Polacy odkrywają przeszłość Libanu

Współczesna nadmorska miejscowość Jiyeh położona 25 km na południe od Bejrutu w dzisiejszym Libanie kryje ważne pozostałości rozległej rzymsko-bizantyjskiej osady identyfikowanej ze starożytnym Porphyreon. Od 2003 r. ruiny bada misja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW pod kierunkiem dr. Tomasza Waliszewskiego (IA UW)

Porphyreon

Dzielnica mieszkalna Porphyreon z lotu ptaka (fot. Miron Bogacki)

Badania prowadzone w latach 2003-2005 miały w dużym stopniu charakter ratowniczy, pozwoliły jednak na zlokalizowanie ważnego centrum produkcji ceramiki z okresu poźnohellenistycznego oraz wczesnorzymskiego.

W 2008 r. Polacy rozpoczęli nowy, trzyletni program mający na celu poznanie zabudowy oraz chronologii Jiyeh/Porphyreon. Archeolodzy zajęli się głównie kwartałem mieszkalnym datowanym na okres wczesnorzymski (I w. p.n.e. – I w. n.e.). Tworzące go domy i budynki, na które składa się ponad 70 pomieszczeń, zbudowano z lokalnego piaskowca. Zachowały się one nadzwyczaj dobrze, bo do wysokości aż 2-3 metrów.

Polscy archeolodzy chcą m.in. dowiedzieć się, jaki był systemem ulic i dziedzińców oraz jak funkcjonowała cała osada. Stanowisko jest pod tym względem wyjątkowe. Kwartał mieszkalny z Jiyeh/Porphyreon ma około 15 arów powierzchni i jest najbardziej rozległym i zwartym takim kompleksem na całym wybrzeżu libańskim. Jest to prawdziwa kopalnia informacji na temat funkcjonowania miasta i życia codziennego jego mieszkańców.

Archeolodzy postanowili dowiedzieć się także, co działo się w Porphyreon zanim rozkwitło tu rzymskie miasto. W tym celu na terenie kwartału mieszkalnego zrobili cztery wykopy sondażowe. Przyniosły one zdumiewające wyniki – okazało się, że stanowisko było zasiedlone znacznie wcześniej niż się tego spodziewano. Ludzie żyli w tym miejscu już od późnego okresu epoki brązu (XV wiek p.n.e.), czyli od czasów Fenicjan począwszy, poprzez epokę żelaza, do okresu persko-hellenistycznego (V-II w. p.n.e.).

Jak komentuje dr Waliszewski, w ciągu jednego sezonu historia stanowiska cofnięta została o 12-14 wieków wstecz, gdyż do tej pory w Jiyeh/Porphyreon znano jedynie osadnictwo sięgające czasów rzymskich. Odkrycie to jest niezwykle istotne z jeszcze jednego powodu – rzuca ono światło na ciągle niedostatecznie poznaną historię osadnictwa fenickiego w Libanie. Szczególnie cenne mogą się okazać informacje na temat charakteru przejścia od epoki żelaza do okresu hellenistycznego.

Polacy odsłonili też w Jiyeh/Porphyreon fragmenty wcześniej zlokalizowanej bazyliki bizantyjskiej z V-VII w. n.e. Obiekt ten o długości ponad 40 m jest największym na wybrzeżu libańskim kościołem z tego czasu poznanym metodami archeologicznymi.

Misja dr. Waliszewskiego kontynuowała także badania na libańskim stanowisku Chhim – niewielkiej osadzie z I wieku n.e. położonej 30 km na południe od Bejrutu. Polsko-libańska misja archeologiczna pracuje tam od 1996 (z przerwą spowodowaną wojną w 2006 roku). W tym sezonie archeolodzy zakończyli eksplorację cysterny, która znajduje się pod murami świątyni rzymskiej. Wszystko wskazuje na to, że w VI w. n.e. cysterna służyła za śmietnik. Wrzucone tam śmieci pochodziły prawdopodobnie z chrześcijańskiej bazyliki zbudowanej w końcu V wieku n.e. Archeolodzy znaleźli w cysternie m.in. importowaną ceramikę, lokalne szkło i lampki oliwne. Wszystkie zabytki pochodzą z połowy VI w. n.e. Takie znaleziska są często kluczem do poznania różnych tajemnic, w tym przypadku dotyczących funkcjonowania świątyni, życia mieszkańców Chhim i ich kontaktów z innymi ośrodkami i kulturami.

Na podstawie materiałów udostępnionych przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Autorem oryginalnego tekstu jest dr Tomasz Waliszewski.