Stanowisko w Kowalu ujawnia obrzędy neolitycznych mieszkańców Kujaw

Wyniki multidyscyplinarnych badań miejsca obrzędowego kultury amfor kulistych w Kowalu na Kujawach można poznać dzięki opublikowanej właśnie monografii „Kowal 14. Miejsce sepulkralno-obrzędowe ludności kultury amfor kulistych” pod redakcją Grzegorza Osipowicza z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Kowal_st_14_53_0181

Pozostałości konstrukcji kamiennej

Kompleks funkcjonował około 3250/3100 – 2400/2150 p.n.e. Składa się z konstrukcji megalitycznych zbudowanych z kamieni o wadze wynoszącej nawet kilkaset kilogramów, jamy obrzędowej ze szczątkami zwierzęcymi oraz pochówku ludzkiego.

Przeprowadzone badania wskazują, że ludzie korzystali z tego miejsca przez długi czas, a wykonywane w nim obrzędy miały skomplikowany charakter. Archeolodzy odkryli dowody na to, że niektóre z nich były rozłożone na wiele lat, zaś składanie ofiar ze zwierząt rozdzielały nawet kilkuletnie przerwy.

Same jamy obrzędowe były precyzyjnie zorganizowane i można wydzielić w ich wnętrzu nawet kilka stref użytkowych. Ważnych informacji dostarczyły także badania odkrytego na stanowisku pochówku ludzkiego. Istnieje spore prawdopodobieństwo, że jest to wybrana nieprzypadkowo ofiara rytualnego zabójstwa, pochodzącą z „arystokracji” plemiennej. Analiza odnalezionego wyposażenia, a przede wszystkim badania mikroskopowe śladów użytkowych, odkrytych na powierzchni narzędzi złożonych w grobie wykazały, że zostały one specjalnie przygotowane do funkcji daru. Przedmioty te sugerują również dominującą rolę zwierząt w codziennym życiu zmarłego.

Kowal_st_14_53_0250

W ocenie badaczy pochowany w Kowalu człowiek mógł być ofiarą rytualnego zabójstwa

Istotnych danych dostarczyły także badania kości zmarłego. Przeprowadzona analiza pozwoliła na określenie grupy krwi, co jest pierwszym tego rodzaju przypadkiem w historii badań neolitu europejskiego. Wyniki przeprowadzonych badań DNA są pierwszym w literaturze światowej opisem cech przedstawiciela kultury amfor kulistych i jednym z nielicznych dotyczących człowieka żyjącego w neolicie. Niektóre z odkrytych alleli (wersji genu) są najstarszymi wśród zidentyfikowanych dotychczas w szczątkach ludzkich. W wyniku badań DNA potwierdzono m. in. takie cechy zmarłego jak nietolerancja laktozy, objawiająca się niemożnością spożywania produktów mlecznych oraz jego związek genetyczny z rejonem Żyznego Półksiężyca (współczesny Egipt, Syria, Turcja).

Wyniki przeprowadzonych badań na zawartość stabilnych izotopów tlenu dały rezultaty niejednoznaczne, lecz analiza stabilnych izotopów azotu i węgla pozwoliła na rekonstrukcję diety zmarłego, w której szczególną uwagę zwraca przynajmniej 25 proc. udział prosa. Jest to najwcześniejszy dowód izotopowy na jego obecność w diecie ludzkiej w środkowej Europie.

Do interesujących wniosków doprowadziła również analiza chemiczna spoiwa pozyskanego spomiędzy ramion zawieszki T-kształtnej odkrytej w grobie. Jej wyniki sugerują, że jest to najstarsze w tej części Europy spoiwo wapienne, którego identyfikacja stanowi dowód na znajomość procesu pozyskiwania tego surowca w naszym kraju już w okresie późnego neolitu.

okładka

„Należy podkreślić, że jest to pierwsze w literaturze polskiej tak wielodyscyplinarne i szczegółowe opracowanie materiałów z miejsca obrzędowego ludności kultury amfor kulistych. Szczególnie wykonane analizy bioarcheologiczne przyniosły – zwłaszcza w zakresie paleogenetyki i paleoserologii – wyniki nie mające dotąd żadnych odpowiedników w odniesieniu do odcinka czasu, w którym kompleks z Kowala funkcjonował” – napisała w recenzji monografii prof. dr hab. Marzena Szmyt, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Poznaniu.

Dwujęzyczna (polsko-angielska) monografia stanowiska Kowal 14 jest zwyciężczynią konkursu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w którym wzięło udział sto kilkadziesiąt projektów z całej Polski. Książka nie jest dostępna w sprzedaży, lecz darmowe pdf-y większości rozdziałów można znaleźć na stronach ResearchGate i Academia.edu. Niedługo będą dostępne również w repozytorium biblioteki UMK. Publikację monografii dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (nr umowy 3784/14/FPK/NID, w ramach priorytetu: Ochrona zabytków archeologicznych).

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 20, średnia ocen: 5,80 na 6)
Loading...