Nowe datowanie końca neandertalczyków

Neandertalczycy zniknęli około 41-39 tys. lat temu. To oznacza, że przez co najmniej 2600 lat żyli w Europie razem z Homo sapiens.

Rys. Randii Oliver/NASA

Tak szeroko zakrojonych badań nad chronologią końca neandertalczyków jeszcze nie było. W ciągu sześciu lat międzynarodowy zespół złożony z blisko 50 naukowców, którego pracami kierował prof. Thomas Higham z University of Oxford, pozyskał daty z około 200 próbek pochodzących z 40 kluczowych neandertalskich stanowisk od Rosji na wschodzie po Hiszpanię na zachodzie.

Naukowcy stosowali bardzo rygorystycznie zasady dobierania próbek. Nie tylko dokładnie analizowali stratygrafię stanowiska, ale dbali też o to, by istniała całkowita pewność, że są one związane z działalnością ludzi. Dlatego na przykład ze znalezionych na stanowiskach kości zwierząt kwalifikowali do badań tylko te, na których były ślady nacięć wykonanych kamiennymi narzędziami.

Wiele uwagi naukowcy poświęcili też odpowiedniemu przygotowaniu datowanego materiału. – Wcześniejsze daty radiowęglowe często obniżały wiek próbek ze stanowisk związanych z neandertalczykami ze względu na zanieczyszczenia współczesnymi cząstkami. Aby tego uniknąć, użyliśmy ultrafiltracji, która oczyszcza pozyskany z kości kolagen – tłumaczy Higham.

W końcu uzyskane daty opracowywano z zastosowaniem matematycznych modeli wykorzystujących statystykę bayesowską.

Analiza całego materiału pokazała, że tworzona przez neandertalczyków kultura mustierska prawie na pewno wygasła w całej Europie w okresie 41,03 tys. – 39,26 tys. lat temu. Takie datowanie oznacza, że przez około 2600-5400 lat w Europie żyli zarówno neandertalczycy, jak i dopiero co przybyli Homo sapiens.

– Możemy z większą pewnością powiedzieć, że ostatecznie ustaliliśmy czas zniknięcia naszych bliskich kuzynów, neandertalczyków. Oczywiście nie wymarli oni całkowicie, ponieważ niektóre ich geny są dzisiaj w większości z nas – podkreśla Higham.

Jak oceniają badacze, nie wyglądało to jednak tak, że Homo sapiens nagle zastępowali neandertalczyków w kolejnych regionach. Osadnictwo ludzkie w Europie przypominało wówczas raczej mozaikę z enklawami stopniowo kurczących się neandertalskich populacji. W różnych regionach Europy neandertalczycy znikali w innym czasie.

Nie ma na razie archeologicznych dowodów na to, że w jakimś miejscu neandertalczycy i Homo sapiens żyli razem, albo blisko siebie. Nie oznacza to jednak, że w Europie nie mogło dochodzić do interakcji i mieszania się obu grup ludzi. Wiadomo, że neandertalskie pochodzenie ma 1,5-2,1 proc. genów wszystkich współczesnych ludzi z wyjątkiem osób pochodzących z Afryki subsaharyjskiej. Jednak dotychczasowe badania genetyczne wskazują, że te neandertalskie geny (a przynajmniej większość z nich) pojawiły się w naszym DNA najpewniej już tysiące lat wcześniej, podczas spotkania obu gatunków na Bliskim Wschodzie.

Wielką zagadką pozostają wciąż tak zwane kultury przejściowe, które istniały we Francji (szatelperońska) i we Włoszech (ulucka) właśnie w czasie, gdy obok neandertalczyków pojawili się Homo sapiens. Mają one cechy podobne do kultury mustierskiej, ale też sporo elementów o bardziej nowoczesnym charakterze. Jak na razie nie udało się w powiązaniu z nimi znaleźć łatwych do zidentyfikowania ludzkich szczątków, więc nie za bardzo wiemy, który gatunek jest ich twórcą.

Zespół Highama objął swoimi pracami również stanowiska tych dwóch kultur, ale nie pomogło to w rozstrzygnięciu sprawy. Obie zmieściły się bowiem w końcówce istnienia kultury mustierskiej.

Wedle jednej z hipotez kultury przejściowe były efektem oddziaływania naszego gatunku na neandertalczyków. Świadectwem tych wpływów mają chociażby być paciorki z muszli, których neandertalczycy wcześniej nie wytwarzali.

Jednak zespół prof. Highama za nie mniej prawdopodobną uznaje hipotezę, że obie te kultury są już dziełem naszego gatunku. Mocne argumenty za tym, że tak jest w przypadku kultury uluckiej, pojawiły się trzy lata temu. Ukazały się wówczas wyniki badań, których autorzy stwierdzili, że dwa zęby mleczne z uluckiego stanowiska Grotta del Cavallo we Włoszech raczej nie nalezą do neandertalczyków, ale do Homo sapiens.

Nie udało się też rozstrzygnąć kwestii południowych wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Dawne datowania sugerowały, że tereny te były ostatnią ostoją neandertalczyków. Na przykład daty uzyskane w jaskini Gorhama na Gibraltarze wskazywały na obecność tych ludzi jeszcze około 28-26 tys. lat temu.

Zespół Highama próbował pobrać próbki z blisko 50 kości z tej jaskini, ale niestety żadna nie dostarczyła materiału nadającego się do datowania. Podobne niepowodzenie spotkało też badaczy w przypadku kilku innych neandertalskich obozowisk na południu Półwyspu Iberyjskiego. Gorsze zachowanie się kolagenu w tym regionie jest spowodowane wyższymi temperaturami w porównaniu z innymi regionami Europy.

Higham jest jednak przekonany, że tak jak na wielu innych stanowiskach, także tutaj uzyskane niegdyś daty są znacząco odmłodzone na skutek zanieczyszczeń.

Wyniki badań ukazały się w Nature

Tom Higham, Katerina Douka, Rachel Wood, Christopher Bronk Ramsey, Fiona Brock, Laura Basell, Marta Camps, Alvaro Arrizabalaga, Javier Baena, Cecillio Barroso-Ruíz, Christopher Bergman, Coralie Boitard, Paolo Boscato, Miguel Caparrós, Nicholas J. Conard, Christelle Draily, Alain Froment, Bertila Galván, Paolo Gambassini, Alejandro Garcia-Moreno, Stefano Grimaldi, Paul Haesaerts, Brigitte Holt, Maria-Jose Iriarte-Chiapusso, Arthur Jelinek et al. The timing and spatiotemporal patterning of Neanderthal disappearance, Nature 512, 306–309 (21 August 2014) doi:10.1038/nature13621

Komunikat University of Cambridge

Spodobała ci się ta informacja? Wesprzyj powstawanie serwisu i zostań subskrybentem. Bez pomocy Czytelników Archeowieści znikną. Subskrypcję możesz wykupić np. tutaj

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 17, średnia ocen: 5,71 na 6)
Loading...