Celtyckie złoto z Opolszczyzny

Ponad sto monet ze złota i srebra znaleźli archeolodzy i poszukiwacze w dawnej osadzie Celtów w Nowej Cerekwi na Opolszczyźnie. To największy zbiór celtyckich numizmatów jaki kiedykolwiek odkryto w Polsce

Monety sprzed ponad 2000 lat znaleziono podczas dwóch kampanii badawczych w 2008 r., którymi kierowali Marcin Rudnicki z Uniwersytetu Warszawskiego i dr Marek Bednarek z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Nie są to pierwsze monety odkryte na tym stanowisku. Dwie znaleziono już podczas wykopalisk w latach 50. i 60. ubiegłego wieku.

Dużo większy zbiór odkryto w 2007 r., a doszło do tego przez złodziei zabytków. Marcin Rudnicki dowiedział się o licznych złotych monetach celtyckich, które pojawiły się na czarnym rynku. Wkrótce ustalił, że wszystkie pochodzą z Nowej Cerekwi. Wraz z dr. Bednarkiem i grupą zaufanych poszukiwaczy pojechał na Opolszczyznę, by przeprowadzić ratunkowe badania powierzchniowe. Za pomocą wykrywaczy metali znaleziono wówczas 69 monet w tym 18 złotych, a także 180 innych zabytków.

Ten sukces spowodował, że archeolodzy i poszukiwacze wrócili do Nowej Cerekwi w 2008 r. Tym razem nie tylko prowadzili badania powierzchniowe, ale też wykopaliska.

Efekty tych badań są niesamowite. Zbiór monet z Nowej Cerekwi zwiększył się do 211 sztuk. Większość jest ze srebra, ale kilkadziesiąt wybito ze złota. Do tego trzeba dodać jeszcze około 40 monet, które są na czarnym rynku, a o których istnieniu wiedzą archeolodzy. Daje to kolekcję przeogromną jak na polskie warunki. Do 2007 roku łącznie odkryto w naszym kraju zaledwie około 150 celtyckich monet.

Ogromne znaczenie podczas badań ma pomoc uzbrojonych w wykrywacze metalu poszukiwaczy skarbów. – Bez nich wynik byłby dużo skromniejszy. Przesianie takiej ilości ziemi to mrzonka – przekonuje Marcin Rudnicki. A wyłuskanie ze zwałów ziemi celtyckiej monety nie jest łatwe. Większość ma niewiele ponad 5 mm średnicy.

Skąd tyle monet w Nowej Cerekwi? Nie ma na razie jasnej odpowiedzi na to pytanie. Co prawda już badania z lat 50. i 60. wykazały, że była to osada wyjątkowa i zapewne miała duże znaczenie. W III-II w. p.n.e. żyło w niej trochę ponad 100 osób w 15-20 domach, podczas gdy inne celtyckie osady na naszych terenach zazwyczaj miały tylko kilka domów. Jednak w dokładnie przebadanej w ostatnich latach równie dużej osadzie Celtów w Podłężu koło Wieliczki archeolodzy znaleźli tylko dwie monety, a największe skarby celtyckie w naszym kraju składały się z około 30.

Wydaje się, że osada była ważnym ośrodkiem handlowym, a jej mieszkańcy musieli być bardzo zamożni. Możliwe nawet, że sami produkowali monety. Archeolodzy znaleźli bowiem wiele kawałków złota, z których można było je wybijać. Jeden ze znalezionych w 2008 r. fragmentów ma nawet kształt półproduktu, z którego Celtowie wybijali monety. Na miejscową produkcję wskazuje też to, że wśród znalezionych monet są dwa typy z przedstawieniami, których nie znamy z innych celtyckich znalezisk.

Wiadomo też, że mieszkańcom osady nieobca była metalurgia. Wykopaliska z lat 50. i 60. ujawniły, że w wyrabiali oni przedmioty z żelaza i odlewali niektóre ozdoby z brązu.

Jednak jak podkreśla Marcin Rudnicki, to jedynie poszlaki. Brakuje mocnego dowody działalności menniczej. Byłyby nim np. formy do wyrobu monet. Archeolodzy znajdowali je już w Polsce (np. w Nowej Hucie i pod Kaliszem), ale na razie nie mamy takiego znaleziska z Nowej Cerekwi.

O bogactwie mieszkańców osady świadczą też inne przedmioty. Już kilkadziesiąt lat temu znaleziono w Nowej Cerekwi wiele pięknych ozdób, np. bransolety i paciorki z kolorowego szkła czy ozdoby z brązu.

Podczas najnowszych badań archeolodzy odkryli m.in. bardzo rzadkie i drogie figurki z brązu oraz fragmenty ozdób wykonanych z brązu i zdobionych emalią. – To rzemiosło artystyczne na wysokim poziomie – podkreśla Rudnicki.

Naukowcy znaleźli też w ubiegłym roku pozostałości budowli opartej na słupach. Na razie dokładna jej identyfikacja nie jest możliwa, gdyż zdołano odsłonić tylko część zabytku. Odkrycie ucieszyło jednak archeologów nie mniej niż monety. – Jest nadzieja, że nie cały teren osady został przebadany w latach 50. i 60. – mówi Rudnicki. Możliwe więc, że w następnych latach dowiemy się jeszcze więcej o Celtach z Nowej Cerekwi.

Polecam galerię zdjęć monet i przedmiotów odkrytych w 2007 r.