Niezwykłe odkrycie. Znaleziono najstarsze dowody użycia narzędzi

Międzynarodowy zespół naukowców, którym kieruje Etiopczyk dr Zeresenay Alemseged z Kalifornijskiej Akademii Nauk, ogłosił właśnie na łamach „Nature” jedno z najważniejszych odkryć w dziejach archeologii i paleoantropologii.

Te dwie niepozorne skamieniałe kości, to obecnie jedne z najważniejszych zabytków na naszej planecie, gdyż są najstarszym dowodem użycia narzędzi. Dikika Research Project, California Academy of Sciences

W Dikika w etiopskim regionie Afar badacze odkryli dwa fragmenty kości sprzed 3,4 mln lat z wyraźnie widocznymi śladami użycia kamiennych narzędzi. Najstarsze znane dotąd dowody użycia narzędzi są aż o 800-900 tys. lat młodsze. Odkrycie jest też najstarszym dowodem spożywania mięsa przez homininy, a także pierwszym dowodem użycia narzędzi przez australopiteki. Tym samym te dwa niewielkie fragmenty zwierzęcych kości zdezaktualizowały wszystkie książki o ewolucji człowieka.

– Odkrycie radykalnie rozszerza znane nam ramy czasowe bardzo ważnej zmiany zachowania naszych przodków – tłumaczy Alemseged. – Użycie narzędzi całkowicie zmieniło sposób w jaki oddziaływali oni na przyrodę. Pozwalały im one jeść nowe rodzaje pożywienia i korzystać z nowych zasobów. Ich użycie doprowadziło też do wytwarzania narzędzi, co było kluczowym krokiem na naszej ewolucyjnej ścieżce, który ostatecznie doprowadził do tak zaawansowanych technologii, jak samoloty, rezonans magnetyczny i iPhony – mówi etiopski naukowiec.

Odnalezione kości to fragment żebra ssaka wielkości krowy i fragment kości udowej ssaka wielkości kozy. Naukowcy znaleźli na nich ślady nacięć, drapania i uderzania w celu rozbicia kości dla uzyskania szpiku. Przeprowadzone analizy bezsprzecznie wskazują, że ślady powstały przed skamienieniem kości i że w większości przypadków są charakterystyczne dla użycia prymitywnych kamiennych narzędzi. W jednym z nacięć badacze znaleźli też malutki odprysk kamienia. Wiek kości z Dikika badacze ustalili za pomocą datowania argonowego oraz stratygrafii i innych analiz geologicznych.

Dwa nacięcia sprzed 3,4 mln lat. Dikika Research Project, California Academy of Sciences

Naukowcy nie są jednak w stanie określić na podstawie zidentyfikowanych śladów, czy były to celowo wykonane narzędzia, czy też znalezione kamienie z naturalnie ostrymi brzegami.

Najstarsze dotąd ślady obróbki zwierząt za pomocą narzędzi miały około 2,5 mln lat, a odkryto je w etiopskim Bouri. Najstarsze znane kamienne narzędzia odkryto zaś w Bona w Etiopii. Pochodzą one z tego samego okresu co znalezisko z Bouri. Co ciekawe Dikika znajduje się niedaleko obu tych stanowisk.

Te niezwykle cenne dla nauki fragmenty kości zespół Alemsegeda znalazł 200 metrów od miejsca, gdzie 10 lat temu odkrył mający około 3,3 mln lat najbardziej kompletny szkielet Australopithecus afarensis, który badacze nazwali Selam.

I właśnie temu gatunkowi homininów badacze przypisują użycie narzędzi sprzed 3,4 mln lat. Jest to bowiem jedyny gatunek, który wedle naszej wiedzy żył wówczas w tym rejonie. Jest to ogromna sensacja, gdyż dotąd paleoantropolodzy zakładali, że użycie narzędzi było charakterystyczne dla rodzaju Homo. Z tego też powodu wszystkie znalezione narzędzia i ślady ich użycia wiązano z tym rodzajem. Jednak początki Homo datuje się na najwyżej 2,5 mln lat temu i nie ma żadnych powodów, by je przesuwać na odleglejsze okresy.

– Po dekadzie badania Selam i szukania dodatkowych informacji o jej życiu możemy teraz dodać niezwykle ważny element jej historii – mówi Alemseged. – W świetle nowych odkryć, jest bardzo możliwe, że Selam nosiła kamienie i pomagała członkom swojej rodziny obrabiać zwierzynę.

Dr Zeresenay Alemseged odkopuje na stanowisku w Dikika czaszkę nosorożca. Dikika Research Project, California Academy of Sciences

– Teraz, gdy wyobrazimy sobie Lucy maszerującą przez wschodnią Afrykę w poszukiwaniu jedzenia, możemy po raz pierwszy wyobrazić ją sobie z kamiennym narzędziem w ręku i rozglądającą się za mięsem – mówi o najsłynniejszej przedstawicielce Australopithecus afarensis, której szczątki odkryto ponad 30 lat temu w Afar, dr Shannon McPherron, archeolog z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maksa Planck w Lipsku, członek zespołu Alemsegeda. – Dzięki kamiennym narzędziom, którymi można szybko zedrzeć mięso i rozbić kości, ciała zwierząt stały się dużo atrakcyjniejszym źródłem jedzenia – tłumaczy archeolog.

– Większość kamieni, które znajdujemy w Dikika to małe kamyczki, z których nie da się zrobić narzędzi. Możliwe więc, że nadające się do użycia kamienie homininy przynosiły z innego miejsca – opowiada McPherron. – Jednym z naszych celów jest teraz jego znalezienie i poszukanie tam odpowiedzi na pytanie, czy 3,4 mln lat temu wytwarzano już narzędzia, a nie tylko używano znalezionych kamieni.

Jedno jest pewne. Nawet jeśli australopiteki jedynie używały znalezionych kamieni to i tak miało to gigantyczny wpływ na ewolucję homininów. Po pierwsze zyskiwały dzięki temu lepszy dostęp do mięsa i szpiku. Po drugie, jak tłumaczy Alemseged, zaczęły konkurować z innymi drapieżnikami, co najpewniej wymagało od nich zaangażowania się w pracę zespołową.

ResearchBlogging.orgMcPherron, S., Alemseged, Z., Marean, C., Wynn, J., Reed, D., Geraads, D., Bobe, R., & Béarat, H. (2010). Evidence for stone-tool-assisted consumption of animal tissues before 3.39 million years ago at Dikika, Ethiopia Nature, 466 (7308), 857-860 DOI: 10.1038/nature09248

Korzystałem również z materiałów prasowych udostępnionych przez Kalifornijską Akademię Nauk.