Nadciąga rewolucja w papirologii

Naukowcy opracowali metodę, która daje ogromną szansę na odczytanie setek zwojów zwęglonych ponad 1900 lat temu na skutek erupcji Wezuwiusza.

Willa Papirusów

Odsłonięta część Willi Papirusów. Fot. Erik Anderson, Creative Commons

W 1752 r. robotnicy odkopujący zakryte grubą warstwą popiołów ruiny Herkulanum natrafili w jednej z willi na całą antyczną bibliotekę. Odkrycie stało się ogromną sensacją, gdyż w tamtych czasach nie znano jeszcze żadnych starożytnych papirusów. Niestety, gorące powietrze, które spłynęło na miasto podczas erupcji Wezuwiusza w 79 r. n.e., wysuszyło, a w wielu przypadkach zwęgliło antyczne zwoje.

Biblioteka znajdowała się w bogatej rezydencji nazwanej z powodu odkrycia Willą Papirusów. Nie wiemy, ile dokładnie kryła zwojów, gdyż część z nich uległa zniszczeniu wkrótce po odkryciu. W wielu wypadkach wystarczało bowiem jedno dotknięcie, aby wysuszony antyczny zwój rozsypał się w pył. Do naszych czasów przetrwało około 1800 papirusów i ich fragmentów.

Pierwsze próby rozwijania i odczytywania zwojów podjęto wkrótce po odkryciu i kontynuowano je z różnym powodzeniem przez długi czas. Kilkaset lepiej zachowanych zwojów udało się odczytać, ale część tekstów nie przetrwała prób.

Największym wyzwaniem było kilkaset zwojów, które uległy całkowitemu zwęgleniu i wyglądają jak kawałki spalonego drewna. Ponoć odkrywcy nawet uznali niektóre z nich za drewno i wyrzucili.

Nowy rozdział w odczytywaniu tej grupy papirusów rozpoczął w 2009 r. Brent Seales z University of Kentucky w Lexington, który prześwietlił dwa zwęglone zwoje promieniami rentgena z nadzieją, że uda się je „rozwinąć” cyfrowo. Niestety, wnętrze papirusów okazało się bardzo chaotyczne na skutek skurczenia i popękania zwojów wywołanego oddziaływaniem wysokiej temperatury. W dodatku nie udało się odróżnić liter od zwęglonego tła, gdyż antyczni skrybowie używali tuszu opartego na popiele, co spowodowało, że przy tradycyjnym prześwietleniu „zlał się” ze spopielonym papirusem.

Szukając rozwiązania problemu Vito Mocella, fizyk z Instytutu Mikroelektroniki i Mikrosystemów w Neapolu, zdecydował się zastosować inną metodę prześwietlania promieniami rentgena. W normalnych prześwietleniach obraz powstaje dzięki rejestrowaniu tego, jak prześwietlane obiekty absorbują promienie rentgena. Metoda, którą zastosował Mocella, opiera się na pomiarach załamywania się promieni rentgena, a została opracowana na potrzeby prześwietlania tkanek miękkich pacjentów, które dużo gorzej absorbują promieniowanie.

Próbne prześwietlenia zwojów, które przeprowadzono w synchrotronie znajdującym się w Grenoble we Francji, przyniosły przełom. Na skanach wnętrza zwęglonych papirusów ukazały się litery!

Papirus z Herkulanum

Fragment jednego z najlepiej zachowanych papirusów. Niestety na setkach całkowicie zwęglonych zwojów liter nie ujawniają nawet tradycyjne prześwietlenia rentgenowskie

Na razie badacze odczytali tylko pojedyncze wyrazy. Ich analizy pozwoliły jednak ustalić, że użyty w badaniach całkowicie zwęglony zwój jest dziełem skryby, który był aktywny w połowie I w. p.n.e. i jest to kopia tekstu filozofa Filodemosa, epikurejczyka, którego prace stanowią znaczną część zbiorów biblioteki, zawierającej głównie dzieła filozoficzne.

Badacze przyznają, że na razie metoda jest mocno niedoskonała i napotyka wiele problemów, ale jej dalsze udoskonalenie oraz zastosowanie potężniejszych urządzeń do prześwietlania zwojów daje ogromne szanse na to, że uda się kiedyś odczytać zwęglone papirusy. Tym samym nasze zbiory mogą wzbogacić się o kilkaset antycznych tekstów.

Co więcej, jest możliwe, że niższe poziomy Willi Papirusów kryją więcej teksów. Lata temu zaprzestano wykopalisk w obawie przed zniszczeniem mogących znajdować się tam papirusów. Opracowanie metody umożliwiającej ich bezpieczne odczytywanie stworzy pretekst do poszukiwań kolejnych zwojów.

Wyniki dotychczasowych prac nad nową metodą odczytywania papirusów ukazały się w Nature Communications.

Vito Mocella, Emmanuel Brun, Claudio Ferrero & Daniel Delattre, Revealing letters in rolled Herculaneum papyri by X-ray phase-contrast imaging, Nature Communications 6, Article number: 5895 doi:10.1038/ncomms6895

Tekst informacyjny Nature

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 23, średnia ocen: 5,61 na 6)
Loading...