Sekrety Starych Skoszew

Najnowsze próby lepszego poznania dziejów grodziska w Starych Skoszewach dostarczyły jeszcze więcej zagadek. Czy w podłódzkiej wsi istniały aż dwa wczesnośredniowieczne grody?

Skoszewy 1

Badania powierzchniowe w Skoszewach


Grodzisko w Starych Skoszewach (stanowisko 1) jest najbliżej Łodzi położonym obiektem tego typu. Było ono znane badaczom już w I połowie XX w., jednak przez długi czas uznawano je za relikt obronnej siedziby rycerskiej i szlacheckiej z późnego średniowiecza i nowożytności, związanej początkowo z Piotrem Tłukiem ze Strykowa, później zaś z rodzinami Warszyckich i Duninów, w tym z Piotrem Duninem, słynnym dowódcą wojsk polskich z okresu Wojny Trzynastoletniej.

Z osobą Piotra Tłuka wiązała się także lokacja Skoszew na prawie magdeburskim, zapewne nie w pełni udana, miasto bowiem nigdy w praktyce nie wyszło poza stadium osady o gospodarce opartej zasadniczo na uprawie rolnej. Od XVI w. miejscowość była własnością rodziny Skoszewskich.

Skoszewy 2

Zdjęcie lotnicze zespołu osadniczego w Skoszewach. Fot. Wiesław Stepień


W latach 1981-1983 przeprowadzono tutaj badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski odkrywając materiały o metryce wczesnośredniowiecznej. Przyciągnęły one uwagę archeologów i w latach 1989-1992 oraz 1993-1994 przeprowadzono tutaj badania wykopaliskowe w ramach ekspedycji Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, pod kierownictwem początkowo Aldony Chmielowskiej, później zaś Mieczysława Góry. Archeolodzy przekopali się przez wał w partii północno–wschodniej oraz wyeksplorowali wykopy na majdanie.

Prace te ujawniły, że obszar grodziska był zamieszkały dużo wcześniej niż dawniej zakładano. Znalezione zabytki pozwoliły badaczom wydzielić cztery prawdopodobne fazy.
1. Na podstawie obecności fragmentów naczyń ceramicznych datowanych na VII-IX/X w. uznano możliwość istnienia w tym miejscu osady otwartej.
2. W IX/X w. powstał prawdopodobnie gród.
3. Druga faza obiektu grodowego funkcjonować miała w X-XIII w.
4. W XIV do II połowy XVII w. było tutaj miało założenie dworskie.

Na północ od grodziska, na tej samej terasie, przy krawędzi doliny rzeki Moszczenicy, w trakcie badań AZP zarejestrowano jeszcze obecność osady otwartej (stanowisko 2), związanej zapewne z pobliskim grodem.

Grodzisko stało się obiektem badań w ramach programu „Badania nieinwazyjne osadnictwa grodowego Polski Centralnej”, realizowanego w 2013 r. przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi pod kierownictwem Jerzego Sikory (z Instytutu Archeologii UŁ) przy dofinansowaniu z środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach priorytetu Ochrona Zabytków Archeologicznych, koordynowanego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.

– Na grodzisku wykonaliśmy dość podstawowy zestaw badań nieinwazyjnych: badania geofizyczne metodą magnetyczną (wyk. Piotr Wroniecki), zestaw zdjęć lotniczych (wyk. Wiesław Stępień), badania powierzchniowe (wyk. zespół, z udziałem grupy studentów IAUŁ) oraz rozpoznanie geologiczne i geomorfologiczne (wyk. Piotr Kittel) i pomiary geodezyjne – informuje dr Sikora.

Dodatkowo archeolodzy przyjrzeli się zdjęciom lotniczym i ortofotomapom z różnych źródeł, w tym z ogólnodostępnych w internecie serwisów mapowych, a także ortofotomap niemieckich z okresu wojny.

– Osiągnięte rezultaty trzeba uznać za niezwykle interesujące – mówi dr Sikora. – Przede wszystkim udało się zrekonstruować pełen zarys grodziska, obecnie częściowo zniszczonego w trakcie uprawy roli. Zarówno zdjęcia lotnicze, jak i badania geofizyczne zadokumentowały ślady zachowanych podstaw zniwelowanych wałów. Dodatkowo okazało się, że wnętrze grodziska było podzielone wewnętrznym wałem – wydzielono w nim część południową.

Skoszewy 4

Badania elektrooporowe


Oprócz tego na majdanie grodziska archeolodzy zarejestrowali anomalie geofizyczne sugerujące istnienie dużego obiektu o długości powyżej 45 m. – Wstępnie interpretujemy je jako pozostałość po fundamentach nowożytnego dworu – komentuje dr Sikora.

Jeszcze bardziej interesujące były znaleziska dotyczące obszaru położonego na północ od grodziska, czyli tzw. stanowiska 2. Okazało się, że zachodnia część terasy została odcięta rowem, którego ślad zachował się w postaci zarówno anomalii magnetycznej, jak i wyróżników lotniczych. W północnej części tego wydzielonego obszaru archeolodzy zarejestrowali charakterystyczny układ anomalii magnetycznych i odpowiadających im wyróżników lotniczych. Tworzyły one zarys o planie owalu, o średnicy ok. 38×45 m. Charakterystyczna forma tego obiektu pozwala przypuszczać, że jest to drugie grodzisko.

– Jest ono znacznie mniejsze niż obiekt zachowany do dzisiaj w południowej części terasy. Rozrzut materiału powierzchniowego nie pozwala na określenie jego chronologii. Znaleziono tutaj bowiem zarówno materiały wczesnośredniowieczne, jak i późnośredniowieczne oraz nowożytne – opowiada dr Sikora.

Skoszewy 3

Numeryczny Model Terenu stanowisk 1 i 2 z naniesioną interpretacją wykrytych anomalii geofizycznych oraz wyróżników lotniczych. Nowo odkryte, domniemane grodzisko jest w lewym, dolnym rogu.


Jego zdaniem niewielkie rozmiary samego obiektu dają w zasadzie dwie możliwości jego interpretacji. Może to być relikt niewielkiego gródka wczesnośredniowiecznego, ale w tej sytuacji frapująca jest jego relacja w stosunku do większego założenia. Czy istniały w tym samym czasie, ale pełniły różne funkcje, czy też następowało między nimi jakieś następstwo czasowe?

– Druga możliwość jest taka, że jest to relikt niewielkiej siedziby szlacheckiej, z okresu późnego średniowiecza i nowożytności. Możliwe, że Piotr Tłuk, lub któryś z jego następców wzniósł typowy dla tej epoki tzw. gródek stożkowaty – czyli kopcowy nasyp, może otoczony fosą (po której pozostałością byłyby wyróżniki lotnicze i anomalie magnetyczne), na którym wznosił się jego dwór (zapewne o dyspozycji wieżowej). Być może relikt starszego, obszernego grodziska nie odpowiadał potrzebom siedziby rycerskiej (np. był zbyt duży) i dlatego zdecydowano się wznieść nowe założenie – snuje przypuszczenia dr Sikora.

Niewykluczone, że w pewnym momencie mieszkańcy porzucili tę siedzibę i wznieśli nowożytny dwór już na majdanie starego, wczesnośredniowiecznego grodziska, wykorzystując jego wały jako element obwarowań szlacheckiej siedziby, chroniący przed ewentualnymi zakusami nieprzyjaznych sąsiadów.

Jak podkreśla dr Sikora, obie zaproponowane hipotezy powinny być teraz zweryfikowane przez badania wykopaliskowe, które pozwoliłyby na bardziej precyzyjne określenie chronologii i charakteru tego obiektu.

NędzaUjdzie w tłumieŚrednieDobreBardzo dobreRewelacja (Oddanych głosów: 13, średnia ocen: 5,46 na 6)
Loading...