Więcej małych ludzi z Flores

Skamieniałości sprzed 700 tys. lat dodają nam nowy rozdział do dziejów Homo floresiensis, czyli słynnych hobbitów z Flores.

Homo floresiensis

Czaszka Homo sapiens zestawiona ze zdecydowanie mniejszą czaszką Homo floresiensis. Na tę drugą nałożono wyróżniony kolorem niebieskim fragment żuchwy sprzed 700 tys. lat odkryty w Mata Menge

Najnowsze odkrycie, którego naukowcy dokonali w Mata Menge na wyspie Flores w Indonezji, jest najmocniejszym jak dotąd dowodem na to, że naprawdę na Flores istniał gatunek bardzo małych ludzi. Teza ta pojawiła się 12 lat temu, gdy w jaskini Liang Bua badacze odkryli szczątki istoty mającej około metra wysokości i bardzo mały mózg, która miała wiele cech typowych dla ludzi. Znalezisko było tak niezwykłe i nietypowe, że wielu naukowców podejrzewało, że nie jest to nowy gatunek ludzi, ale schorowany lub dotknięty wadami genetycznymi przedstawiciel Homo sapiens wywodzący się być może z lokalnej populacji pigmejów.

Jedynym naprawdę dobrym sposobem na rozstrzygnięcie tych wątpliwości było znalezienie kolejnych skamieniałości. Jednym z miejsc, w których archeolodzy szukali ich przez ostatnią dekadę, było stanowisko Mata Menge, które znajduje się 74 km od jaskini Liang Bua.

W zakrojonych na wielką skalę pracach brało czasami udział nawet 120 badaczy, studentów i robotników jednocześnie. Naukowcy odkryli wiele kamiennych narzędzi i mnóstwo zwierzęcych kości, ale przez lata nie mogli natrafić na ludzkie szczątki. W końcu w 2014 r. jeden ze studentów dostrzegł w ziemi ząb człowieka. Obok niego badacze znaleźli jeszcze fragment małej żuchwy, pięć innych zębów i niewielki kawałek czaszki.

– Odkryliśmy skamieniałości pochodzące od co najmniej trzech osobników w tym dwojga dzieci, leżące razem z narzędziami kamiennymi, które są niemal identyczne, jak dużo młodsze zabytki znalezione przy kościach Homo floresiensis – mówi współkierujący badaniami Adam Brumm z Griffith University w Brisbane (Australia).

żuchwa z Flores

Kawałek żuchwy znaleziony w Mata Menge

Skamieniałości są bardzo podobne do szczątków Homo floresiensis, choć żuchwa jest o około 20 proc. mniejsza niż u osobników z Liang Bua. Wyrżnięty ząb mądrości nie pozostawia jednak wątpliwości, że kość pochodzi od osoby dorosłej.

Datowanie argonowe warstw między którymi leżały szczątki i bezpośrednie datowanie jednego z zębów metodą uranowo-torową oraz metodą elektronowego rezonansu spinowego ustaliły wiek znaleziska aż na 700 tys. lat.

Wygląda więc na to, że bardzo mali ludzie żyli na Flores przez setki tysięcy lat. Wedle najnowszych datowań szczątki znalezione w Liang Bua miały około 60 tys. lat, a jakieś 50 tys. lat temu hobbity zniknęły, co miało najpewniej związek z pojawieniem się na wyspie Homo sapiens.

– Choć jak dotąd znaleźliśmy w Mata Menge tylko garść skamieniałości, to charakterystyczne cechy zębów mocno wskazują na związki z Homo erectus – mówi Brumm. To niezwykle ważna informacja dla zrekonstruowania pochodzenia Homo floresiensis.

Odkrywcy żuchwy podejrzewają, że wszystko zaczęło się od grupy Homo erectus, którzy żyli między innymi na pobliskiej Jawie. W jakiś sposób (na przykład porwani przez falę tsunami lub sztorm) trafili oni ponad milion lat temu na Flores. O ich obecności świadczą odkryte na wyspie typowe dla tego gatunku ludzi narzędzia. Uwięzieni na stosunkowo niewielkim lądzie Homo erectus ulegli karłowaceniu wyspowemu, co jest w miarę częstym zjawiskiem, choć jeszcze nigdy nie zaobserwowaliśmy go w odniesieniu do ludzi. Podobny los spotkał za to żyjące niegdyś na Flores stegodony, a więc bliskich krewniaków słoni, mamuty z Wyspy Wrangla w północno-wschodniej Syberii i wiele innych gatunków.

Krótki film przygotowany przez University of Wollongong

Badacze nie wykluczają jednak, że przodkowie hobbitów mogli oddzielić się od Homo erectus jeszcze wcześniej. – Jest możliwe, że ta linia wyprzedza pojawienie się pierwszych ludzi na Flores. Do powstania nowego gatunku mogło dojść na jakiejś wyspie między Azją a Flores, na przykład na Celebes – mówi Gerrit van den Bergh z University of Wollongong (Australia), współkierownik badań w Mata Menge.

Z pewnością nowe znalezisko przemawia przeciwko innej hipotezie, wedle której Homo floresiensis mogli być potomkami jakiejś grupki australopiteków, która opuściła Afrykę jeszcze przed pojawieniem się rodzaju Homo. Takie założenie miało tłumaczyć bardzo niewielki mózg Homo floresiensis. Słabym punktem tego poglądu był jednak brak jakichkolwiek skamieniałości australopiteków poza Afryką.

W pobliżu żuchwy i zębów archeolodzy znaleźli 149 kamiennych narzędzi. Są to bardzo proste wyroby podobne do tysięcy innych zabytków znalezionych na Flores, w tym w jaskini Liang Bua. Badacze podejrzewają, że wszystkie one były wytworem hobbitów. Bardziej złożone narzędzia typowe dla Homo erectus pojawiają się tylko około miliona lat temu, a następnie znikają z wyspy.

Znalezione szczątki ludzkie z Mata Menge są na tyle skromne, że uczeni nie przydzielili ich do żadnego gatunku i na razie określają je mianem „podobne do Homo floresiensis„.

O odkryciu badacze poinformowali w dwóch artykułach opublikowanych na łamach „Nature”.

Gerrit D. van den Bergh, Yousuke Kaifu, Iwan Kurniawan, Reiko T. Kono, Adam Brumm, Erick Setiyabudi, Fachroel Aziz & Michael J. Morwood, Homo floresiensis-like fossils from the early Middle Pleistocene of Flores, Nature 534, 245–248 (09 June 2016) doi:10.1038/nature17999

Adam Brumm, Gerrit D. van den Bergh, Michael Storey, Iwan Kurniawan, Brent V. Alloway, Ruly Setiawan, Erick Setiyabudi, Rainer Grün, Mark W. Moore, Dida Yurnaldi, Mika R. Puspaningrum, Unggul P. Wibowo, Halmi Insani, Indra Sutisna, John A. Westgate, Nick J. G. Pearce, Mathieu Duval, Hanneke J. M. Meijer, Fachroel Aziz, Thomas Sutikna, Sander van der Kaars, Stephanie Flude & Michael J. Morwood, Age and context of the oldest known hominin fossils from Flores, Nature 534, 249–253 (09 June 2016) doi:10.1038/nature17663

Komunikaty prasowe University of Wollongong i Griffith University. Artykuł w serwisie internetowym magazynu „Science„.

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 11, średnia ocen: 5,91 na 6)
Loading...