Europejczycy długo oswajali się z mlekiem

Jeszcze pięć tysięcy lat po przejściu na rolnictwo mieszkańcy Europy nie tolerowali laktozy.

Gerad ter Borch Dojenie

Przez tysiące lat większość Europejczyków nie mogła bezkarnie pić mleka, choć osady były pełne dających je krów, kóz i owiec. Gerard ter Borch, Dojenie, około 1652-1654

Jednym z najlepszych przykładów na to, jak bardzo rozwój naszej kultury wpływa na nasze organizmy, jest kwestia tolerancji laktozy (cukru mlekowego). Jeszcze siedem tysięcy lat temu mieszkańcy Europy po wypiciu mleka mieliby poważne problemy żołądkowe. Kłopotów takich nie miały jedynie małe dzieci jednak wraz z wiekiem organizmy ludzi przestawały produkować odpowiedni enzym – laktazę. Tylko bardzo nieliczni dorośli mieli mutację, która zapewniała im możliwość trawienia laktozy przez całe życie.

Wraz z pojawieniem się rolnictwa i hodowli zwierząt dających mleko ta nieliczna grupa zyskała przewagę, która na dłuższą metę okazała się być niezwykle ważna i nasz kontynent został ostatecznie zdominowany przez dorosłych tolerujących laktozę. W krajach skandynawskich, Irlandii, Brytanii i Holandii stanowią oni obecnie co najmniej 90-95 proc ludności. W Polsce 75-80 proc. Dużo mniej takich osób jest we wschodniej Azji, wśród rodowitych Amerykanów oraz wśród mieszkańców środkowej i południowej Afryki. Laktozę trawi na przykład ledwo 1 proc. Chińczyków.

Najnowsze badania genetyczne, które przeprowadzili naukowcy z Irlandii, Wielkiej Brytanii, Węgier, Niemiec i USA, pokazują, że ten podbój Europy przez mlekopijów nie nastąpił zaraz po pojawieniu się rolnictwa. Jeszcze 5000 lat po wprowadzeniu hodowli krów, kóz i owiec, jej mieszkańcy nie trawili laktozy, choć np. już od 4000 lat wytwarzali sery (w których jest jednak mniej laktozy niż w samym mleku).

Naukowcy badali DNA jądrowe pozyskane od 13 osób pochowanych na dawnych cmentarzyskach z terenu Węgier pochodzących z okresu od 5700 lat p.n.e. (wczesny neolit) po 800 r. p.n.e. (epoka żelaza).

Kilka lat eksperymentów z pozyskiwaniem dawnego DNA pokazało naukowcom, że najlepiej nadają się do tego próbki pobierane z bardzo twardej i dobrze chronionej przed uszkodzeniami części skalistej kości skroniowej. Próbki z tego miejsca pozwalały odczytać od 12 do blisko 90 proc. genomu, podczas gdy zęby, kości palców i żebra dawały w najlepszym razie 20 proc. DNA.

Uzyskane dzięki temu odkryciu duże ilości danych pozwoliły na systematyczne analizy tego samego regionu w całej grupie ludzi żyjących na tym samym terenie na przestrzeni kilku tysięcy lat i sprawdzenie wybranych markerów genetycznych, w tym tych związanych z tolerancją laktozy.

– Nasze ustalenia pokazują tendencję ku coraz jaśniejszej pigmentacji skóry wraz z mieszaniem się miejscowych łowców-zbieraczy z przybywającymi rolnikami, ale – co jest zaskakujące – żadnych śladów wzrastającej tolerancji na laktozę – mówi Ron Pinhasi z University College Dublin.

To oznacza, że mutacja umożliwiająca dorosłym trawienie laktozy mogła upowszechnić się w Europie w stosunkowo krótkim czasie. Opublikowane w styczniu tego roku badania genetyczne średniowiecznych mieszkańców niemieckiego miasteczka Dalheim wykazały, że 72 proc. osób żyjących tam w latach 950-1200 już trawiło laktozę. Jest to wynik porównywalny ze współczesnymi populacjami. Trzeba jednak pamiętać, że na razie mamy jedynie pojedyncze dane i wyciąganie na ich podstawie daleko idących wniosków jest przedwczesne.

Najnowsze analizy genomów prehistorycznych mieszkańców Wielkiej Niziny Węgierskiej dostarczyły jeszcze jednej bardzo interesującej informacji.

– Nasze wyniki pokazują, że duże zmiany w prehistorycznej technologii, obejmujące przyjęcie rolnictwa, a następnie pierwsze użycie twardych metali, brązu i potem żelaza, były każdorazowo powiązane ze znaczącym napływem nowych ludzi. Nie możemy dłużej wierzyć, że te fundamentalne innowacje były po prosu przyjmowane przez istniejące populacje na drodze kulturowej osmozy – referuje prof. Dan Bradley z Trinity College Dublin.

Wyniki badań ukazały się dzisiaj w magazynie Nature Communications

Cristina Gamba, Eppie R. Jones, Matthew D. Teasdale, Russell L. McLaughlin, Gloria Gonzalez-Fortes, Valeria Mattiangeli, László Domboróczki, Ivett Kővári, Ildikó Pap, Alexandra Anders, Alasdair Whittle, János Dani, Pál Raczky, Thomas F. G. Higham, Michael Hofreiter, Daniel G. Bradley & Ron Pinhasi, Genome flux and stasis in a five millennium transect of European prehistory, Nature Communications 5, Article number: 5257 doi:10.1038/ncomms6257

Komunikat University College Dublin

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 15, średnia ocen: 5,87 na 6)
Loading...