W Krzemionkach zobaczysz masowy grób z neolitu

Ponad 4500 lat temu w Małopolsce brutalnie zamordowano 15 osób. Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki” oraz Stowarzyszenie Archeologów Terenowych „Stater” zapraszają na wystawę „Przemoc i rytuał w neolicie. Grób zbiorowy kultury amfor kulistych w Koszycach”.

W 2011 roku podczas badań ratowniczych prowadzonych przez Marcina M. Przybyłę w Koszycach (woj. małopolskie) archeolodzy natrafili na masowy grób przedstawicieli kultury amfor kulistych.

Znajdowały się w nim szczątki 15 osób obojga płci i w różnym wieku. Na tle innych tego typu znalezisk wyróżniał się dużą liczbą zmarłych, niewątpliwie złożonych do grobu w tym samym momencie. Na czaszkach wszystkich zmarłych widoczne są ślady uderzeń zadanych różnymi narzędziami, najczęściej siekierą krzemienną. Ciała ułożono symetrycznie, ale bardzo ciasno, w dwóch grupach, których nogi nakładały się na siebie.

Przy zmarłych archeolodzy znaleźli blisko 100 przedmiotów, w tym sześć naczyń ceramicznych, ozdoby z bursztynu i kości, kły dzika oraz narzędzia z krzemienia i kości. Obok masowego grobu znajdował się pochówek pięciu świń.
Koszyce
Znalezione w grobie szczątki i zabytki naukowcy poddali interdyscyplinarnym badaniom specjalistycznym. Dzięki m.in. analizie antropologicznej, sądowo-lekarskiej, analizie mtDNA oraz analizie izotopów węgla, azotu i tlenu zgromadzonych w kościach, udało się zgromadzić wyjątkową ilość danych dotyczących życia i śmierci tych ludzi. Mimo to wciąż wiele okoliczności tragedii pozostaje dla nas niejasnych.

Datowania radiowęglowe wykazały, że do masakry doszło 2875-2670 lat p.n.e. Badania izotopowe ujawniły, że zmarli spędzili na terenie Małopolski co najmniej ostatnie lata życia. Nie wiemy niestety, czy zabójcy należeli do tej samej społeczności, czy też byli obcymi. Teoretycznie ludzi z koszyckiego grobu mogli zamordować ich pobratymcy podczas krwawego rytuału, ale jest też bardzo możliwe, że zginęli oni podczas jakiejś napaści, a gdy wrogowie odeszli, pozostali przy życiu bliscy urządzili im zbiorowy pochówek.

Jednak nawet jeśli ludzie ci zginęli na skutek napaści, to w ich śmierci są pewne elementy rytualne. Analizy z zakresu medycyny sądowej ujawniły, że część ciosów zadanych w głowy nie miała na celu doprowadzenia do śmierci tych osób, ale prawdopodobnie służyła uzyskaniu dostępu do wnętrza czaszki. Gdy zadawano te ciosy ciała były unieruchomione. W dodatku na dwóch czaszkach są ślady nadpalenia, co może sygnalizować kanibalizm.

Część znalezionych przedmiotów była osobistą własnością zmarłych, ale niektóre wydają się być darami grobowymi. W pochówku złożono też skrzydło żurawia i kości żbika. Nie jest to więc zwykły masowy grób, do którego wrogowie bezładnie wrzucili ciała wrogów.

Analizy DNA mitochondrialnego, które udało się uzyskać od 10 pochowanych osób, wykazały natomiast, że wśród pochowanych kobiet znajdują się najpewniej trzy siostry (a przynajmniej członkinie tego samego rodu) i dwoje lub troje ich dzieci. Badacze przypuszczają też, że te trzy kobiety mogły mieć jednego męża, który również znalazł się w grobie (mielibyśmy wówczas do czynienia z występującym u niektórych ludów plemiennych sororatem, czyli poślubianiem sióstr przez jednego mężczyznę). Rodzeństwem są też najpewniej kolejna kobieta i jeden z mężczyzn.

W ocenie badaczy jest możliwe, że w grobie znajdują się przedstawiciele zaledwie dwóch rodzin. To zaś czyni trochę bardziej prawdopodobną tezę o napaści, gdyż trudno zakładać istnienie rytuału zakładającego mordowanie całych wielopokoleniowych rodzin. Podobny masowy pochówek spokrewnionych osób odkryto na cmentarzysku kultury ceramiki sznurowej w Eulau (Niemcy). Tam badacze uznali zmarłych za ofiary napaści, za czym przemawiał choćby grot strzały tkwiący w kręgosłupie jednej z pochowanych osób.

Otwarcie wystawy odbędzie się 30 listopada 2014 r. o godz. 15.00 w Muzeum Archeologicznym i Rezerwacie Krzemionki, Sudół 135 a. Wystawa potrwa do marca 2015 r.

Zdjęcia grobu można znaleźć na stronach Stowarzyszenia Archeologów Terenowych „Stater”.

Szczegółowe wyniki badań zaprezentowano w publikacji „Koszyce, stanowisko 3. Przemoc i rytuał w epoce neolitu” wydanej w ramach serii „Ocalone dziedzictwo archeologiczne” (tom 4, Kraków-Pękowice 2013).

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 12, średnia ocen: 5,50 na 6)
Loading...