Prehistoryczni ludzie próbowali udomowić lisy?

Co najmniej 11 osób pochowano około 16,5 tys. lat temu na cmentarzysku w Uyun al-Hammam w północnej Jordanii, które badają naukowcy z Uniwersytetu Toronto i Cambridge. Dwa groby wskazują na to, że najbliższym przyjacielem dla tych ludzi nie był pies, ale lis.

Czaszka lisa znaleziona w grobie z Uyun al-Hammam. Zdjęcie na licencji Creative Commons. PLoS One. © 2011 Maher et al.

W jednym z otwartych w 2005 r. grobów badacze natrafili na szczątki należące prawdopodobnie do kobiety i mężczyzny, obok którego złożono jeszcze czaszkę i prawą kość ramienną lisa. Całość uzupełniały dary grobowe, czerwona ochra (barwnik) i kości jelenia, gazeli oraz dzikiego bydła.

Jakiś czas później archeolodzy odkopali obok kolejny grób, w którym znaleźli pozostałości szkieletu mężczyzny oraz prawie kompletne szczątki lisa – brakowało tylko czaszki i prawej kości ramiennej. W tym pochówku również były dary grobowe – kamienne narzędzia i kościane łyżki.

Zdaniem badaczy mężczyznę najwyraźniej początkowo pochowano wraz z lisem, ale później szczątki przeniesiono do drugiego grobu. Co istotne zabrano również część kości lisa, ale nie wzięto darów grobowych. Według kierującej badaniami Lisy Maher wskazuje to na prawdopodobny silny związek emocjonalny mężczyzny ze zwierzęciem. A taki silny związek może zaś oznaczać, że kilkanaście tysięcy lat temu ludzie próbowali udomowić lisy. Ostatecznie jednak najbliższym przyjacielem człowieka został pies. Powodem klęski lisów była najprawdopodobniej ich płochliwa natura.

Plan obu grobów. Ilustracja na licencji Creative Commons. PLoS One. © 2011 Maher et al.

Naukowcy wskazują jednak, że hipoteza o próbie udomowienia jest jedynie jednym z kilku możliwych wyjaśnień obecności kości lisa w obu grobach.

Najstarsze odkryte dotąd na Bliskim Wschodzie cmentarzyska pochodzą z czasów kultury natufijskiej (ok. 15-12 tys. lat temu). Zdarzały się na nich groby ludzi z psami podobne do odkrytego właśnie pochówku z lisem. Jednak najstarszy z nich ustępuje grobom z Uyun al-Hammam o 4 tysiące lat.

Jordańskie cmentarzysko jest niezwykle cennym stanowiskiem, ponieważ pozwala badaczom na poznanie zwyczajów pogrzebowych ludzi w czasach, gdy dopiero powstawały kulturowe fundamenty pod rewolucję neolityczną, która zaczęła się około pięć tysięcy lat później. Jest ono również kolejnym dowodem na to, że pojawienie się bardziej złożonych społeczności nie było nagłą zmianą, ale wynikiem długiego procesu.

Wyniki badań ukazały się w PLoS One.

Maher, L., Stock, J., Finney, S., Heywood, J., Miracle, P., & Banning, E. (2011). A Unique Human-Fox Burial from a Pre-Natufian Cemetery in the Levant (Jordan) PLoS ONE, 6 (1) DOI: 10.1371/journal.pone.0015815 (dostępna jest pełna wersja artykułu)

Komunikat prasowy Uniwersytetu Toronto, komunikat prasowy Cambridge.