Pierwsi Homo sapiens w Europie

Przedstawiciele naszego gatunku zasiedlili Europę kilka tysięcy lat wcześniej niż dotąd sądziliśmy. Naukowcy doszli do tego wniosku nie dzięki odkryciu nowego stanowiska ze śladami naszych przodków, ale dzięki zastosowaniu najnowszych technik do ponownego przebadania odkrytych dawno temu szczątków.

Jeden z dwóch najstarszych zębów Homo sapiens w Europie, czyli mleczny trzonowiec z Grotta del Cavallo. Fot. Stefano Benazzi

W 1964 r. archeolodzy badający Grotta del Cavallo w południowych Włoszech znaleźli dwa zęby mleczne. Uznano je wówczas za szczątki neandertalczyków. Niedawno grupa badaczy kierowana przez antropologów z Uniwersytetu w Wiedniu postanowiła ponownie przebadać zęby z użyciem nowoczesnych metod, które badacze nazwali wirtualną antropologią. Teraz zaprezentowali ich wyniki na łamach Nature.

Dzięki zeskanowaniu obu mleczaków w tomografie komputerowym naukowcy uzyskali ich niezwykle dokładne cyfrowe modele. Porównali je następnie z podobnymi modelami zębów Homo sapiens i neandertalczyków.

– Użyliśmy dwóch niezależnych od siebie metod. Mierzyliśmy grubość szkliwa, a także analizowaliśmy kształt korony. Rezultaty jasno pokazują, że zęby z Grotta del Cavallo należą do Homo sapiens, a nie neandertalczyków, jak dawniej sądzono – mówi Stefano Benazzi z Uniwersytetu w Wiedniu

Datowanie radiowęglowe muszli znalezionych w tej samej warstwie co zęby określiło zaś ich wiek na 43-45 tys. lat. Nigdy dotąd nie znaleziono w Europie tak starych szczątków naszego gatunku.

Zmiana przynależności gatunkowej dwóch zębów z Grotta del Cavallo ma jeszcze jeden szalenie ważny aspekt. Otóż zęby te były dowodem na to, że znana z Włoch kultura ulucka jest dziełem neandertalczyków. Kultura ta charakteryzowała się dużą nowoczesnością jak na tamte czasy. Jej przedstawiciele używali broni miotanej, ochry, narzędzi z kości i ozdób. Z tego powodu kultura ulucka była chętnie przedstawiana jako dowód ogromnego potencjału intelektualnego neandertalczyków (czyt. Innowacyjni neandertalczycy?). Uznanie zębów z Grotta del Cavallo za należące do Homo sapiens oznacza jednak, że kultury uluckiej nie można przypisywać naszym wymarłym kuzynom.

Zęby z Włoch nie są jedynym dowodem na wcześniejszą obecność naszego gatunku w Europie, który naukowcy wczoraj zaprezentowali.

W 1927 r. w jaskini Kenta w Devonie (Anglia) znaleziono fragment szczęki z trzema zębami. Już wiele lat temu badacze uznali, że należy on do Homo sapiens.

W 1989 r. zabytek poddano datowaniu radiowęglowemu, które określiło jego wiek na około 35 tys. lat. Później jednak pojawiły się podejrzenia, że szczękę „odmłodził” klej, którego użyto podczas jej konserwacji. Dlatego na jego ponowne wydatowanie zdecydował się wraz ze współpracownikami znany antropolog Erik Trinkaus z Uniwersytetu Waszyngtona w St. Louis.

Fragment szczęki z jaskini Kenta. Fot. Chris Collins (NHM) and Torquay Museum

Niestety sama szczęka nie nadawała się już do datowania ze względu na wspomniane zanieczyszczenie. Dlatego naukowcy uzyskali daty ze zwierzęcych kości leżących nad i pod fragmentem szczęki. Ich analiza wykazała, że najpewniej ma ona między 44 a 41 tys. lat.

Tak wczesna data wzbudziła podejrzenia, że może to być jednak szczęka neandertalczyka. Szczegółowe badania zabytku z wykorzystaniem obrazowania trójwymiarowego wykazały jednak znaczącą przewagę cech charakterystycznych dla człowieka współczesnego.

Nowe analizy szczątków z Włoch i Wielkiej Brytanii ukazują tym samym, że już ponad 40 tys. lat temu Homo sapiens zamieszkiwali przynajmniej większość Europy. Dotychczas najstarsze ich szczątki pochodziły z Rumunii. – Nowe datowanie szczęki z jaskini Kenta wskazuje na szybką ekspansję Homo sapiens w Europie – komentuje Erik Trinkaus.

Oba datowania oznaczają też, że Homo sapiens mogli przez wiele tysięcy lat dzielić kontynent z neandertalczykami, co ostatnio podawano w wątpliwość. W ocenie Trinkausa szczątki z Wielkiej Brytanii i Rumunii mają cechy archaiczne mogące być wynikiem mieszania się obu gatunków. Jednak teza ta jest uznawana za kontrowersyjną, gdyż badania genetyczne na razie nie wykazały śladów krzyżowania się Homo sapiens z neandertalczykami z Europy (genetycy uważają, że do takiego krzyżowania doszło na Bliskim Wschodzie).

Datowanie brytyjskiej szczęki pozwala też rozwiać pewne niejasności, które dotyczyły początków kultury oryniackiej. Otóż niektóre jej zabytki były starsze niż dotychczasowe szczątki europejskich Homo sapiens. Nie było więc pewności, czy początki tej kultury należy wiązać z pojawieniem się na naszym kontynencie człowieka współczesnego.

Stefano Benazzi, Katerina Douka, Cinzia Fornai, Catherine C. Bauer, Ottmar Kullmer, Jirˇí Svoboda, Ildikó Pap, Francesco Mallegni, Priscilla Bayle, Michael Coquerelle, Silvana Condemi, Annamaria Ronchitelli, Katerina Harvati & Gerhard W. Weber, Early dispersal of modern humans in Europe and implications for Neanderthal behaviour, Nature (2011) doi:10.1038/nature10617, Published online 02 November 2011

Tom Higham, Tim Compton, Chris Stringer, Roger Jacobi, Beth Shapiro, Erik Trinkaus, Barry Chandler, Flora Gröning, Chris Collins, Simon Hillson, Paul O’Higgins, Charles FitzGerald & Michael Fagan, The earliest evidence for anatomically modern humans in northwestern Europe, Nature (2011) doi:10.1038/nature10484, Published online 02 November 2011

Dostępne są komunikaty prasowe Uniwersytetu w Wiedniu (z małą galerią zdjęć), Uniwersytetu Waszyngtona w St. Louis oraz Uniwersytetu Stanu Pensylwania.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 11, średnia ocen: 5,36 na 6)
Loading...