Tajemnicza rzeźba z Meksyku

Około trzy tysiące lat ma płaskorzeźba w stylu olmeckim odkryta w Ojo de Aguam, które leży na południowym krańcu Meksyku w stanie Chiapas. Jest jednym z najstarszych dzieł sztuki wiązanych z olmecką kulturą i należy do nielicznych, których wiek udało się dokładnie ustalić.

Zdjęcie i rysunek starożytnego monumentu z Ojo de Agua. Photo: John Hodgson; Drawing: Kisslan Chan and John Clark, New World Archaeological Foundation

Zabytek odkryto przypadkiem podczas kopania kanału irygacyjnego, ale o zdarzeniu szybko dowiedział się archeolog John Hodgson z Uniwersytetu Wisconsin-Madison. Gdy dotarł na miejsce, w ziemi wciąż było widać odcisk po wyjętym monumencie. Miał więc możliwość dobrze poznać kontekst znaleziska i dzięki temu dokładnie, jak na ten okres, ustalić jego wiek.

W przypadku wielu podobnych dzieł sztuki archeolodzy nie mieli takiej możliwości, gdyż dowiadywali się o nich dopiero, gdy stały już w czyjejś prywatnej rezydencji. Dlatego często rzeźby z tego okresu datowano są z kilkusetletnim rozrzutem jedynie w oparciu o ich styl. Hodgson mógł wykorzystać datowanie radiowęglowe, co zawęziło wiek rzeźby do przedziału 1100-1000 lat p.n.e. Jak na Amerykę, jest to bardzo stary zabytek.

Rzeźba jest w stylu olmeckim, ale najpewniej nie jest dziełem przedstawicieli tej najstarszej cywilizacji Ameryki, a jedynie efektem ich wpływów kulturowych. Lud ten żył bowiem na stosunkowo niewielkim obszarze nad Zatoką Meksykańską, tymczasem Ojo de Agua leży setki kilometrów od Zatoki Meksykańskiej, już nad Pacyfikiem. Rzeźba jest więc kolejnym dowodem ogromnych wpływów kulturowych Olmeków na inne społeczności tej części Ameryki. Na miejscowe pochodzenie rzeźby wskazuje też użyty materiał.

Zabytek ma około 90 cm wysokości i waży blisko 60 kg. Wielką zagadką jest jego znaczenie. Nie znamy religii, mitologii i zwyczajów ówczesnych mieszkańców tych terenów, co powoduje, że badacze są skazani jedynie na snucie luźnych koncepcji. – Najpewniej nigdy nie będziemy wiedzieli, kogo rzeźba przedstawia i jakie jest jej znaczenie – stwierdza Hodgson.

Według jednej z hipotez scena jest blisko związana z rolnictwem i kultem boga kukurydzy. Widoczne na niej zygzaki mogą w tym wypadku oznaczać zapowiadające deszcze błyskawice.

Ojo de Agua jak na razie nie doczekało się szeroko zakrojonych badań archeologicznych. Dotychczasowe ustalenia wskazują, że stanowisko ma około 200 ha powierzchni i pochodzi z okresu 1200-1000 lat p.n.e.

Na podstawie komunikatu Uniwersytetu Wisconsin-Madison.