Najstarsze pięściaki

Około 1,76 mln lat mają pięściaki, które odkryto w rejonie jeziora Turkana w Kenii. To oznacza, że dawni ludzie zaczęli wytwarzać bardziej skomplikowane kamienne narzędzia o około 300 tys. lat wcześniej, niż na to wskazywały dotychczasowe odkrycia.

Jeden z najstarszych pięściaków świata i miejsce jego odkrycia. Zdjęcia narzędzia: Pierre-Jean Texier, National Center of Scientific Research, France, zdjęcie miejsca Lamont-Doherty Earth Observatory

Pierwsze kamienne narzędzia, jakich używał człowiek, były bardzo prymitywne – ot zwykły kamień rozłupany tak, by uzyskać jedną ostrą krawędź, którą można było ciąć. Te narzędzia naukowcy zwą olduwajskimi.

Jednak w pewnym momencie na świecie pojawiły się narzędzia, które wymagały dużo więcej pracy. Najbardziej znane są pięściaki – miały one migdałowaty kształt, dwa ostre brzegi i szpic. Ich stworzenie wymagało dużo więcej wysiłku i umiejętności, ale były one dużo bardziej efektywne niż wyroby olduwajskie, dlatego czasami określa się je „scyzorykami szwajcarskimi epoki kamienia”. Takim trzymanym w dłoni pięściakiem dawny człowiek mógł na przykład rozbijać kości, rozcinać mięso albo gałęzie, czy kopać. Te bardziej zaawansowane narzędzia naukowcy zwą aszelskimi.

Z dotychczasowych badań wynikało, że pierwszy raz nowe narzędzia pojawiły się w Afryce około 1,5 mln lat temu. Stamtąd trafiły do Europy i Azji i służyły ludziom przez ponad milion lat.

Okazuje się jednak, że ta data początków produkcji „scyzoryków szwajcarskich epoki kamienia” jest zbyt młoda. W Kokiselei niedaleko jeziora Turkana w Kenii, które słynie z licznych odkryć narzędzi i skamieniałości ludzi z epoki kamienia, naukowcy natrafili na pięściaki i inne aszelskie wyroby (np. tzw. trójścienne piki), które wykonano ponad 1,76 mln lat temu.

Wiek narzędzi naukowcy ustalili za pomocą datowania paleomagnetycznego, które wykorzystuje zjawisko zmian kierunku sił pola magnetycznego oraz to, że gdy powstają skały osadowe i wulkaniczne, zapisuje się w nich kierunek, jaki miały wówczas te siły. Dzięki temu wszystkie takie skały mają wypisane daty powstania, które naukowcy potrafią odczytać.

Badacze od bardzo dawna wiążą powstanie kultury aszelskiej z Homo erectus, podczas gdy olduwajską przypisują prymitywniejszemu Homo habilis. Są to jednak powiązania hipotetyczne i nie ma żadnych dowodów na tak ostre rozgraniczenie tych wyrobów między różne gatunki ludzi.

W Kokiselei badacze znaleźli wśród narzędzi aszelskich również olduwajskie. Może to wskazywać, że oba gatunki ludzi żyły tam równocześnie. Może też jednak równie dobrze oznaczać, że jeden gatunek ludzi, np. Homo erectus, używał obu rodzajów narzędzi jednocześnie w zależności od potrzeb. Wszak w wielu wypadkach proste narzędzie, które my zwiemy olduwajskim, mogło w zupełności wystarczać do wykonania jakiejś czynności, a jego wytworzenie było dużo łatwiejsze niż pięściaka. Nawet człowiek współczesny w wielu sytuacjach skorzysta ze zwykłego kamienia zamiast pójść do sklepu po młotek, gdyż będzie to dużo łatwiejsze i szybsze rozwiązanie.

Zdaniem badaczy współwystępowanie obu rodzajów narzędzi jasno ukazuje, że obie te technologie nie wykluczały się.

Ciekawe jest również to, że w czasie, gdy mieszkańcy okolic jeziora Turkana wytwarzali pięściaki, to Homo erectus żyjący na słynnym stanowisku Dmanisi w dzisiejszej Gruzji używali wciąż narzędzi olduwajskich. Możliwych wyjaśnień jest tu bardzo dużo. Pierwsi ludzie mogli np. wyjść z Afryki jeszcze zanim pojawiły się pięściaki. Mogli też wyjść już po ich wynalezieniu, ale albo należeli do grup, do których ta nowinka jeszcze nie dotarła, albo po drodze zapomnieli, jak się je wytwarza.

Wyniki badań ukazały się w dzisiejszym Nature.

Christopher J. Lepre, Hélène Roche, Dennis V. Kent, Sonia Harmand, Rhonda L. Quinn, Jean-Philippe Brugal, Pierre-Jean Texier, Arnaud Lenoble & Craig S. Feibel (2011), An earlier origin for the Acheulian, Nature 477, 82–85 (01 September 2011) doi:10.1038/nature10372

Z łatwiej dostępnych materiałów warto polecić komunikat prasowy i artykuł redakcyjny Nature.

Jeden z najbardziej znanych polskich dzienników napisał dziś prezentując to odkrycie, że „Archeolodzy natrafili na kamienne ostrza siekier i dzid charakterystyczne dla kultury aszelskiej.” Jest to kompletna bzdura wynikająca z nierozumienia angielskich nazw odkrytych narzędzi. Żadnych ostrzy siekier i dzid tam nie znaleziono.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 14, średnia ocen: 5,71 na 6)
Loading...