Protestancki „kościół leśny” zabytkiem archeologicznym

Teren tak zwanego kościoła leśnego w masywie Błatniej w Beskidach, gdzie w okresie kontrreformacji w XVII wieku gromadzili się luteranie na nabożeństwach, został uznany za zabytek archeologiczny – poinformował w środę Jan Knieżyk z Towarzystwa Miłośników Jaworza.

Luterański „leśny kościół” położony jest w górach, na terenie obecnej gminy Jaworze, która sąsiaduje z Bielskiem-Białą.

Knieżyk powiedział, że historia „leśnego kościoła” rozpoczęła się w XVII wieku. Księstwo Cieszyńskie, w tym Jaworze, przeszło wówczas pod panowanie Habsburgów, a wyznanie rzymskokatolickie stało się panujące. Rozpoczął się czas kontrreformacji. Protestanci nie mogli wyznawać swego kultu. Prześladowania szczególnie dotknęły ich w latach 1654-1709.

– W XVII i XVIII wieku ewangelicy z Jaworza i okolicznych wsi, po zdelegalizowaniu ich pierwszego zboru, życie religijne organizowali w +leśnym kościele+. Z ustnych przekazów wynikało, że powstał w drugiej połowie XVII wieku na jednym z północnych stoków pomiędzy szczytami Borowiny i Palenicy. Tam tak zwani leśni kaznodzieje odprawiali potajemnie nabożeństwa ewangelickie. Duchowni przekradali często w góralskim przebraniu, przez szczyty Beskidu Śląskiego lub Żywieckiego – powiedział Jan Knieżyk.

Kilka lat temu członkowie Towarzystwa Miłośników Jaworza postanowili odszukać miejsce, które opisywały ustne przekazy. Udało im się je odnaleźć w górnej części północnego stoku Wysokiego.

– Po oczyszczeniu terenu z krzaków, odnaleźliśmy ślady ziemno-kamiennych stopni. Po szczegółowych badaniach w 2001 roku ustalono, że na obszarze około 300 mkw. znajduje się „leśny kościół”. Zbudowany został na planie przypominającym starożytny amfiteatr. Centralnym miejscem był kamienny ołtarz lub ogromny kamień, którego niestety do dzisiaj nie udało się odnaleźć. W sumie kościół mógł pomieścić 500 wiernych – powiedział Knieżyk.

Miejsce zostało oznaczone specjalnymi tablicami. Świątynia wpisana została do gminnej ewidencji zabytków Jaworza. Od trzech lat luterańska parafia odprawia tam nabożeństwa 15 sierpnia.

Jan Knieżyk poinformował, że wniosek o objęcie ochroną tego miejsca Towarzystwo złożyło w 2009 roku w porozumieniu zparafią Ewangelicko-Augbsurską , samorządem gminy oraz Społeczną Radą Ochrony i Odnowy Zabytków Jaworza. Teraz miejsce zostało wpisane na listę zabytków archeologicznych.

W Polsce żyje obecnie około 80 tysięcy luteran, z czego ponad 40 tysięcy na Śląsku Cieszyńskim, gdzie pierwsze trendy reformacyjne dotarły wkrótce po wystąpieniu Marcina Lutra. Już w 1547 roku książę cieszyński Wacław III Adam po raz pierwszy zezwolił na objęcie przez ewangelickiego kapłana wolnej parafii – w Puńcowie. Diecezja Cieszyńska Kościoła Ewangelicko- Augsburskiego jest najliczniejsza w Polsce. Na świecie jest ponad 70 mln luteran.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce.

Tags: