Smok wawelski z Górnego Śląska

Duży drapieżny gad, którego szczątki polscy badacze odkopali w Lisowicach pod Lublińcem na Górnym Śląsku, otrzymał nazwę gatunkową Smok wawelski.

Tak mało romantycznie prezentuje się miejsce jednego z najważniejszych paleontologicznych odkryć na terenie Polski, cegielnia Lipie Śląskie w Lisowicach

– Pomysł na nazwę powstał już w 2008 roku. Obserwowaliśmy w literaturze paleontologicznej opisy nowych taksonów. Często były to nazwy własne (etniczne) mitycznych stworzeń lub miejscowej fauny. Padł pomysł, że możemy naszego Smoka Wawelskiego wprowadzić do literatury paleontologicznej. Odkrycie z Lisowic świetnie się do tego nadawało – wyjaśnił Archeowieściom Grzegorz Niedźwiedzki z Uniwersytetu Warszawskiego, który jest głównym autorem opublikowanego właśnie w Acta Palaeontologica Polonica artykułu opisującego znalezione szczątki.

Wystająca ze skały „rurka” to kość udowa Smoka

Ogłoszone kilka lat temu odkrycie spotkało się z szerokim zainteresowaniem, gdyż były to pierwsze szczątki dinozaura znalezione na terenie Polski. Jednak teraz sprawa się skomplikowała.

– W 2008 roku opisaliśmy na łamach Acta Palaeontologica Polonica materiał zebrany w sezonach 2006 i 2007. Wszytko wskazywało na to, że to duży dinozaur drapieżny. W sezonie 2008, 2009 i 2010, zebraliśmy nowe materiały i sprawa nie była już taka jasna. Właściwie trudno o jednoznaczna ocenę. Pewne jest to, że jest to coś nowego dla nauki i że to wielki drapieżny archozaur (gad naczelny). Jego pozycja taksonomiczna jest nadal nieokreślona. Metody kladystyczne nie dają tu rezultatów. Szkielet ma cechy rauizuchów (gadów krokodylopodobnych) jak i dinozaurów. Co ciekawe ma również cechy nie występujące u obu tych grup gadów naczelnych. Oczywiście w środowisku paleontologicznym są różne opinie i część badaczy ma wyrobione zdanie na temat tego, na której gałęzi siedzi Smok – tłumaczy Niedźwiedzki.

Ząb Smoka wawelskiego

Z tych powodów w najnowszym artykule w Acta Palaeontologica Polonica autorzy unikają wskazania szczegółowej pozycji taksonomicznej Smoka wawelskiego. Tego typu kłopoty dotykają zresztą nie tylko gada z Lisowic. W ostatnich latach okazało się, że różne linie archozaurów z przełomu triasu i jury wykształcały niezależnie od siebie podobne cechy (homoplazja). Wiele cech uznawanych jeszcze niedawno za występujące tylko u dinozaurów znaleziono też u innych gadów.

Wiemy jednak, że Smok wawelski z pewnością budził strach u innych zwierząt. Miał bowiem 5-6 m długości, co czyni go największym drapieżnym archozaurem żyjącym 200 mln lat temu na terenie dzisiejszej środkowej Europy. Dla laika wyglądał on dokładnie tak samo jak teropody, czyli drapieżne dwunożne dinozaury, takie jak Tyrranosaurus rex (zobacz rekonstrukcję w filmiku na samym końcu tekstu). Jednak jego kości zdradzają pewne cechy wspólne z innymi gadami naczelnymi, m.in. rauizuchem Polonosuchus silesiacus (rysunek), którego kości odkryto kilka lat temu w leżącym niecałe 30 km od Lisowic Krasiejowie.

Paleontolog pochyla się nad wielkim tropem drapieżnego gada, być może Smoka wawelskiego

Znalezione dotąd szczątki Smoka wawelskiego – m.in. liczne kości czaszki i kończyn, prawie kompletna miednica oraz niektóre kręgi i żebra – należą prawdopodobnie do jednego osobnika, na co wskazuje ich rozłożenie. Naukowcy znaleźli też pięć odcisków łap drapieżnego gada, które mogą być dziełem właśnie Smoka wawelskiego. Na razie jednak nie jest możliwe rozstrzygnięcie tej kwestii. Ślady te są bardzo podobne do pozostawianych przez średniej wielkości teropody.

– Badania trwają, w tym roku nadal prowadzimy wykopaliska w Lisowicach, być może nowe dane wyjaśnią więcej. Ta publikacja jest formą prezentacji nowych danych do dyskusji, tak działa nauka. Ważne było tu również opisanie nowego rodzaju i gatunku, bo dla wszystkich jest jasne, ze to coś nowego w faunie późnego triasu – mówi Niedźwiedzki.

Grzegorz Niedźwiedzki, Tomasz Sulej, and Jerzy Dzik (2011), A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland, Acta Palaeontologica Polonica in press available online 16 Aug 2011 doi:10.4202/app.2010.0045

Zdjęcia dzięki uprzejmości Grzegorza Niedźwiedzkiego.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 10, średnia ocen: 6,00 na 6)
Loading...