Starożytny antybiotyk z Nubii

Odkrycie w 1928 r. pierwszego antybiotyku – penicyliny – zapoczątkowało wielką rewolucję we współczesnej medycynie. Tymczasem, jak przekonują amerykańscy badacze, już kilkanaście wieków temu mieszkańcy Nubii leczyli choroby za pomocą antybiotyku.

W 1980 r. antropolog George Armelagos z Uniwersytetu Emory’ego natrafił w kościach starożytnych Nubijczyków na ślady antybiotyku o nazwie tetracyklina. Pochodzenie substancji nie było jeszcze wówczas pewne. Zdaniem niektórych naukowców antybiotyk pojawił się już po śmierci właścicieli kości w wyniku działania bakterii.

Kolejne badania Armelagosa i jego współpracowników wykazały, że najprawdopodobniej źródłem antybiotyku było nubijskie piwo. Ziarno, z którego je robiono, było zanieczyszczone przez bakterią glebową Streptomyces, wytwarzającą tetracyklinę. Naukowcy nie mieli jednak pewności, czy antybiotyk Nubijczycy wytwarzali przypadkiem, czy też była to celowa działalność.

Jakiś czas później za rozwiązanie zagadki wziął się chemik Mark Nelson z firmy Paratek Pharmaceuticals, który o starożytnym antybiotyku usłyszał podczas wykładu Armelagosa na konferencji naukowej. W porozumieniu z antropologiem Nelson przeprowadził analizę chemiczną kości Nubijczyków żyjących między 350 a 550 r. n.e. rozpuszczając je w kwasie fluorowodorowym – najbardziej niebezpiecznym kwasie na Ziemi, jak sam mówi. Wyniki tych badań naukowcy zaprezentowali właśnie w „American Journal of Physical Anthropology”.

– Kości były nasączone tetracykliną, co pokazuje, że ludzie brali ją przez długi czas. Jestem przekonany, że Nubijczycy kontrolowali proces fermentacji i produkowali ten lek celowo – komentuje wyniki analiz Nelson. Ogromne ilości tetracykliny były nawet w szczątkach czteroletniego dziecka, co zdaniem badaczy świadczy o tym, że dziecku podawano duże dawki leczniczego piwa.

Jak przekonują naukowcy, ich badania to najmocniejszy dowód stosowania antybiotyków w starożytności.

Zdaniem Armelagosa Nubijczycy najpewniej nie byli jedynymi ludźmi, którzy potrafili wytwarzać antybiotyki, choć nie mieli pojęcia o ich istnieniu. Także starożytni Egipcjanie i Jordańczycy używali piwa do celów leczniczych, np. przy chorobach dziąseł.

Pierwszy antybiotyk z grupy tetracyklin odkryto w 1948 r.

Na podstawie komunikatu prasowego Uniwersytetu Emery’ego.

Mark L. Nelson, Andrew Dinardo, Jeffery Hochberg, George J. Armelagos (2010). Brief communication: Mass spectroscopic characterization of tetracycline in the skeletal remains of an ancient population from Sudanese Nubia 350–550 CE American Journal of Physical Anthropology DOI: 10.1002/ajpa.21340