Kamienny człowiek z Poganowa

Dużym sukcesem zakończył się kolejny sezon badawczy na grodzisku w Poganowie (woj. warmińsko-mazurskie). W czasie badań wczesnośredniowiecznego pruskiego kompleksu osadniczego archeolodzy z Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Kętrzynie odkryli unikatową antropomorficzną rzeźbę kamienną.

Rzeźba z Poganowa

Rzeźba odkryta w Poganowie. Rekonstrukcja ustawienia na miejscu znalezienia. Foto: R. Zakrzewski

Badania były realizowane w ramach trzyletniego programu badawczego „Krajobraz wczesnośredniowiecznego osadnictwa Prus. Ekologia kompleksu osadniczego w Poganowie, stan. IV”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Koordynatorem przedsięwzięcia jest Mariusz Wyczółkowski przy współudziale Izabeli Mellin-Wyczółkowskiej.

Oprócz badań wykopaliskowych wykonywane są liczne analizy paleobotaniczne, archeozoologiczne i geomorfologiczno-sedymentologiczne.

– Głównym celem tego programu jest rozpoznanie i zbadanie przyrodniczych uwarunkowań osadnictwa na ziemiach zamieszkałych we wczesnym średniowieczu przez Prusów oraz zmian związanych z osadnictwem zachodzących w środowisku – wyjaśnia Mariusz Wyczółkowski.

Efektem końcowym prac specjalistycznych będzie model środowiskowych uwarunkowań osadnictwa wczesnośredniowiecznych Prusów. Wykonana zostanie też rekonstrukcja krajobrazu archeologicznego wraz ze zmianami związanymi z procesami osadniczymi w rejonie Poganowa.

– Zakładamy, że wyniki badań naszego zespołu będą stanowiły punkt odniesienia przy badaniu podobnych wczesnośredniowiecznych struktur osadniczych oraz przyczynią się do reinterpretacji dotychczas zgłaszanych hipotez naukowych – uważa naukowiec.

W minionym sezonie archeolodzy przeprowadzili badania wykopaliskowe w obrębie grodziska w Poganowie. Ich celem było rozpoznanie zasięgu, jak i datowanie założenia. Badacze wyróżnili kilka faz związanych z budową kolejnych umocnień. Okazało się, że grodzisko było chronione wałami z gliny i żwiru usypanymi na kamiennej konstrukcji. Pierwszą fazę, jak przypuszczają archeolodzy, zakończył pożar drewnianych konstrukcji.

– Ustalenie datowania tego wydarzenia, niezwykle pomocne do określenia chronologii kolejnych faz budowy umocnień, możliwe będzie dzięki datowaniu radiowęglowemu 14C pobranych próbek spalenizny – mówi Wyczółkowski.

Na majdanie grodziska odkryto pozostałości osady ludności kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. Na podstawie analizy znalezionych fragmentów naczyń ceramicznych archeolodzy datowali ją na III-I wiek przed p.n.e. Z tego okresu pochodzi niewielka jama wstępnie interpretowana jako depozyt wotywny – wewnątrz znaleziono fragmenty naczynia kulistodennego, przęślik i miniaturowe naczynko kulistodenne. Na grodzisku znaleziono także ślady osadnictwa ze schyłku okresu wędrówek ludów lub z początku wczesnego średniowiecza (VII-IX w.).

– Najciekawszym odkryciem z drugiej fazy użytkowania grodziska była antropomorficzna rzeźba kamienna nie przypominająca dotychczas znanych egzemplarzy z terenu Prus, będących kamiennymi monolitami z przedstawieniami męskimi. Rzeźba znaleziona na grodzisku składa się z dwóch elementów wykonanych z tego samego rodzaju kamienia – czerwono-brunatnego granitu rapakiwi. Kamienna „głowa” rzeźby, z zaznaczonymi rysami twarzy i podbródkiem, osadzona była prawdopodobnie na większym kamieniu, który pełnił funkcję „tułowia” postaci – opisuje archeolog.

Jest to drugi tego typu obiekt z terenu dawnych ziem pruskich, który został znaleziony w czasie planowych badań archeologicznych. Pierwszy odkryto kilka lat temu również na terenie Poganowa, kilkadziesiąt metrów na północ od grodziska, gdzie zidentyfikowano liczne pozostałości ofiar składanych głównie z koni.

Analizy specjalistyczne – paleobotaniczne, wykonane przez prof. Mirosławę Kupryjanowicz i mgr Martę Szal z Uniwersytetu w Białymstoku, oraz geologiczno-sedymentologiczne, wykonane przez dr hab. Ewę Smolską i dr. Piotra Szwarczewskiego z Uniwersytetu Warszawskiego, potwierdziły archeologiczne obserwacje dotyczące etapów zasiedlenia grodziska oraz budowy i destrukcji kolejnych nasypów kamienno-ziemnych na stokach wzgórza.

Na podstawie analizy zawartości pyłków roślin w jednym z pobranych rdzeni, wydzielono lokalne poziomy palinologiczne i zrekonstruowano zmiany zachodzące w szacie roślinnej w okolicy grodziska. Najstarszy poziom pyłkowy, w którym można zaobserwować zmiany w środowisku spowodowane działalnością ludzi, oszacowano z pomocą metody radiowęglowej (14C/AMS) na ok. 190 lat p.ne. – 46 lat n.e. Badacze wstępnie korelują go z pierwszą fazą zasiedlenia grodziska w Poganowie.

W ramach programu badawczego obserwacje lokalnych zmian zachodzących w środowisku porównywane będą ze zmianami obserwowanymi w całym regionie. W przyszłości naukowcy zestawią dane palinologiczne z rejonu Poganowa z wynikami analizy pyłkowej osadów pobranych z jezior Salęt Wielki, Salęt Mały i jeziora Ruskowiejskiego.

Badania w rejonie tych jezior wykonywane są w ramach odrębnego projektu badawczego kierowanego przez Martę Szal – „Naturalne i antropogeniczne zmiany środowiska przyrodniczego rejonu jeziora Salęt (Pojezierze Mrągowskie) w środkowym i młodszym holocenie”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.

Wstępne wyniki prowadzonych badań w rejonie Poganowa zostaną udostępnione w artykułach, które ukażą się w materiałach z konferencji „Grodziska Warmii i Mazur: stan wiedzy i perspektywy badawcze” oraz w Monografii Sesji Terenowych 56. Zjazdu Polskiego Towarzystwa Botanicznego.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce. Oryginalny materiał ze zdjęciami

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 12, średnia ocen: 4,33 na 6)
Loading...