Pustynne latawce i rzeź antylop

Na początku XX wieku piloci latający na Bliskim Wschodzie zauważyli na ziemi dziwne kształty rozciągające się czasami na znacznym obszarze. Składały się one zazwyczaj z dwóch zbiegających się ku sobie linii, na końcu których znajdowało się coś na kształt zagrody. Ze względu na wygląd nazwano je pustynnymi latawcami.

Kształty te były niskimi murkami ułożonymi z kamieni. Już dawno temu badacze uznali, że były to pułapki, które pozwalały dawnym myśliwym zapędzać zwierzęta do kamiennej zagrody, gdzie były więzione i zabijane. Taką interpretację wsparły relacje opisujące takie praktyki Beduinów z XIX i XX w. oraz rysunki naskalne przedstawiające zaganianie zwierzyny do takich pułapek.

Wielkim problemem okazało się jednak ustalenie, kiedy zaczęto stosować taki sposób polowania. Ułożone na pustyni kamienne murki nie dawały bowiem żadnych możliwości datowania.

Zespół badaczy z Uniwersytetu w Hajfie (Izrael) dostarczył właśnie dowodu na to, że pustynne pułapki wykorzystywano prawdopodobnie już co najmniej 5500-5100 lat temu. Zbadali oni ponad 2500 kości gazeli, których skupisko odkryto w latach 90. XX w. na stanowisku archeologicznym Tell Kuran w Syrii. Okazało się, że należą one do co najmniej 93 osobników. Na szczątkach były ślady ćwiartowania kamiennymi narzędziami.

Jako że szczątki należały do gazeli w różnym wieku, badacze uważają, że są to osobniki z jednego stada, które wpadło w pustynny latawiec. Kilka takich konstrukcji znajduje się w obszarze do 10 kilometrów od Tell Kuran. W całym basenie rzeki Chabur, gdzie znajduje się stanowisko, takich latawców jest blisko 50. W dodatku w okolicy są też ryty naskalne ukazujące taki sposób polowania.

Kości z Tell Kuran to jak na razie najmocniejszy dowód masowych polowań na antylopy w neolicie. Naukowcy od dawna podejrzewają, że użycie pułapek doprowadziło do znacznego przetrzebienia stad gazeli. Obecnie wszystkie trzy występujące na Bliskim Wschodzie gatunki tych zwierząt są zagrożone wyginięciem.

Nie jest to jednak dowód nie budzący wątpliwości. Zarówno uznanie szczątków za należące do jednego stada, jak i upolowanie tych zwierząt za pomocą latawców są jedynie założeniami z pewną dozą prawdopodobieństwa, a nie udowodnionymi faktami.

Wyniki badań ukazały się w PNAS.

Bar-Oz, G., Zeder, M., & Hole, F. (2011). Role of mass-kill hunting strategies in the extirpation of Persian gazelle (Gazella subgutturosa) in the northern Levant Proceedings of the National Academy of Sciences DOI: 10.1073/pnas.1017647108

Z ogólnie dostępnych materiałów polecam artykuł ze stron internetowych Science.
Na tej stronie znajdziecie zdjęcia latawców z pustyni Negew.