Unikatowe stanowisko paleontologiczne spod Opoczna

Doskonale zachowane skamieniałości jurajskich organizmów morskich i lądowych, spośród których wiele jest zupełnie nowych dla nauki, odkrył w kamieniołomie niedaleko Opoczna koło Tomaszowa Mazowieckiego dr Adrian Kin ze Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi „Phacops” oraz Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wśród skamieniałości kręgowców występują przeważnie doskonale zachowane szczątki gadów morskich. Fot. A. Kin

– Podczas rekonesansu terenowego w kamieniołomie wapieni „Owadów – Brzezinki” (gm. Sławno, woj. łódzkie) odkryłem istne archiwum świata pierwotnego sprzed 148 milionów lat, które stanowi najbliższy znany odpowiednik wiekowy najsłynniejszego stanowiska paleontologicznego na świecie – południowoniemieckiego Solnhofen – powiedział dr Adrian Kin.

Skały wapienne występujące w polskim kamieniołomie są młodsze od tych z Solnhofen o ok. 2 mln lat – ich wiek oszacowano na podstawie skamieniałości. Grupa naukowców kierowana przez dr. Kina odnalazła w nich zarówno rodzaje zwierząt zbliżone do występujących w Solnhofen, jak również zupełnie nieznane gatunki bezkręgowców i kręgowców.

Kamieniołom „Owadów – Brzezinki” koło Tomaszowa Mazowieckiego. Fot. A. Kin

Jak podkreślają paleontolodzy osady wapienne wydobywane w kamieniołomie „Owadów – Brzezinki” stanowią jedyną w swoim rodzaju skarbnicę wiedzy o wymarłych organizmach oraz o środowisku i ewolucji górnojurajskiego morza, pokrywającego niegdyś znaczny obszar obecnego województwa łódzkiego oraz większość obszaru Polski.

Dotychczasowe badania pozwoliły ustalić jak wyglądało życie w tym miejscu około 148 milionów lat temu. Było tu wtedy umiarkowanie chłodne i niezbyt głębokie górnojurajskie morze, w którym bujnie rozwijały się organizmy zasiedlające strefę dna i toni wodnej.

Doskonale zachowany okaz „żywej skamieniałości” – nowy gatunek skrzypłocza z rodzaju Limulus, który jest jednocześnie pierwszym znanym z późnej jury Polski przedstawicielem rzędu mieczogonów (Xiphosurida). Współcześni krewniacy tego jurajskiego skrzypłocza wyglądają niemal identycznie i żyją u wybrzeży Ameryki Północnej. Fot. A. Kin

Najliczniej występowały małże z misternie ornamentowanymi muszlami, których połączone skorupki przybierały niekiedy sercowate, dachówkowate lub kopulaste kształty. Bardzo liczne były spiralnie zwinięte amonity o pięknie zdobionych drobnymi żeberkami muszlach. Największe z nich dorównywały średnicą oponie samochodowej! Po powierzchni dna w pobliskiej lagunie wędrowały prymitywne organizmy robakokształtne oraz stawonogi – skrzypłocze, krewetki, langusty. W poszukiwaniu zdobyczy odmęty toni wodnej dostojnie penetrowały drapieżne gady morskie oraz praprzodkowie współczesnych rekinów. W powietrzu unosiły się niewielkie latające gady – pterozaury, które czyhały na zbłąkane owady nadlatujące z pobliskiego lądu (np. ważki).

Niekompletnie zachowany szkielet ryby. Fot. A. Kin

Zdaniem dr Kina z dotychczasowych analiz zespołów faunistycznych zawartych w profilu skał wapiennych wynika, że reprezentują one zapis cyklu spłycania się zbiornika morskiego.

Drobnoziarniste wapienie występujące na najniższym poziomie kamieniołomu zawierają skamieniałości wskazujące na warunki otwartego morza. Fauna w wyższych warstwach wykazuje znaczące zmiany w składzie oraz liczebności organizmów. Tutaj geolodzy znaleźli niemal wyłącznie małże i wieloszczety, które mogą świadczyć o umiarkowanie płytkim i spokojnym środowisku sedymentacji, a także częściowej izolacji od otwartego morza.

Jednymi z najliczniejszych skamieniałości są misternie ornamentowane, spiralnie skręcone muszle amonitów – pradawnych głowonogów, które osiągały niekiedy znaczne rozmiary. Fot. A. Kin

– Przypuszczamy, że występujące w najwyższej części kamieniołomu drobnoziarniste skały wapienne powstawały w płytkim i częściowo izolowanym zbiorniku – być może rozległej lagunie, o niemal całkowicie ograniczonym połączeniu z otwartym morzem – wyjaśnia geolog.

Stanowisko jest na tyle bogate, że do jego badania niezbędne było stworzenie międzynarodowego zespołu, kierowanego przez dr. Adriana Kina. W jego skład weszli dr Błażej Błażejowski z Instytutu Paleobiologii PAN, śp. prof. Michał Gruszczyński ze Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi Phacops, dr David Martill ze School of Earth and Environmental Sciences Uniwersytetu w Portsmouth, dr Günter Bechly ze Staatliches Museum für Naturkunde Stuttgart i dr Jim Marshall ze School of Environmental Sciences Uniwersytetu w Liverpoolu. Efektem prac naukowców jest dostępna on-line publikacja w prestiżowym periodyku naukowym „Lethaia”, dotycząca przedstawienia zagadnień z pogranicza paleontologii, biostratygrafii, geochemii i sedymentologii. Przyszłe badania geologiczne prowadzone będą w ścisłej współpracy z Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym.

Wśród znalezionych skamieniałości znajduje się doskonale zachowany okaz niezwykle delikatnego skrzydła pra-ważki, należącej do nieznanego nauce gatunku. Fot. A. Kin

Wspólnie z władzami samorządowymi rozpatrywane jest stworzenie geoparku na terenie gminy Sławno, w którym niesamowity świat jurajskiego morza mogliby podziwiać turyści, tak jak to się dzieje od ponad 100 lat w najsłynniejszym stanowisku paleontologicznym na świecie – bawarskim Solnhofen.

Informacje i zdjęcia udostępnił Państwowy Instytut Geologiczny.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 20, średnia ocen: 5,70 na 6)
Loading...