Średniowieczne buławy z Krakowa

Muzeum Archeologiczne w Krakowie prezentuje w cyklu „Zabytek miesiąca” dwie, niemal kompletne późnośredniowieczne buławy odkryte podczas wykopalisk przy ul. Sławkowskiej. To bardzo cenne znalezisko, gdyż drewniane elementy buław – trzonki, rzadko zachowują się do naszych czasów.

Głowice przedmiotów wykonano z czystego żelaza, natomiast trzonki z drewna jesionowego. Buławy znaleziono w czasie badań sondażowych prowadzonych przez Pracownię Archeologiczno-Konserwatorską PP PKZ Oddział Kraków w latach 70. XX w., w dole chłonnym na ul. Sławkowskiej.

Wiek nawarstwień określono na końcową partię okresu średniowiecza – XV-XVI wiek. To wówczas obie buławy znalazły się w dole kloacznym. „Sprawcą” powstania tego depozytu był mieszczanin lub rzemieślnik krakowski, nie wiadomo jednak, co nim powodowało. W rękach mieszkańców miasta było wiele broni i to nawet po nakazie zgromadzenia broni w arsenałach miejskich. Świadczą o tym wielokrotne napomnienia rajców miejskich o konieczności ćwiczeń z bronią, służące poprawie bezpieczeństwa miasta, jak i zapisy w testamentach, w których broń jest często wymieniana. Nie można również wykluczyć, iż buławy znalezione w dole chłonnym były narzędziem przestępstw i jako ewentualne dowody rzeczowe zbrodni, mogły zostać porzucone przez sprawców. Brak narzędzia zbrodni uniemożliwiał bowiem skazanie złoczyńcy.

Większość uczonych skłonna jest uznać za buławę przedmiot o wykonanej z metalu głowicy, która posiada otwór dla osadzenia jej na drewnianym trzonku. Niektórzy uważają, że nazwę tę rezerwować należy dla okazów mających wyraźnie zaznaczoną rolę atrybutu dowódczego, natomiast w stosunku do pozostałych powinno się stosować termin „maczuga”. Inni zaś, że buławą jest maczuga zaopatrzona w metalową głowicę. Czym więc jest buława? Pozostańmy przy stwierdzeniu, że jest to broń „z kulistą lub gruszkowatą głowicą osadzoną na krótkim trzonie”.

Buławy wywodzą się prawdopodobnie od drewnianych maczug. Wykształciły się na Bliskim Wschodzie. Świadczą o tym zarówno znaleziska głowic, jak i przedstawienia ikonograficzne w sztuce egipskiej, mezopotamskiej i anatolijskiej. W Polsce buławy używane były zapewne od XI/XII do 2. poł. XV wieku.

Według powszechnej opinii rozpowszechnienie tej kategorii broni obuchowej w średniowiecznej Europie, przypisywać należy ludom nomadzkim. Wskazują na to najwcześniej datowane (IX-X wiek) znaleziska tego typu pochodzące z terenu związanego z osadnictwem koczowniczego ludu Chazarów. Prawdopodobnie upowszechniły się w XIII wieku wraz z tatarskimi najazdami.

Wraz z zakończeniem średniowiecza zmalała ich funkcja praktyczna. Źródła ikonograficzne i pisane od 2. poł. XV wieku poświadczają wykorzystywaniu ich już głównie, jako przedmioty o charakterze symbolicznym. Jeszcze w XVII-XVIII wieku na terenie Rzeczpospolitej buławy z krótkimi trzonkami były nie tylko symbolami godności hetmańskiej, lecz także rodzajem glejtu wykorzystywanego przez posłów. Znak ten respektowany był w państwach wschodnioeuropejskich i krajach islamu.

Kuratorem cyklu jest dr Jacek Górski, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Za scenariusz wystawy odpowiadają Jakub Puziuk i Anna Tyniec.

Na podstawie Nauka w Polsce i informacji Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Prezentacja buław.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 7, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...
Tags: