Tajemnicze budowle z Tell el-Farcha

Pozostałości dwóch dużych budowli sprzed około 5000 lat to najnowsze odkrycia polskich archeologów na wyjątkowym stanowisku w Delcie Nilu.

Budowla o imponujących murach odkryta na Komie Centralnym. Fot. Robert Słaboński, Polska Archeologiczna Ekspedycja do Wschodniej Delty Nilu

W marcu i kwietniu tego roku miał miejsce już 15. sezon wykopaliskowy w Tell el-Farcha w Delcie Nilu. Tegoroczne badania polscy archeolodzy prowadzili na wszystkich trzech wzgórzach (komach) stanowiska. Najciekawszych odkryć dokonali jednak na Komie Centralnym.

Jak dotąd archeolodzy uważali, że w okresie proto- i wczesno dynastycznym (3200-2700 lat p.n.e.) w tym miejscu była jedynie osada rzemieślników, rybaków i rolników pełniących służebną rolę wobec centrum rezydencjonalno-świątynnego usytuowanego na Komie Zachodnim.

Piękny krzemienny nóż znaleziony na Komie Wschodnim. Fot. Robert Słaboński, Polska Archeologiczna Ekspedycja do Wschodniej Delty Nilu

Gdy archeolodzy poszerzyli zasięg wykopalisk na Komie Centralnym, aby dotrzeć do niezbadanej części tzw. „rezydencji dolnoegipskiej” (ok. 3.500 p.n.e.), nie spodziewali się natrafić w wyższych warstwach stanowiska na inne pozostałości niż związane z zabudowa mieszkalną osady. Tymczasem odkryli budowlę o solidnych murach grubości 1,5 m wzniesionych z cegły mułowej.

Wszystko wskazuje na to, że pełniła ona ważne funkcje publiczne w okresie protodynastycznym (3.200 – 3.100 p.n.e.), czyli tuż przed powstaniem zjednoczonego państwa egipskiego.

Okrągła budowla odsłonięta na Komie Centralnym. Fot. Robert Słaboński, Polska Archeologiczna Ekspedycja do Wschodniej Delty Nilu

Drugiego ciekawego odkrycia badacze dokonali, dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii. W 2000 roku wykonano w Tell el-Farcha badania geofizyczne, które umożliwiają bez wbicia łopaty w ziemię wgląd, co się pod nią kryje. Uwagę archeologów przykuł wówczas wyróżniający się duży okrągły obiekt. Teraz wreszcie nadszedł czas na jego odsłonięcie.

Na razie badania objęły jedynie koronę murów. Znaleziony materiał zabytkowy sugeruje, że budowla uległa zniszczeniu w początkach Starego Państwa – epoki budowniczych piramid (ok. 2700 lat p.n.e.). Na razie nie wiadomo jednak jaką rolę pełniła ta wyjątkowa konstrukcja.

Miedziany harpun znaleziony na Komie Wschodnim. Fot. Robert Słaboński, Polska Archeologiczna Ekspedycja do Wschodniej Delty Nilu

Okrągłe budowle dużych rozmiarów są wyjątkowe w tym okresie w Egipcie. Łącznie z podwójnym murem opasającym konstrukcję odsłonięte założenie ma 11 m średnicy. W Tell el-Farcha odkryto jak dotąd jedną podobną budowlę na na Komie Wschodnim, ale nie miała ona tak potężnych murów.

Zdaniem archeologów już teraz należy uznać budynek za niewątpliwie ważne znalezisko dla poznania początków architektury starożytnego Egiptu.

Podczas 15 sezonów badań w Tell el-Farcha polscy archeolodzy odkryli osadę z centrum administracyjno-kultowym i cmentarzyskiem datowanym na okres bezpośrednio poprzedzający formowanie się starożytnego państwa egipskiego oraz początki jego istnienia (3.600 – 2.700 p.n.e.). Badania wykazały, że stanowiła ona ważny ośrodek administracyjno-handlowy na szlaku wiodącym z Lewantu do Górnego Egiptu.

Okrąg grobowy z Komu Wschodniego. Fot. Robert Słaboński, Polska Archeologiczna Ekspedycja do Wschodniej Delty Nilu

Polskie wykopaliska w Tell el-Farcha w znacznym stopniu przyczyniły się do zmiany poglądów na rolę Delty Nilu w formowaniu się państwowości egipskiej, a także na początki architektury i sztuki starożytnego Egiptu. Najcenniejsze z odkrytych zabytków wystawiane są w Muzeum Egipskim w Kairze, tuż obok słynnej palety Narmera, która jest najbardziej znanym dziełem sztuki z tak wczesnego okresu dziejów Egiptu.

Badania prowadzone są wspólnie przez Muzeum Archeologiczne w Poznaniu i Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przy współpracy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW w Kairze.

Badania Muzeum Archeologicznego w Poznaniu były finansowane przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej w ramach projektu naukowego „Delta Nilu jako centrum wymiany kulturowej pomiędzy Górnym Egiptem i południowym Lewantem w 4. tysiącleciu p.n.e.” oraz Fundację Patrimonium w Poznaniu.

Na podstawie materiałów udostępnionych przez Muzeum Archeologiczne w Poznaniu.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 20, średnia ocen: 5,80 na 6)
Loading...