Truso przed wikingami

Znajdujący się około 10 km od Elbląga Janów Pomorski od lat słynie ze znalezisk związanych z istniejącą tam w średniowieczu skandynawską osadą Truso. Ale miejsce to dostarczyło też wielu ciekawych zabytków z dużo wcześniejszych okresów.

Truso-sztylet

Sztylet z brązu znaleziony podczas badań ratowniczych w Janowie Pomorskim. Fot. M. Bugaj

Opisane pod koniec IX wieku przez anglosaskiego podróżnika Wulfstana Truso – wikiński port, miejsce handlu i rzemiosła – to ważny i intrygujący swoją indywidualnością element historii wczesnośredniowiecznej Europy. Obok Hedeby, Birki, Wolina czy Starej Ładogi, Truso jednym z tych miejsc, które wprowadzały „barbarzyńską” Europę na nowe drogi rozwoju.

W VIII–X wieku osada stanowiła bardzo ważny punkt na pograniczu słowiańsko-bałtyjskim, a także kluczowy punkt na mapie wczesnośredniowiecznej Europy. To tu odnajdywane są liczne importy z obszaru państwa karolińskiego, Anglii, Skandynawii, państw muzułmańskich i szeroko pojętego orientu.

zapinka Truso

Zapinka z okresu wędrówek ludów znaleziona podczas badań ratowniczych. Fot. M. Bogucki

Wieloletnie badania archeologiczne prowadzone przez dr. Marka Jagodzińskiego (Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu), potwierdziły że osadę zamieszkiwali głównie Skandynawowie, na co wskazuje dominująca w Truso charakterystyczna zabudowa, a także odkrywane tu wyroby, typowe dla skandynawskiej Europy. Duża ich część była wytwarzana na miejscu, m.in. przez skandynawskich złotników. Świadczą o tym znalezione w trakcie badań wykopaliskowych narzędzia: m.in. młoteczki złotnicze, kowadełka, rylce, fragmenty tygielków i form odlewniczych oraz półprodukty, wyroby nieudane i odpady produkcyjne. Wśród innych rzemiosł także można zauważyć wyraźne nawiązania do warsztatów skandynawskich lub zachodnioeuropejskich, np. dla pracowni rogowniczych, bursztynniczych, szklarskich i kowalskich. Można dla nich wskazać bliskie analogie z terenu Fryzji, Danii, oraz środkowej i południowej Szwecji.

Obok dobrze rozwiniętej hodowli i rybołówstwa, bezsprzecznie głównym zajęciem mieszkańców był handel i wyspecjalizowane rzemiosło. Wysoka pozycja handlu poświadczona jest odkryciem ponad 1000 ciężarków wagowych i ponad 1000 arabskich dirhemów.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Moneta rzymska z Janowa Pomorskiego Fot. M. Bogucki

W 2007 roku ruszyły szerokopłaszczyznowe badania ratownicze na w Janowie Pomorskim pod Elblągiem (badania finansowane przez GDDKiA). Dostarczyły one zupełnie nowych danych do poznania zasiedlenia tego obszaru w pradziejach. Rozpoczynając badania, wszyscy spodziewali się odkrycia przede wszystkim bogatych pozostałości po emporium wczesnośredniowiecznym. Okazało się jednak, że trasa przebiegu nowej drogi ekspresowej przecina peryferyjną część Truso, co należy uznać za okoliczność szczęśliwą, bowiem z jednej strony rejony gęściej zabudowane, z większą liczba zabytków, będą mogły być przebadane spokojnie w trakcie badań stacjonarnych, z drugiej zaś strony, rozpoznano mało znane elementy tego rodzaju ośrodków i to na dużej przestrzeni, co czyni osadę w Janowie Pomorskim jednym z lepiej przebadanych emporiów wikińskich w całej Europie.

Wyniki nowych badań wykazały, że początki osady o szerokich kontaktach międzykulturowych sięgają VII wieku.

Janow_okladka_tom I_3

Prawdziwą niespodzianką okazały się jednak bogate znaleziska z epok starszych – neolitu, wczesnej epoki żelaza, okresu przedrzymskiego, późnego okresu wpływów rzymskich i wędrówek ludów. Szczególnie interesujące są wyniki badań dotyczące kultury łużyckiej i unikatowego sztyletu z epoki brązu. Jak podkreślają archeolodzy, systematyczne przebadanie dużej osady kultury łużyckiej, fragmentu osady kultury oksywskiej, a przede wszystkim dużej osady kultury wielbarskiej, jest na tym terenie zjawiskiem wyjątkowym.

Więcej o znaleziskach dokonanych podczas badań ratowniczych w latach 2007-2008 można dowiedzieć się z trzyczęściowego I tomu serii „Studia nad Truso”, w której będą publikowane opracowania poszczególnych typów zabytków oraz studia problemowe dotyczące stanowiska. Redaktorami serii są dr Marek Jagodziński oraz dr Mateusz Bogucki z IAiE PAN.

Obecnie badacze pracują nad tomem II serii, zawierającym opracowanie autorstwa Eugeniusza Cnotliwego, pt. Przedmioty z poroża i kości z Janowa Pomorskiego (Truso), oraz zagadnienie miejscowej produkcji rogowniczej (publikacja planowana pod koniec 2013 roku). Będzie to pierwsza publikacja monograficzna od ponad 30 lat, traktująca o rzemiośle rogowniczym w strefie nadbałtyckiej.

Zaplanowanych jest kilka dalszych tomów serii „Studia nad Truso”, do których redaktorzy zaprosili krajowych i zagranicznych specjalistów od poszczególnych kategorii znalezisk. Rozpoczęto już przygotowania do publikacji Tomu III, który będzie zawierał opracowanie stratygrafii i rozplanowanie osady oraz analizę ceramiki i rzemiosła garncarskiego. W kolejnych tomach badacze planują, między innymi publikację opracowania monet, odważników i wag; opracowania zabytków szklanych; opracowania wytworów i narzędzi jubilerskich.

Promocja I tomu odbędzie się dzisiaj (17 stycznia) o godz. 13:30 w gmachu Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie (ul. Długa 52). Dzięki uzyskanemu dofinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego tom można zamówić pokrywając jedynie koszty przesyłki. Zamówienia należy wysyłać na adres mailowy Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblagu – muzeumel@elblag.com.pl.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 20, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...