Polacy wzbogacają wiedzę o Chersonezie Taurydzkim

Polsko-ukraiński zespół badawczy zmienił dotychczasowe ustalenia dotyczące planu urbanistycznego i datowania antycznego i bizantyjskiego miasta Chersonez Taurydzki w Sewastopolu na Krymie. Zespołem kierował dr Andrzej B. Biernacki z Instytutu Historii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu i dr Elena Klenina z Narodowego Rezerwatu „Chersonez Tavriczeskij”.

– W ramach tegorocznego sezonu badawczego, na podstawie wielokierunkowych interdyscyplinarnych studiów archiwalnych i bibliotecznych, analiz topografii terenu, zdjęć lotniczych i satelitarnych, wcześniejszych rzutów poziomych i planów antycznego miasta oraz raportów z badań wykopaliskowych prowadzonych od końca XIX do początków XXI wieku, wytypowaliśmy obszar, który mógł w przeszłości stanowić centralną część antycznego miasta zabudowaną budynkami użyteczności publicznej – mówi dr Biernacki.

Badacze wnikliwie analizowali 100 monet brązowych i srebrnych oraz ceramikę naczyniową, w tym szczególnie amfory. Uzyskany w wyniku analiz materiał źródłowy pozwala ich zdaniem na stwierdzenie, że bizantyjski Chersonez Taurydzki funkcjonował na pewno jeszcze w połowie XIV wieku. Dotychczas naukowcy zajmujący się tym okresem sądzili, że miasto definitywnie upadło w drugiej połowie XIII wieku.

Wyniki tegorocznych badań tę granicę w zdecydowany sposób przesuwają na minimum połowę XIV wieku.

Poza tym, w wyniku przeprowadzonych prac wykopaliskowych odkryto zespół trzech pomieszczeń. Stanowią one północno-zachodni kraniec jednego z centralnych kwartałów antycznego miasta.

– Zwraca uwagę dobry stan zachowania kamiennych murów stanowiących pomieszczenia. U części z nich wysokość kurtyny muru wynosi dzisiaj nawet 1,85 m. Grubość ścian waha się od 0,65 do 0,70 m. Datowane są one na okres bizantyjski – XII-XIV wiek – wyjaśnia archeolog.

Badacze zarejestrowali w licach murów poziomo przebiegające ślady po drewnianych belkach. Jak wyjaśniają archeolodzy, montowane w taki sposób drewniane belki spełniały nie tylko funkcje konstrukcyjne, ułatwiając utrzymanie poziomu i pionu wznoszonych murów, ale prawdopodobnie zapewniały też dodatkową elastyczność w przypadku wstrząsów wywołanych trzęsieniami ziemi.

Mury z okresu bizantyjskiego wzniesiono na szczątkach murów z czasów antyku.

– Są to pozostałości murów kamiennych wykonanych w technice opus quadratum z wielkich, starannie opracowanych prostopadłościennych bloków kamiennych. Podkreślić należy dokładne dopracowanie krawędzi stykowych tych bloków. Zestawiono je bez użycia zaprawy wapiennej. Zachowały się one na w postaci dwóch poziomych warstw bloków – wyjaśnia Biernacki.

Jak dodaje, mury te datowane są wstępnie na okres późnohellenistyczny lub wczesnorzymski. Jego zdaniem, w świetle dotychczasowych wyników badań można stwierdzić, że antyczne mury stanowią część dużej budowli publicznej, która w okresie bizantyjskim została zabudowana mniejszymi pomieszczeniami.

W trakcie badań archeolodzy odkryli wiele przedmiotów użytku codziennego pochodzących z okresu hellenistycznego, rzymskiego i bizantyjskiego. Do najcenniejszych należą kościane okładziny skrzynek i pionki do gry, fragmenty glinianych lamp oliwnych, fragmenty ołtarzyków terakotowych, brązowe klamry do pasa, brązowo-żelazny zamek drzwiowy oraz bogaty zestaw naczyń ceramicznych czarnolakowych, czerwonolakowych i polewanych.

– W piwnicy jednego z przebadanych pomieszczeń natknęliśmy się na zbiór kilkunastu glinianych ciężarków tkackich. Na niektórych z nich znajdują się stemple wykonane poprzez odciśnięcie pierścienia z gemmą na powierzchni ciężarka – dodaje Biernacki.

Zdaniem naukowców, szczególnie interesującym odkryciem jest kamienny nagrobek w formie kościoła krzyżowego zwieńczonego kopułą. Archeolodzy znaleźli go rozbitego na kilkanaście części, prawdopodobnie w momencie pożaru i zawalenia się konstrukcji dachu budynku. Został starannie odrestaurowany przez specjalistkę od konserwacji kamienia z Narodowego Rezerwatu „Chersonez Tavriczeskij”, tegoroczną stypendystkę fundacji Gaude Polonia Ministerstwa Kultury RP.

– Na terenie Krymu znaleziono wcześniej dwa tego rodzaju nagrobki. W obu wypadkach datowane były one na okres XIII wieku – dodaje kierownik badań. Przedmiotem analizy jest również inna funkcja tego typu znalezisk.

Realizacja tegorocznego sezonu badawczego na terenie Chersonezu Taurydzkiego była możliwa wyłącznie dzięki pomocy finansowej władz rektorskich Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu oraz współpracy i dofinansowaniu prac archeologicznych przez dyrektora Sewastopolskiej Filii Państwowego Saratowskiego Społeczno-Ekonomicznego Uniwersytetu. Przeprowadzenie badań nie byłoby możliwe również bez wsparcia i pomocy Dyrekcji i pracowników Narodowego Rezerwatu „Chersonez Tavriczeskij” w Sewastopolu.

Badania realizowane są w oparciu o wspólny, polsko-ukraiński projekt naukowo-badawczy „Topografia miasta Chersonez Taurydzki”. Od dwóch lat to jedyne badania prowadzone przez Narodowy Rezerwat z partnerem zagranicznym, w oparciu o wieloletnią umowę, na terenie antycznego i bizantyjskiego miasta Chersonez Taurydzki.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce. Zdjęcia.