Pióra nie powstały, aby zwierzęta mogły latać

Wspaniale zachowany nowy okaz archeopteryksa pozwolił badaczom dobrze poznać opierzenie tego zwierzęcia i trochę lepiej zrozumieć ewolucję piór.

Archeopteryks

Najnowszy okaz archeopteryksa. Fot. H. Tischlinger

Pierwsze skamieniałości archeopteryksa zidentyfikowano w 1861 r. Zwierzę wywołało ogromną sensację, gdyż miało skrzydła i pióra, jak ptaki, ale też wiele cech gadzich (np. pysk z ostrymi zębami i pazury na przednich kończynach). Przedziwny prehistoryczny „gadoptak” był doskonałą ilustracją tez brytyjskiego biologa Karola Darwina, którego przełomowa książka „O powstawaniu gatunków” ukazała się zaledwie dwa lata wcześniej.

Badacze uznali żyjące 150 mln lat temu zwierzę za praptaka. Pogląd ten spotkał się jednak w ostatnim czasie ze sporym sprzeciwem. Liczna grupa paleontologów stwierdziła bowiem, że nie był to jeszcze ptak. Sprawa nie jest jednak rozstrzygnięta.

Najnowszy okaz archeopteryksa jest już jedenastą skamieniałością tego zwierzęcia i tak jak poprzednie znaleziono go w wapiennych osadach doliny Altmühl w Bawarii. Przebija jednak wszystkie wcześniejsze okazy niezwykle dokładnymi odciskami piór. – Po raz pierwszy było możliwe dokładne poznanie struktury piór na ciele, ogonie i przede wszystkim na nogach – mówi dr Olivera Rauhuta, paleontolog z Ludwig-Maximilians-Universität w Monachium, którego zespół miał okazję przebadać skamieniałość należącą do prywatnego kolekcjonera. Już wstępne wyniki analiz okazały się na tyle ciekawe, że opublikował je prestiżowy magazyn „Nature”.

Ogon archeopteryksa

Rewelacyjnie zachowany ogon archeopteryksa. Fot. H. Tischlinger

– Porównania z innymi pierzastymi drapieżnymi dinozaurami ujawniły, że opierzenie różnych części ciała było bardzo zróżnicowane wśród tych gatunków – mówi Christian Foth z Ludwig-Maximilians-Universität. Różnice te dotyczą zarówno formy, jak i rozmieszczenia piór.

– To sugeruje, że pierwotne pióra nie wyewoluowały w związku z lataniem, bowiem gdyby tak było, to ograniczenia funkcjonalne powinny zawęzić różnorodność. I rzeczywiście, w piórach skrzydeł wczesnych ptaków widzimy mniej zróżnicowania, niż w tych na nogach i ogonie – tłumaczy Foth.

Początki piór należy więc wiązać z innymi potrzebami ich pierwszych posiadaczy, co już zresztą sugerowały wcześniejsze znaleziska. Wiadomo, że upierzenie miały też niektóre drapieżne dinozaury (teropody), które z pewnością nie latały, ani nawet nie szybowały. To skłania badaczy do uznania, że początkowo pióra zapewniały najpewniej izolację termiczną. W rachubę wchodzi również wykorzystywanie ich do zapewnienia stabilności podczas biegania, jak to ma miejsce u strusi. Pod uwagę należy też z pewnością brać funkcje związane z przyciąganiem partnerek za pomocą pięknego upierzenia, odstraszaniem, bądź zapewnianiem sobie kamuflażu.

Rekonstrukcja archeopteryksa

Najnowsza rekonstrukcja archeopteryksa. Rys. R. Liebreich, Copyright: Bavarian State Collection for Paleontology and Geology, Munich

Zdaniem niemieckich badaczy, funkcje aerodynamiczne pojawiły się później, gdy teropody zaczęły dostosowywać wynalezione dla innych potrzeb pióra do unoszenia się w powietrzu. – Jest nawet możliwe, że umiejętność latania wyewoluowała u tych zwierząt kilka razy. Skoro pióra już były, to różne grupy mogły wykorzystywać je na różne sposoby – spekuluje Rauhut.

W ocenie niemieckich badaczy pióra na ogonie, skrzydłach i nogach archeopteryksa prawdopodobnie służyły właśnie jako ozdoby, ale nie były dostosowane tylko do tego celu. Boczne pióra na ogonie mają już aerodynamiczny kształt, więc najpewniej odgrywały też pewną rolę podczas powietrznych aktywności tego zwierzęcia. Jednak to, czy archeopteryks aktywnie latał, czy też jedynie szybował, wciąż nie jest pewne.

Christian Foth, Helmut Tischlinger & Oliver W. M. Rauhut, New specimen of Archaeopteryx provides insights into the evolution of pennaceous feathers, Nature 511, 79–82 (03 July 2014) doi:10.1038/nature13467

Komunikat Ludwig-Maximilians-Universität.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 12, średnia ocen: 5,42 na 6)
Loading...