Pionierskie badania słowiańskiej ceramiki

Dzięki nowatorskim na gruncie polskim analizom słowiańskich naczyń ceramicznych z okresu plemiennego w VIII-X wieku z terenu Kotliny Chodelskiej, udało się ustalić ich pierwotne przeznaczenie. Analizy wykonano w Instytucie Chemii Ogólnej i Ekologicznej Wydziału Chemii Politechniki Łódzkiej przy użyciu metody chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC/MS). Badania wykonano w ramach projektu Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym, w którym udział wzięli dr Joanna Kałużna-Czaplińska, Agnieszka Białek i Paweł Lis.

W 2008 roku Muzeum Nadwiślańskie zainicjowało i sfinansowało przeprowadzenie badań próbek ceramiki – eksperymentalnej i zabytkowej – związanej z autorskim programem badawczym Warsztatów Archeologii Doświadczalnej „Pożywienie Słowian”, pod kątem określenia „biomarkerów” substancji spożywczych, których ślady mogły zachować się w strukturze glinianych garnków.

Wyniki analiz, które są pionierskie na gruncie polskim, opracowano w ubiegłym roku głównie w oparciu o publikacje anglojęzyczne. Ich wyniki oraz wnioski tyczące badań nad kulturą materialną wczesnośredniowiecznego osadnictwa na terenie Kotliny Chodelskiej będą opublikowane w tomie XI Archeologii Polski Środkowowschodniej, wydawanego przez Instytut Archeologii UMCS w Lublinie.

– Projekt nie doszedł by do skutku, gdyby nie współpraca z Katedrą i Zakładem Bromatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Instytutem Chemii Ogólnej i Ekologicznej Wydziału Chemii Politechniki Łódzkiej – wyjaśnia Paweł Lis, inicjator projektu.

Program polegał na analizie zawartości organicznej próbek z naczyń ceramicznych, pochodzących z badań wczesnośredniowiecznego grodziska w Chodliku oraz replik tych naczyń, używanych podczas eksperymentów związanych z odtwarzaniem słowiańskiego pożywienia z epoki.

– Przebadaliśmy łącznie siedem próbek. Trzy pierwsze pochodziły z naczyń wykonanych technikami stosowanymi we wczesnym średniowieczu, wykorzystywanych podczas eksperymentów. Druga grupa próbek pochodziła z czterech naczyń, które odkryto podczas badań wału środkowego grodziska w Chodliku w roku 2000, pod spaloną konstrukcją wału datowaną na 2 poł. VIII-IX wiek – wyjaśnia Lis.

Wyniki analiz opracowano w Katedrze i Zakładzie Bromatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w oparciu o badania własne oraz publikowane wyniki podobnych badań prowadzonych dotychczas głównie w Wielkiej Brytanii i USA. Po uwzględnieniu kontekstu archeologicznego i aktualnego stanu wiedzy na temat pożywienia Słowian zachodnich we wczesnym średniowieczu ustalono, że wyniki analiz naczyń eksperymentalnych mogą być wykorzystywane jako tło porównawcze przy analizach ceramiki zabytkowej w odniesieniu do potraw mięsnych, zbożowych i nabiału.

– Wyniki analiz próbek naczyń zabytkowych wykazały, że jedno z nich miało kontakt głównie z mięsem ssaków, w drugim wykazały pozostałości tłuszczy roślinnych, w trzecim „biomarkery” zasugerowały największe prawdopodobieństwo przetwarzania produktów zbieractwa: roślin korzeniowych, bulwiastych oraz jagód. Ostatnie z badanych naczyń mogło mieć związek z produktami mlecznymi – mówi archeolog.

Jak dodaje, trzy ostatnie z wymienionych próbek wskazywały, że wiązane z nimi surowce spożywcze były w nich przetwarzane poprzez ogrzewanie.

Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce.