Jak rodziła się cywilizacja Majów

Najstarsze znane monumentalne budowle Majów, odkryte w Ceibal w północnej Gwatemali, dostarczyły nam bezcennych informacji o początkach tej cywilizacji.

Ceibal

Najstarsze budowle Ceibal znajdowały się nawet 18 m pod powierzchnią ziemi. W tym wykopie archeolodzy natrafili na pozostałości budynku mieszkalnego. Fot. Takeshi Inomata, University of Arizona

Od dziesiątków lat w dyskusjach o narodzinach majańskiej cywilizacji dominowały dwie hipotezy. Wedle pierwszej wyewoluowała ona samodzielnie wśród mieszkańców tzw. Obszaru Centralnego (niziny zajmujące część południowego Meksyku, północną Gwatemalę oraz Belize). Druga hipoteza zakłada, że cywilizacja Majów kształtowała się na skutek oddziaływania cywilizacji Olmeków.

Około 1000-700 r. p.n.e., gdy na Obszarze Centralnym zaczęły pojawiać się pierwsze większe osady, Olmekowie byli już bardzo dobrze rozwiniętą społecznością. Z tego właśnie powodu postrzegano ich jako „matczyną kulturę” dla Majów, bądź też źródło innowacji kulturowych w postaci struktury politycznej, czy stylów artystycznych.

Ceibal2

Początek badań platformy A-24. Fot. Takeshi Inomata, University of Arizona

I tak na przykład olmecki ośrodek La Venta położony nad Zatoką Meksykańską miał style architektoniczne, które badacze znajdowali również w majańskim Ceibal. Dlatego podejrzenia, że olmecka sztuka była inspiracją dla mieszkańców Ceibal, wydawały się w pełni słuszne.

W najnowszym „Science” grupa archeologów z USA i Japonii, którą kierowali Takeshi Inomata i Daniela Triadan, małżeństwo z University of Arizona w Tucson (USA), zaprezentowała efekty siedmiu lat badań w Ceibal. Są one naprawdę sensacyjne. Pod mającymi nawet 18 m grubości warstwami osadów i młodszych budowli archeolodzy odkryli pozostałości architektonicznego kompleksu o charakterze ceremonialnym. Liczne datowania radiowęglowe wykazały, że powstał on około 1000 r. p.n.e., a więc 200 lat przed przekształceniem się La Venty w duży ośrodek z monumentalnymi budowlami. To oznacza, że La Venta nie mogła głównym wzorcem dla Ceibal.

ceibal3

Badania platformy A-24 zakończyły się powstaniem niezwykle głębokiego wykopu i odkryciem najstarszych monumentalnych budowli Majów. Fot. Takeshi Inomata, University of Arizona

– Główny kompleks w Ceibal składa się z placu, zachodniej platformy bądź piramidy i wschodniego kopca. Taki układ zwiemy Grupą E i można go spotkać w całej południowej Mezoameryce – mówi Inomata. (schemat Grupy E w jej rozwiniętej formie znajdziecie na końcu tego wpisu na blogu Mayan Architecture)

Wielu badaczy powstrzymywało się od zwania Grupą E bardzo podobnego kompleksu w La Venta, gdyż pierwotnie termin ten powstał na gruncie architektury Majów (Grupa E występuje w ponad 60 majańskich miastach). Inomata uważa jednak, że ceremonialne budowle w La Venta również należy uznać za Grupę E. Co istotne takich kompleksów architektonicznych nie ma w starszych ośrodkach olmeckich, jak np. San Lorenzo.

Wyniki badań w Ceibal wskazują, że Grupa E zaczęła się tutaj od niewielkich budowli o wysokości zaledwie dwóch metrów. Były one jednak w kolejnych stuleciach odnawiane i rozbudowywane przez co stawały się coraz większe, aż w końcu około 700 r. p.n.e. były to już piramidy wysokości 6-8 m.

Zdaniem archeologa kompleksy typu Grupa E w La Venta i Ceibal prawdopodobnie były używane w podobny sposób. – Rytuały były bardzo ważne dla tych cywilizacji. Na placu w Ceibal znaleźliśmy całą serię depozytów ofiarnych. Często składały się one z zielonkawych toporów, wyrabianych z jadeitu, bądź innych szlachetnych kamieni – opowiada Inomata.

Takie depozyty znajdowano już też w innych ośrodkach, w tym na dwóch stanowiskach w Chiapas pochodzących z tego samego okresu, co najwcześniejsze budowle Ceibal.

Badacze podkreślają, że ich odkrycia nie świadczą o tym, iż cywilizacja Majów była starsza od olmeckiej (La Venta nie była bynajmniej najstarszym ośrodkiem Olmeków), ani że wyewoluowała niezależnie. Zdaniem Inomaty i jego współpracowników najstarsze budowle Ceibal pokazują, że cywilizacja Majów wykształciła się poprzez kontakty z wieloma grupami.

– To najpewniej nie byli tylko Olmekowie, ale wiele innych grup – np. mieszkańcy środkowego Chiapas czy wybrzeży Pacyfiku – które wchodziły w różne interakcje z nizinnymi Majami – mówi o możliwych źródłach wpływów Inomata.

Archeolodzy uważają, że Ceibal i La Venta brały udział w istotnych zmianach kulturowych, które miały miejsce w tej części Ameryki w latach 1150-800 p.n.e i obejmowały dość rozległe tereny. Tym samym żadna z dwóch konkurujących dotąd hipotez nie mówi całej prawdy o początkach majańskiej cywilizacji

– Widzimy tutaj nową formę architektury, która prawdopodobnie odzwierciedla nową formę społeczeństwa i porządku społecznego – mówi Inomata. – Ta nowa forma porządku społecznego nie narodziła się w jednym centrum, takim jak np. olmeckie wybrzeże, ale powstała na skutek licznych interakcji między różnymi grupami, w tym nizinnymi Majami.

Takeshi Inomata, Daniela Triadan, Kazuo Aoyama, Victor Castillo, Hitoshi Yonenobu, Early Ceremonial Constructions at Ceibal, Guatemala, and the Origins of Lowland Maya Civilization, Science 26 April 2013: Vol. 340 no. 6131 pp. 467-471, DOI: 10.1126/science.1234493

Cytowane wypowiedzi pochodzą z komunikatu prasowego American Association for the Advancement of Science, wydawcy magazynu Science.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 6, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...