątki jeszcze w ziemi. Fot. Gruzińskie Muzeum Narodowe

– Dzięki takiej relatywnie dużej próbie widzimy dużą różnorodność – tłumaczy antropolog Christoph Zollikofer z Universität Zürich (Szwajcaria). Jego zdaniem czaszki z Dmanisi tak bardzo różnią się od siebie, że aż korci, by opisać je jako odrębne gatunki. – Jednak wiemy, że osobniki te pochodzą z tego samego miejsca, z tego samego okresu, a więc mogą w zasadzie reprezentować jedną populację jednego gatunku – mówi szwajcarski badacz. Podkreśla jednak, że zakres tej różnorodności nie przekracza tego, co obserwujemy wśród ludzi współczesnych bądź szympansów.

Najbardziej ciekawe jest najnowsze odkrycie, czyli tak zwana Czaszka 5 (bardziej formalnie nazwana Dmanisi D4500). Nie dość, że jest to najlepiej zachowana czaszka tak wczesnego człowieka dorosłego, to w dodatku jej cechy są dla badaczy wielkim zaskoczeniem. – Gdyby mózgoczaszka i twarz Czaszki 5 były znalezione jako oddzielne skamieniałości na różnych stanowiskach w Afryce, mogłyby być przypisane różnym gatunkom – mówi Zollikofer. Skamieniałość ta łączy cechy dotąd niespotykane u jednego osobnika. Ma największą twarz wśród wszystkich czaszek z Dmanisi, ale bardzo małą mózgoczaszkę o pojemności 546 cm sześć., a więc jedynie 30-50 proc. większej niż u australopiteków czy przeciętnych szympansów.

Pozostałe czaszki z Dmanisi bardzo różnią się od najnowszego znaleziska, ale jednocześnie są podobne do różnych skamieniałości Homo, w tym afrykańskich sprzed nawet 2,4 mln lat, a także azjatyckich i europejskich sprzed 1,8-1,2 mln

Duże zróżnicowanie wśród ludzi z Dmanisi oznacza zdaniem pracującego tam zespołu, że stosunkowo niewielkie różnice między różnymi wczesnymi afrykańskimi Homo nie mogą być podstawą do tworzenia odrębnych gatunków. W rzeczywistości mamy do czynienia z jedną ewoluującą linią Homo erectus.

Portrait_01_529

Twarz Czaszki 5 wygląda na pierwszy rzut oka zaskakująco współcześnie jak na skamieniałość sprzed 1,8 mln lat. Jednak wiele innych cech, w tym wielkość mózgu, pasuje do wczesnych ludzi. Fot. Malkhaz Machavariani, Gruzińskie Muzeum Narodowe

W dodatku wielkie podobieństwo afrykańskich Homo do znalezisk z Dmanisi oznacza, że prehistoryczni mieszkańcy Gruzji też byli przedstawicielami tego jednego gatunku. To oznacza, że z użytku powinny zniknąć nie tylko nazwy kilku gatunków afrykańskich, ale też termin Homo georgicus, który ukuto dekadę temu w oparciu o pierwsze znaleziska w Dmanisi dokonane przez współautora publikacji w „Science” Davida Lordkipanidzego z Gruzińskiego Muzeum Narodowego w Tbilisi. Inna sprawa, że na określenie skamieniałości z Dmanisi używano też czasami nazwy Homo erectus georgicus, a więc zakładającej jedność gatunkową ze znaleziskami z Afryki.

Odkrycie w Dmanisi potwierdza to, co paleoantropolodzy powtarzają od dawna – im więcej będziemy mieli skamieniałości, tym lepiej będziemy rozumieli ewolucję człowieka. W dawnych latach grzeszono wielokrotnie wysuwaniem zbyt daleko idących wniosków w oparciu o pojedyncze znaleziska. Na szczęście każda kolejna czaszka czyni nas mądrzejszymi, choć niekoniecznie czyni obraz przeszłości jaśniejszym.

Warto przy okazji wspomnieć, że takie mnożenie gatunków w oparciu o niewielkie różnice w budowie kości nie jest domeną jedynie paleoantropologów. Podobna sytuacja istnieje również chociażby w klasyfikacji dinozaurów, gdzie co pewien czas naukowcy decydują się łączyć w jeden gatunek szczątki uznawane niegdyś za przedstawicieli odrębnych gatunków.

Po części zjawisko takie jest winą badaczy, którzy trochę za bardzo chcą mieć na koncie odkrycie nowego gatunku. Z drugiej jednak strony naprawdę nie jest łatwo tworzyć podziały gatunkowe wśród istot, które znamy jedynie ze skamieniałości i to w dodatku pojedynczych oraz pochodzących z różnych okresów i miejsc. Ilość informacji, które na temat wymarłego zwierzęcia bądź człowieka można uzyskać z samych kości, jest bowiem wielokrotnie mniejsza, niż w przypadku żywych istot.

Portrait_02_529

Czaszka 5 w całości. Fot. Malkhaz Machavariani, Gruzińskie Muzeum Narodowe

Główna publikacja na temat czaszek z Dmanisi ukazała się w Science. Bardziej szczegółowe analizy badacze zaprezentowali w PNAS.

David Lordkipanidze, Marcia S. Ponce de León, Ann Margvelashvili, Yoel Rak, G. Philip Rightmire, Abesalom Vekua, and Christoph P.E. Zollikofer. A complete skull from Dmanisi, Georgia, and the evolutionary biology of early Homo. Science. October 18, 2013. doi: 10.1126/science.1238484

Ann Margvelashvili, Christoph P. E. Zollikofer, David Lordkipanidze, Timo Peltomäki, Marcia S. Ponce de León. Tooth wear and dentoalveolar remodeling are key factors of morphological variation in the Dmanisi mandibles. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS). September 2, 2013. doi: 10.1073/pnas.1316052110

Komunikaty prasowe wydawcy Science i Universität Zürich.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 43, średnia ocen: 5,77 na 6)
Loading...