Nowy głos w sprawie ekologicznego samobójstwa ludzi z Rapa Nui

Badania nad obsydianowymi narzędziami, których używali rolnicy z Wyspy Wielkanocnej (Rapa Nui), przeczą tezie, że jeszcze przed przybyciem Europejczyków doszło tam do wielkiego załamania populacji wywołanego nadmierną eksploatacją zasobów wyspy.

Ahu Tongariki

15 kamiennych posągów moai na zrekonstruowanej platformie Ahu Tongariki. Fot. Bjørn Christian Tørrissen, Creative Commons

Przekonanie o tym, że ludzie żyjący na zagubionej na Oceanie Spokojnym wyspie, sami doprowadzili do swojego upadku, spopularyzował Jared Diamond w wydanej w 2005 r. książce „Collapse”. Rapa Nui była w niej kluczowym przykładem tego, co się dzieje, gdy ludzie nadmiernie eksploatują środowisko. Działania mieszkańców wyspy – przede wszystkim jej wylesienie – często zwano w ostatnich latach „ekologicznym samobójstwem”.

Wedle Diamonda mieszkańcy wyspy wycięli lasy, by mieć drewno do transportowania posągów moai oraz pola pod uprawę roślin dla zbyt dużej populacji. W efekcie lasy zniknęły z wyspy, co zapoczątkowało ekologiczną katastrofę i doprowadziło do radykalnego zmniejszenia się liczby mieszkańców jeszcze przed dotarciem do wyspy w 1722 r. holenderskiego żeglarza Jakuba van Roggeveena. Przemawiająca do wyobraźni opowieść, którą można było odbierać jako ostrzeżenie dla całej naszej planety, zyskała spory rozgłos.

Jednak z każdym rokiem przybywało dowodów na to, że opowieść ta ma niewiele wspólnego z rzeczywistością (więcej na ten temat pisałem w dostępnych dla subskrybentów tekstach: Nowy cios w hipotezę o ekologicznej katastrofie na Rapa Nui oraz Chodzące moai i katastrofa Rapa Nui). Najnowsze wątpliwości przyniosły badania uczonych z USA, Chile i Nowej Zelandii, które ukazały się właśnie na łamach magazynu „Proceedings of the National Academy of Sciences”.

Naukowcy skupili swoją uwagę na trzech obszarach Rapa Nui. Zgromadzili dane o historycznych opadach i jakości obecnych tam gleb. Najważniejszym elementem badań było jednak określenie czasu używania znalezionych tam 286 narzędzi z obsydianu (głównie rolniczych), czego dokonali za pomocą datowania metodą badania hydratacji obsydianu. Pozwala ona naukowcom ustalić wiek wykonania narzędzia.

Badania wykazały, że w dwóch miejscach działalność rolników rzeczywiście uległa radykalnemu zmniejszeniu jeszcze przed przybyciem holenderskiego żeglarza. Datowania narzędzi w jednym z tych miejsc, które leżało na wybrzeżu, pokazały, że w spadek ten zaczął się około 1660 r. Za jego przyczynę badacze uznali niewielkie opady. W drugim miejscu, położonym w głębi lądu, aktywność rolnicza zaczęła maleć około 1705-1710 r. To miejsce miało dobre opady, ale gleba była kiepskiej jakości i najpewniej to zniechęciło rolników.

Inny obraz zaprezentowało natomiast trzecie miejsce. Tutaj opady i gleba były dogodne dla uprawy roślin. Datowania narzędzi pokazały natomiast, że rolnicy zaczęli zdecydowanie aktywniej korzystać z tego terenu pod koniec XVII w. i boom ten trwał co najmniej do połowy XIX w.

Dane te wskazują, że nie było zapaści populacji obejmującej całą wyspę. Uprawy w niektórych częściach Rapa Nui rzeczywiście zniknęły przed przybyciem Europejczyków, ale na skutek niekorzystnych uwarunkowań lokalnych. Ludzie jednak przenieśli się w inne miejsca i uprawiali tam ziemię aż do czasów, kiedy doszło do prawdziwego załamania się populacji Wyspy Wielkanocnej. Jego przyczyną nie było jednak wylesienie, ale choroby zawleczone przez Europejczyków i najazdy łowców niewolników.

Christopher M. Stevenson, Cedric O. Puleston, Peter M. Vitousek, Oliver A. Chadwick, Sonia Haoa, and Thegn N. Ladefoged, Variation in Rapa Nui (Easter Island) land use indicates production and population peaks prior to European contact, PNAS 2015 ; published ahead of print January 5, 2015, doi:10.1073/pnas.1420712112

Więcej o dziejach wyspy napisałem w artykule Rapa Nui: zagłada raju

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 19, średnia ocen: 5,84 na 6)
Loading...